Emhana jekeshelendirýdiń nátıjesi qandaı?

Oblystyq ekonomıka jáne bıýdjettik josparlaý basqarmasynyń málimetinshe, ótken jyly óńirdegi densaýlyq saqtaý salasynda júzege asqan jańashyl jobalar nátıjesinde bıýdjetke túsetin júkteme 2,2 mlrd teńgege azaıǵan. 

Oblys ortalyǵyndaǵy №1, №2 emhanalar ótken jyly senim­di basqarýǵa berildi. Mysaly, №1 emhanany ótken jyly jergilik­ti «Qońyrbekov» jeke kásip­kerligi senimdi basqarýǵa aldy. Emhananyń bas dárigeri Altaı Tórebaevtyń aıtýynsha, jekeniń qolyna ótý jumysy bastalǵanda dárigerler arasynda senimsizdik baıqalypty.

Qazir emhana turaqty túrde burynǵydaı jumys jasaýda, mamandardy qysqartý bolǵan joq. Investordyń qarajatyna ýltradybystyq zertteý apparaty da satyp alynypty. Kelesi jyly taǵy da qajetti qurylǵy­lar satyp alynbaq. Emhanada jóndeý jumystary júrgizilýde. Emdelýshilerge jaǵdaı jasap, kúndizgi stasıonardyń negizinde dárigerlik em jasaý qyzmetteri jaqsarady. Qalanyń ár jerinde turatyn emdelýshilerge emhanaǵa qarasty jeke ambýlatorlyq bólimsheler ashý da josparlanǵan. Maqsat – dárigerdiń qabyldaýyna keletin kezek sanyn azaıtý.

Búginde №1 emhana elek­­tron­dy kezekke kóshken. Em­de­­­­lý­­shiler úshin eki termınal or­­na­­tylǵan. Emdeý meke­mesi «In­­fo­­med» mobıldi qosym­sha­­men ju­mys isteıdi. Med­ı­sı­na­lyq qujattar sandyq júıege kóshi­rilýde. Emdelýshiler dáriger qa­byl­daýyna mobıldi qosym­sha ar­qyly da jazyla alady. Byltyr emhanaǵa tirkelgen tur­­ǵyn­­dardyń sany 70 myńǵa jetipti. 

Al qalalyq №2 emhanany «Almaz Media Group» kompanııa­­­­sy jekemenshikke alǵan. Kom­panııa densaýlyq saqtaý salasyn­da burynnan beri jumys ja­saǵan eken. Atalǵan emhanada mate­rıal­dyq-tehnıkalyq negizin jańa zaman talaptaryna saı damytý ús­tinde deýge bolady. Bir ǵana tirkeý bóliminen bastap, búkil qural-jabdyqtar jańarypty. Burynǵy uzyn-sonar kezek te azaıǵan. 

Emhana basshysy Maıra Sá­limbaevanyń aıtýynsha, bul emhana dárigerleri de burynǵy­daı qyzmet etýde. Emhana sıfr­landyrý júıesine kóshken. Emhananyń tirkeýinde 64100 adam bar. Olardyń bárine elektrondy qujat ashylǵan. Emdelýshiler úshin «Damumed» mobıldi qo­symshasy jumys is­­­teı­di. Bul arqyly turǵyndar úıde oty­ryp-aq dárigerdiń qaraýyna jazyla alady. Qosymshamen jumys isteýdi úıretetin arnaıy mamandar úshin jeke oryn da belgilengen. Em­­­ha­nanyń tirkeýinde turǵan 5500 turǵyn mobıldi qosymshaǵa qosylǵan. 

Sonymen qatar emdelýshiler emhana saıty men Call-orta­lyq arqyly jazyla alady. Tur­ǵyndardyń qońyraýyn qabyl­daıtyn arnaıy Call-ortalyq jumys isteıdi. Emdelýshiler úshin kútý zaly ashyldy. Kezek elektrondy formatta júzege asyrylýda. 

