Sonyń ishinde keıbir zańnamalyq aktilerge memlekettik jáne kvazımemlekettik sektor sýbektileriniń satyp alý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly zań jobasy birinshi oqylymda qaraldy. Zań jobasy týraly baıandamany jýyrda ǵana taǵaıyndalǵan Qarjy mınıstri Álıhan Smaıylov jasady. Onyń aıtýyna qaraǵanda, memlekettik satyp alýlarda osy kúnge deıin úsh mańyzdy problema oryn alǵan. Onyń birinshisi – satyp alýdyń shekten tys reglamenttelgeni. Ekinshi problema – satyp alýǵa qatysatyndar biliktiliginiń tómendigi. Al úshinshi problema – satyp alýdyń bir saýda kózinen alyný úlesiniń úlkendigi. Zań jobasy osy máselelerdi sheshýge baǵyttalǵan. Sonyń ishinde bir saýda kózinen alýdyń bastapqy mejesi 100 AEK-ten 500 AEK-ke deıin ulǵaıtylady. Bul mańyzy tómen satyp alý prosedýralaryn jeńildetedi ári otandyq usynýshylardy qoldaýǵa múmkindik beredi. Ekinshiden, baǵalyq usynys tásilderimen satyp alýlar jasaǵanda (1000 AEK-ten bastap) qujattamalarda tapsyrys berýshige taýar ataýynyń fırmalyq ataýyn kórsetý quqy beriledi. Sondaı-aq zań jobasynda «elektrondy ámııan» túsinigi qoldanylatyny jetkizildi. Al tórtinshiden, ortalyqtandyrylǵan satyp alý júıesiniń jetildiriletini aıtyldy. «Qazir árbir oblystyq, aýdandyq ákimdikter satyp alynatyn taýarlar men qyzmetterdiń tizimin ózderi bekitedi. Al myna zań jobasy qabyldansa, satyp alýlar bir ortalyqtan, Qarjy mınıstrliginiń bekitýimen júrgiziletin bolady», dedi mınıstr.
Otandyq taýar óndirýshini qoldaý maqsatynda IIM eńbekpen túzeý júıesiniń «Eńbek» kásiporyndarynan satyp alýlar tikeleı jasalyp, olardyń qosalqy merdigerleriniń ónimi bir saýda kózi bolyp eseptelmeıtindigi de zań jobasynda qarastyrylǵany aıtyldy. О́ıtkeni qazir «Eńbek» memlekettik tapsyrystardy sottalýshylar úshin jeńip alǵanymen, olardy jumysqa ornalastyrmaı, barlyq jumys kólemin qosalqy merdigerge tapsyryp qoıady eken.
Al kvazımemlekettik sektordaǵy satyp alý máseleleri boıynsha tómendegideı ózgertýler usynylatyny jetkizildi:
Birinshiden, kvazımemlekettik sektordaǵy satyp alýlarda oryn alǵan ereje buzýshylyqtar úshin qyzmetkerlerge ákimshilik jaýapkershilik belgilengen. Ekinshiden, osy sektordaǵy satyp alýlardyń bári elektrondy formatqa kóshiriledi. Úshinshiden, kvazımemlekettik sektordyń «Samuryq-Qazyna» qorynan basqasynyń báriniń satyp alýlary Qarjy mınıstrligi birtekti etip bekitken erejemen ǵana iske asyrylady. Al «Samuryq-Qazynanyń» satyp alýlary Qordyń dırektorlar keńesiniń Qarjy mınıstrligimen kelisilgen sheshimi bekitken erejemen júzege asyrylady.
Baıandamadan keıin mınıstrge kóptegen suraqtar qoıyldy. Máselen, depýtat Janat Jarasov áskerılerdi tamaqtandyrýdyń da mektep oqýshylaryn tamaqtandyrýdaǵy erekshe tártip engizý sııaqty ereksheligi bolý kerektigin depýtattar usynǵanyn, osy másele qalaı sheshiletinin surady. Mınıstr oǵan da dempıngtik baǵamen erekshe satyp alýlar tártibiniń engiziletinin aıtty.
