USTAZ

Ustaz týraly ushqary, pispegen pikir aıtý – qaı kezde de, qaı shákirttiń de azamattyǵyna syn bolǵan, bola da beredi. О́ıtkeni, ustazdyń úlken-kishisi hám jaqsy-jamany joq. Ustaz barlyq ýaqytta óz bıiginde, óz tuǵyrynda qala beretin tekti tulǵa! Osynaý azdy-kópti ómir súrgen kezeńde kóptegen ustaz aldynan óttik, aıtqan aqylyn tyńdadyq, sózin kóńilge toqydyq, bilme­ge­nimizdi bilip, kemshiligimizdi túzedik. Olardyń qaı-qaısysy da kókirek saraıymyzda osy kúnge deıin jar­qyraı janyp, jol siltep, baǵyt-baǵdar usynyp, bolashaǵymyzdyń baǵdarshamy bolyp kele jatqany da aıdaı aqıqat. Bul kúnde ótkenge oı jiberip, arǵy-bergini tarazylaı bastasam, esime ulaǵaty mol ustaz – Ábil­faıyz aǵa túsedi. 1974 jyly ásem qala Almatyǵa kelip, ulttyq ýnı­versıtettiń jýrnalıstıka fakýl­tetine oqýǵa túskende biz tipti bala edik, áli oń-solymyzdy da tanyp úlgermegen kezimiz ǵoı. Mine, sol shaqta bizge tikeleı kýrator bolǵan ustaz – osy Ábilfaıyz Ydyrysov edi. Búgin oılap qarasaq, odan beri de talaı ýaqyt zýlap óte shyǵypty-aý! Áli esimde, ol kisi bizge “Gazetti bezendirý syry” degen taqyrypta leksııa oqydy. Ol kezde, shynyn aıtaıynshy, bul sala bizge anaý aıtqan qyzyq kórinbeıtin. Odan góri ana múıizi qaraǵaıdaı B. Ken­­­jebaev, Z. Qabdolov, T. Qojakeev sekildi professorlardyń kórkem ádebıettiń qyr-syryn asha sóz etetin leksııalary óte tartymdy estiletin. B. Kenjebaev ataqty “Abaı joly” roman-epopeıasynyń alǵashqy kitaby 1942 jyly qalaı jaryq kórgenin tamyljyta sóz etse, Z. Qabdolov kórkem ádebıet­tiń “ardyń isi” ekenin tizbelep, al T. Qojakeev satıranyń “qýattylar qarýy” ekenin jerine jetkize áńgimelep, bárimizdi tańǵaldyryp, tańdaı qaqtyratyn. “Shirkin-aı, biz de osy kisiler sııaqty bolsaq qoı, ádebıettiń bilgiri bola alsaq qoı” dep armandaýshy da edik. Arada az ýaqyt ótpeı-aq Ábil­faıyz aǵa óziniń sheshendigimen hám óte qarapaıym minezimen bizdi ózine tartyp áketti. Ásirese, gazetti basý isindegi “joǵarydan basý”, “tóme­ninen basý”, “deńgeıinen basý” degen termınderdi aıtqanda, bizben birge kúlip alatyn, bizdi de kúldirip qoıatyn. Keıin túsinip júrmiz ǵoı, kez-kelgen basylymnyń ásem, ás­er­li, tartymdy bolýy – onyń bezen­di­rilýine kóp baılanysty. Bul ret­te Ábekeń osy salanyń eń bil­giri deýge ábden bolady. Ol kezde aǵa týraly, onyń ót­ken ómiri jaıly bilgen joqpyz. Bi­lýge talpynbappyz da. Búgin qarap otyrsam, Á. Ydyrysov úlken ómir jolynan ótip, osyndaı dárejege jetken eken. Biraq, ol kisige qa­ra­sańyz, qıynshylyq kórip, qajyǵan jan sekildi emes, únemi jaıdary keıipte, kúlip júretin. Eńseń túsip, bolmashyǵa bola qaıǵylanǵan sát­terińdi kórse, janyńa jiger beretin. Osy bizge “Lenınshil jas” ga­ze­tinde istep júrgen kezinde áli esimi kópshilikke onsha tanys emes qyrǵyz qalamgeri Shyńǵys Aıt­matovtyń “Jámıla” hıkaıasyn eki-úsh nómirge basyp shyǵarýǵa tikeleı aralasqanyn maqtana aıtýshy edi. Ataqty M. Áýezov jas qalamgerdiń talantyn dóp basyp, onyń bul shyǵarmasynyń qazaq tilinde ja­rııalanýyna yqpal etipti. “Rasynda da” – deıdi Ábilfaıyz aǵa. – “Sol “Jámıla” jarııalanǵan gazet nó­merleri qoldan-qolǵa ótip, oqyr­mandar yqylasyna ıe bolǵan edi. Bul biz úshin de asa úlken qýanysh boldy”. Osy áńgimeni aıtyp otyrǵanda Ábekeń bizge ataqty Sh. Aıtma­tovtyń