Budan basqa, oblystyq den­saýlyq saqtaý basqarmasynyń málimetinshe, jalpy memleket-jekemenshik áriptestigi aıasynda oblys ortalyǵyndaǵy №1 qalalyq aýrýhanada, Ekibastuz qalalyq aýrýhanasynda, Ǵ.Sul­tanov atyndaǵy oblystyq aýrýhanada kompıýterlik tomogra­fııalar ornatylypty. 

Osylarmen qatar oblys or­ta­lyǵyna qarasty Pavlodar aýy­lyndaǵy 2015 jyldary paı­dalanýǵa berilgen dárigerlik ambýlatorııanyń jańa ǵımara­tyn da jeke kásipker basqarý­da. Qalaǵa qarasty Kenjekól aýylynda da solaı. Iаǵnı satyp alý quqyǵynsyz senimdi bas­qarýǵa berilgen. Kenjekól aýy­lyndaǵy dárigerlik ambýla­to­rııaǵa 24,8 mıllıon teńge ınvestısııa tartylmaq. Ekibastuz qalasyndaǵy №1 emhana da senimdi basqarýǵa ótti. Jobanyń quny – 173,5 mln teńge. Onyń aıasynda rentgen men ýltradybystyq zertteý apparaty alynyp, emhana kúrdeli jóndeýden ótti. Qalalyq aýrýhanany da qaıta jóndep, kompıýterlik tomografııa ornatý josparlanǵan. Investor óz qarajatyna bul jumystardy jasaǵannan keıin, jumsalǵan shyǵyn bıýdjet esebinen 2025 jylǵa deıin qaıtarylady. 

Árıne, alǵashynda bizde bári de jaqsy-aq. Biz joǵaryda jaz­­­ǵan, ózimiz em alatyn pasıenti bol­ǵandyqtan, kúndelikti ómirde №1 emhanaǵa baryp kórip júrmiz. Biraq bas dárigerler bári jaq­sy degenmen de, kemshilikter az emes. Dárigerdiń kabıneti aldynda kezek kútýshiler sol burynǵydaı. Kezek kútýshilerdiń «Kim sońy?», «Men birinshi keldim», «Kezeksiz qaıda barasyz?» «Qaǵaz kórsetip qana shyǵamyn» degendeı renishti jaǵdaılary áli de oryn alýda. 

№1 emhanaǵa barar aldynda 3 qazan kúni qabyldaýǵa 39-07-79 telefony arqyly jazyldym. Qabyldaýshy qyz, «Jaqsy, 10.37 sizdiń kezegińiz. Ýaqytynda kelińiz» dedi. Biraq ókinishke qaraı, dál ýaqytynda kelip, aldyn ala jazylsaq ta «jazylǵan degendi bilmeımiz, tiri kezekke turý kerek» dep kezekte kelip otyrǵandar shý ete tústi. 

Bul kimniń kinási? Dáriger esik syrtyna tizim boıynsha ýaqytyn kórsetip, ózderi jazyp qoıǵan telefon arqyly jazylǵan adamdardy qabyldaı almaı otyr. 

– Bizde júkteme óte aýyr, – deıdi emhananyń 9 bólimshesiniń terapevt dárigeri Aqqaısha Sma­qova, – adamdar óte kóp, kúnine 40-tan astam naýqas qabyldaımyz. 

Júktemeleriniń aýyr bolatyn sebebi, ár bólimshege bó­linetin Aqqaısha sııaqty terapevt dárigerler tańerteń úlken­derdi, tústen keıin balalardy qabyldaıdy. Kóz dárigeri sııaqty asa qajetti mamandar emhanaǵa aptasyna eki-aq ret kelip, qabyldaý jasaıdy. Mamandar tapshy.

Dáriger Aqqaısha Smaqova­nyń kabıneti qasyndaǵy kómekshi eki medbıke qyzben birge abyr-sabyr. Bireý kelip, bireý shyǵyp jatyr. Tómengi qabatta arnaıy kıimilgish bolsa da, keletinderdiń kópshiligi syrt kıimde. Syrt kıimderimen emhana ishinde júre beredi. 