Dempıngtik baǵa degenniń ózi naryqtyq baǵadan áldeqaıda tómendetilgen baǵa ekeni belgili. Bul baǵamen sapasyz taýarlar da usynylyp jatatyny talaı ret aıtylǵan. Májilis Tóraǵasy Nurlan Nyǵmatýlın osy jerde sózge aralasyp, «Tájirıbe kórsetkendeı, birqatar aýrýhanalarda, mektepterde osy dempıng baǵamen alynǵan tamaqtarda eshqandaı sapa joq ekendigi anyqtaldy. Erteń áskerı mekemelerde osyndaı jaǵdaı bolýy múmkin. Sondyqtan, osy mekemelerge (mektepterge, aýrýhanalarǵa, áskerı oryndarǵa) dempıng baǵany qoldanýǵa eshqashan bolmaıdy. Atalǵan áleýmettik nysandardy tamaqpen qamtamasyz etýde aldymen sapaǵa, odan keıin baǵaǵa nazar aýdarý kerek», deı kelip, ol aıtylǵan usynysty ekinshi oqylymǵa deıin taǵy bir márte tyńǵylyqty qaraý kerektigin eskertti.
Depýtattar G.Shıpovskıh, P.Kazansev, S.Qusaıynov jáne t.b. osy ispettes suraqtar bergen soń zań jobasy týraly talqylaýdy qorytqan Nurlan Nyǵmatýlın onyń memlekettik satyp alýlardy jeńildetýge, olardyń tıimdiligin arttyrýǵa, sonymen birge jemqorlyqqa jol bermeýge baǵyttalǵanyn eskertti. «Depýtattyq korpýs usynǵan ózgerister sybaılas jemqorlyqtyń aldyn alýǵa jáne osy máselelerdi talapqa saı jetildirýge zor yqpal etedi dep senemiz. Sondyqtan búgingi aıtylǵan usynystardy nazarǵa ala otyryp, zań jobasyn ekinshi oqylymǵa jan-jaqty daıyndaý kerek», dedi ol.
Sonymen qatar zań jobasynda ónimderi ulttyq standarttarǵa saı keletin otandyq jetkizýshilerge naqty artyqshylyq berý kerektigin, al qazirgi nusqada onyń naqty atalmaǵany aıtyldy. «Jobany ázirleýshiler bul máseleni sheshýdi zańnyń aıasyndaǵy aktilermen retteýdi jazǵan eken. Biz ondaı qujattardyń ózgermeli bolatynyn bilemiz, sondyqtan máseleni bultaqqa salmaı, zańda naqty qarastyrý kerek» dep atap kórsetti Tóraǵa. Sóıtip zań jobasy birinshi oqylymda maquldandy.
Sonymen birge jalpy otyrysta «Standarttaý týraly» zań jobasyna jáne oǵan ilespe zań jobasyna Senat engizgen tolyqtyrý jáne ózgeristermen kelisý týraly sheshim qabyldandy. Syrtqy ister mınıstri Qaırat Ábdirahmanov baıandaǵan Qazaqstan Respýblıkasy Úkimeti men Halyqaralyq Qyzyl krest komıtetiniń arasyndaǵy osy uıymnyń Qazaqstandaǵy ókildiginiń mártebesi, artyqshylyqtary men ımmýnıtetteri týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly zań jobasy da talqylanyp, maquldandy.
Sondaı-aq jalpy otyrys «2014 jylǵy 29 mamyrdaǵy Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq týraly shartqa Qyrǵyz Respýblıkasynyń qosylýy týraly 2014 jylǵy 23 jeltoqsanda qol qoıylǵan shartqa ózgeris engizý týraly hattamany ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasy boıynsha qorytyndy ázirleýdiń ýaqytyn belgiledi.
Jaqsybaı SAMRAT,
«Egemen Qazaqstan»