Eń qolaısyz jeri oblys or­talyǵyndaǵy qala halqynyń 70 myńdaı turǵynyna qyzmet kórsetetin emhana ishindegi dáret­hana ár qabatta bireýden ǵana. Onyń ózine jóndeý júrgizilmeı, jalǵyz dárethanaǵa erler de, áıel­der de, balalar da kirip-shyǵyp jatyr. 

Ol qala berdi, tómengi qabat­tyń jylýmen sý qubyrlary jú­retin jerinde ashana ashylypty. Kireberisine «bizde arzan» dep jazyp qoıǵan. Tazalyǵy, qaýipsizdigi saqtalmaǵan ashanadan dárigerler qalaı tamaq ishedi degen oı týady?

Másele az emes. Emhanany satyp alǵandar «bizde bári san­dyq júıe boıynsha jasalýda, bári keremet» dep 1-shi qabatty jarqyratyp qoıǵansha, jalpy emhananyń ishki júıesi men negiz­gi tártibine nazar aýdarsa. Ondaı jerge myqty kásibı mamandanǵan menedjmenttik júıe qajet. Osy másele baıqalmaı tur. Bir sózben aıtqanda, emhana qabattaryn aralap kórip, halyqpen sóılesip baryp jumys jasaǵan durys bolar. Kezek demekshi, kezekke jazylatyn adam qaı telefonǵa habarlasaryn da bilmeıdi. 

О́ıtkeni 39-07-79 degen dári­gerge qabyldaýǵa jazylatyn telefon nómiri emhana ishindegi kireberiste úlken sandarmen jazylyp kórsetilmegen. Jaı bir shette qalyń aqparattyń ishinen úńilip, ázer taýyp alasyz. 

Túptep kelgende, jańa­shyl­dyqqa ilese ketý ońaı emes. Biraq osy jańashyldyqqa halyqty úıretetin dárigerlerdiń ózderi, emhana basshylyǵy, emhana ishindegi qajetti qurylymdar bolýy kerek. О́z kezeginde bu­ryn­nan qyzmet etip kele jat­qan dárigerlerden «emhana jekeshelendi, qandaı ózgeris bar? deseńiz, «sol burynǵydaı» degen jaýap estısiz. Qaptaǵan sheteldik qural-jabdyqtar keldi, sandyq formatqa kóshsek te, sana ózgermeıtini sol burynǵydaı jumys jasaıtynymyz, ózgergimiz kelmeıtini qıyn-aq. 

 Memleket-jekemenshik áriptestigi baǵytyn damytý úshin óńirlik quzyrly salalyq bas­qar­malarda áriptestikti jetil­di­rýmen aınalysatyn bilikti mamandar bolý kerektigi bárimizge de belgili. Osy baǵytta jumys jasaýǵa, damytýǵa qyzyǵýshylyq kerek. 

Máseleniń mánisi – kelisim­shart­qa sáıkes, kásipkerler 2017-2022 jyldar aralyǵynda ózderi jekemenshikke alǵan emhana, ambýlatorııany basqaryp, merzim aıaqtalǵan soń memleketke qaıtarady. Elimizde tegin me­dısınalyq kómektiń kepilden­dirilgen kólemi aıasynda árbir turǵyn úshin bıýdjetten qarjy bólinetini belgili. 

Mysaly Pavlodar aýylyn­daǵy dárigerlik ambýlatorııada 6255 adam tirkeýde tur delik. Sondyqtan bıýdjetten árbir tur­ǵynǵa bólingen qarjyny qaıda jumsaý kerek ekenin senimdi basqarýǵa alǵan ınvestor sheshedi. Jáne de qarjy qyzmetkerlerdiń jalaqysyn berýge, kommýnaldyq qyzmetter men basqa shyǵyndardy óteýge paıdalanylady. Sonymen birge bul iske kásipker óziniń ınvestısııasyn da salýy tıis. 

Jekemenshik áriptestik aıasynda kelisimshart jasalyp, kásipker emhana nemese aýrýhanaǵa qa­jetti qural-jabdyqtar satyp alady, memleketke birneshe jyl kóleminde aqshasyn ótep, qary­zynan qutylady. Artyq pa­ıyz­dyq ústemeaqy tólemeıdi. 

Oblystyq densaýlyq saqtaý basqarmasynyń strategııalyq damý jáne ınnovasııalyq tehnologııalar bóliminiń málimetinshe, densaýlyq saqtaý salasynda mem­leket-jekemenshik áriptestiginiń qolǵa alyna basta­ǵany turǵyndar úshin de, dári­gerler úshin de tıimdi. Jańa za­­man­­nyń medısınalyq qural-jab­­dyqtarynyń kelýimen emdeý sapa­sy jaqsarady, bul emdeý oryn­darynyń qýattylyǵyn arttyrady.

– Elimizdiń Ekonomıka mı­nıs­trligi tarapynan ár óńirge mem­leket-jekemenshik árip­testigi maqsatty júzege asyrý úshin belgili bir kólemde shekteý belgilenedi. Bizdiń oblys úshin belgilengen meje – 28 mlrd teńge. Iаǵnı mindettemelerdiń jalpy quny osy baǵany quraýy tıis, – deıdi oblystyq ekonomıka jáne bıýdjettik josparlaý bas­­­­qarmasynyń memleket-jeke­men­shik áriptestigi salasyna jaýapty qyzmetkeri Erlan Teshýbaev. 

Elbasy Joldaýynda memle­ket-jekemenshik áriptestiginiń mańyzdylyǵy týraly aıtyldy. 2015 jyly elimizde «Memlekettik-jeke menshik áriptestik týraly» Zań qabyldandy. Maqsat – memleket pen jeke sektor arasyndaǵy uzaqmerzimdi yntymaqtastyqty nyǵaıtý.

Iá, endi emhana tańdaý ózi­mizden. Bul kúnderi óńirde emhanalardy tańdaý quqyǵyn paıdalanǵandar sany da artyp keledi. Bıyl 15 qyrkúıekte eli­mizdiń emhanalarynda «О́z emha­nańdy tańda!» degen tirkelý jumysy júrgizildi. О́ńirde tur­ǵyndary tirkelýge quqyǵy bar 28 emhanaǵa tańdaý jasady.

Oǵan elimizdegi «Áleýmettik medısınalyq saqtandyrý qory» oblystyq fılıalynyń dırektory Aıdar Seıitqazınovtyń aıtýynsha, ótken jyly óńirde emhanalardy tańdaý quqyǵyn 23 myńnan astam turǵyn qoldanypty. 

О́ıtkeni halyqtyń belsen­di­ligi artty, ózgerister, jańa­shyl­dyqtar endi, elimizdegi te­gin medısınalyq júıege jańa jekemenshik júıe qosyldy. Oblys boıynsha emhanalarǵa 784 735 myń adam tirkelgen. Al «О́z emhanańdy tańda!» sharasy bastalǵannan bergi 12 kúnniń ishinde oblys boıynsha emhanalarǵa 312 adam tirkelgen. Mysaly oblys ortalyǵyndaǵy №3 emhanaǵa – 70, №1 emhanaǵa – 56, №2 emhanaǵa 35 adam óz tańdaýyn jasaǵan. 

Jýyrda oblysqa jumys saparymen kelgen elimizdiń Densaýlyq saqtaý mınıstri Eljan Birtanov № 1 qalalyq aýrýhanada boldy. Bas dáriger Sovethan Smaqov ­aýrýhanany barlyq qajet tehnologııalarmen jabdyqtaý josparlanyp otyrǵanyn jetkizdi. 

Mınıstr densaýlyq saqtaý salasyndaǵy ońtaılandyrý má­selesin qolǵa alý jaıyn, jer­gilikti ákimdikke dárigerlerdiń biliktiligin shetelde arttyrýǵa kómek kórsetýge keńes berdi. 

Aýrýhanadan oryndy jalǵa alǵan jekemenshik ınvestor «Djıhaev» JK-niń ókili Ásem­gúl Dúısenova memlekettik je­ke­menshik seriktestik aıasynda or­natylǵan kompıýterlik to­mografııanyń jumysy jó­nin­de aıtyp ótti. Ǵımaratty qaıta qurýdan ótkizip, qural-jab­dyq­tar satyp alynǵan. Tegin medı­­sınalyq kómektiń kepildik beril­gen kólemi aıasynda tegin jáne aqyly kómek kórsetýde. 

Mınıstr Eljan Birtanov memlekettik jekemenshik serik­testik aıasynda jumys isteý ózara tıimdi bolýy kerektigin atap ótti. 

– Jekemenshik ınvestorlarmen kelisimshartqa otyrǵanda, óńirdegi aýrý deńgeıin aldyn ala bilý kerek. Barlyq jekemenshik kom­panııalar ókilderimen kezdesip, máseleniń mán-jaıyn anyqtaǵan jón. Eger de zamanaýı qabyldaý bólimi men jansaq­­taý bólimin, ota jasaý zalyn jasaýǵa daıyn ınvestor tabylsa, ınfraqurylym men qyzmet kórsetý sapasy máselesin sheshesizder. Ota jasaý bólimshesin halyqaralyq standarttarǵa jetkizip, aýyr naýqastardyń densaýlyǵyn saqtaý mańyzdy, sony úırený kerek, – dedi Eljan Birtanov. 

Biraq jalpy jańashyldyqqa, jekemenshik jobalarǵa, jekeniń qolyna ótken emhanalardyń bo­lashaǵyna senimsizdeý qaraı­ty­ny­myz da bar. Buǵan sebep te joq emes. Álgi basy jaqsy bas­­ta­lyp, aıaǵy orta jolda qala­tyn jo­balar taǵdyry, olarǵa jum­sal­ǵan qyrýar qarajattyń quryp kete­tini, jaýapkershiliktiń joq­tyǵy sııaqty jaılardy da jıi estı­miz. Sondyqtan árıne, ha­lyq arasynda Memleket-jeke­men­shik árip­testiginiń sońy ne bolar eken degen bulyńǵyr oılar da joq emes.

Biraq ekonomıka mamandary elimizde basymdyq berilip otyrǵan bul jańashyldyqtan qos tarap ta utady degendi aıtady. Bıýdjetten bólinýi kerek shyǵyndar azaıady, al kásipker tabys tabady. Olardyń pikirinshe, búginde elimizde «Memleket-jekemenshik áriptestik saraptama» ortalyǵy jumys jasaıdy. 

Eki jaqqa da tıimdi tustardy anyqtap, kelisimshartta atap kórsetiledi. Memleket-jeke­menshik áriptestigi aıasynda iske asa­tyn jobalar, eń aldymen, oblys­tyq máslıhattyń bıýd­jettik komıssııasynda qaralady. Más­­lıhattyń sessııasynda talqy­ǵa túsedi. Depýtattar qoldaý bil­dirse, qos tarap kelisimshartqa qol qoıady.

Bastysy – memleket pen ká­sip­ker memleket-jekemenshik árip­testigi júıesine saı jumys is­teý­ge úırený qajet. Másele qar­jyda emes, eń aldymen, mem­leket-jekemenshik áriptes­tiginiń halyqqa beretin jaqsy­lyǵyn úılestirýde shyǵar. 

Negizinen, óńirdegi keıbir aýdan ortalyqtaryndaǵy aýrýhanalar bos qalyp jatqany ótirik emes. Aýyldarda halyq azaıdy. Tıimdilik qajettigi osydan-aq kórinedi. 

О́ıtkeni damyǵan elderde memleket jekemenshik áriptes­ti­gi júıesi qalyptasqan tetikke aınalǵan. Tipti mem­lekettik mańyzy bar joldar men magıs­traldardy salý da jeke­menshik áriptestiktiń úlesinde kórinedi. Japonııada bul tásildi paıdalanyp, jekeniń kómegi arqyly kópir de salypty. Kópir salýdyń aýyly alystaý bolar. Bizde áriptestik aıasynda júzege asatyn jobalardyń basym bóligi ázirge densaýlyq saqtaý salasynda ekeni baıqalady. 

Bul jańashyldyq bizge endi kelip tur. Memleket pen kásipker birlesip jumys jasaýy úshin úırener, ileser sharýalar áli kóp. 

Farıda BYQAI,

«Egemen Qazaqstan» 

PAVLODAR