aralas-quralas dosyndaı, onyń bar qupııa syryn biletindeı bolyp elestep ketetin. Odan saıyn qyzyǵa, qunyǵa suraı beretinbiz. Onyń óz áńgimelerinen uqqa­ny­myz, “Qazaqstan pıoneri” gazetiniń redaktory qyzmetin atqarǵan eken. Sol jyldarda respýblıkanyń túkpir-túkpirinen jas tilshiler men jýrnalıstıkaǵa qyzyqqan jas jetkinshekter týyndylaryna gazet­te molynan oryn berilýine de mol eńbek sińirgen bolsa, keıinnen oqy­týshylyq qyzmetke birjola bet burypty. Sóıtip, ol kóp uzamaı kandı­dattyq dıssertasııa qorǵaıdy. Al 1990 jyly oǵan doktorlyq dıs­sertasııa qorǵaýsyz-aq ýnıversı­tetke sińirgen pedagogtik eńbegi, jazǵan oqýlyq, oqytý, ádistemelik quraldary úshin Keńes Odaǵynyń ǵylymı joǵary attestasııalyq komıteti sheshimimen professor ǵylymı ataǵy berilgen eken. Ábilfaıyz Ydyrysuly bul kúnde respýblıkaǵa aty tanymal pýblısıst-jýrnalıst. Onyń qala­mynan týǵan segiz júzge jýyq pýb­lısıstıkalyq maqalalary men ocherkteri túrli gazet-jýrnal bette­rinde, pýblısıstıkalyq jáne ocherktik jınaqtarda jaryq kóripti. Ol “Egemen Qazaqstan” gazeti jarııalaǵan ocherkshiler baıqaýy­nyń júldegeri. Pýblısıst-qalam­ger re­tinde onyń “Áýezovke ińkár­lik”, “XXI ǵasyr órkenıet óri­sine” atty kitaptary bar. 2000 jy­ly ba­sylyp shyqqan “Bolashaǵy­myz ór­ke­nıet órisi” atty kitabynda El­ba­sy Nursultan Ábishuly Nazar­baev­tyń ǵylymı-strategııalyq mándi týyndylary jaıynda oı tolǵap, XXI ǵasyrda Qazaqstannyń qol jet­kizer mádenı órkenıetiniń jar­qyn bolashaǵyna batyl barlaý jasady. Ábilfaıyz Ydyrysuly – zer­deli zertteýshi, úlken ǵalym. Onyń qazaqtyń shynaıy tarıhy men órkenıetiniń damýyna jáne hal­­­­­­qymyzdyń ózindik tiliniń qalyp­ta­sýyna qatysty árqaısysy mono­grafııalyq mándi ondaǵan ǵylymı maqalalary bar. Bul oraıda Á.Ydy­rysovtyń “Shýmer­ler-túr­ki­lermen tektes halyq. Olar qazaq­tyń da tek qııaly”, “Adamzat má­denıetiniń órkeni”, “Qaraqaı­lyny bılegen qazaqtar”, “Qazaq­tyń at­ta­ry beımálim patshalary, baspa­gerleri” “Skun kasak-kósem qa­zaq”,  “Tereń tarıhtyń ósh­pes izi”, “Ahań men “Qazaq” gazeti jaıly aqıqat” sııaqty zertteýlerin ataýǵa bolady. Pedagog-ǵalym Á.Ydy­rysov “Jarty ǵasyr jolda” (Qazaqstan jýrnalıs­tıka­sy tarıhynyń ocherki, av­torlar ujymymen), “Gazetti be­zendirý syry”, “Redaktor men kor­rektorǵa kómekshi”, “Fo­toterim”, “Po­lıgrafııa ón­dirisi”, “Polıgra­fııalyq bú­gingi zamandyq jańa tehnıka”, “Shaǵyn ofsettik ma­shınalar jáne olarda ju­mys isteý” (Vı­nogradov jáne Jýkovpen av­torlyqta) sekildi bir qatar oqý­lyqtar­dyń jáne kóptegen oqý qural­darynyń avtory ekenin de atap ótýge tıispiz. Ol respýblıkada baspasóz ónim­derin bezendirý isi men qazaq ocherki janrynyń teorııasyn alǵashqy­lar­dyń biri bolyp negizdeýshi. Tuńǵysh ret osy pánderdiń ǵylymı negizdi baǵdarlamalaryn jasaýǵa kúsh salǵan jan. Ábilfaıyz Ydyrysuly ardager, qart ustaz-pedagog. Uzaq jyldan beri Qazaqtyń ulttyq memlekettik ýnıversıtetinde úzdiksiz dáris berip keledi. Onyń aldynan respýblı­kamyzdyń buqaralyq aqparat quraldarynyń, ádebıet-mádenıet­tiń myńdaǵan maıtalmandary tá­lim-tárbıe alǵan. Onyń osy ól­sheý­siz eńbegi eskerilip, ýnıversı­tettiń 75 jyldyǵyna oraı, Ál-Farabı altyn medali berildi. Ol qoǵamdyq jumysqa da belsendi qatysqan ardager. Uzaq jyldar boıy Qazaqstan Jýrna­lıster odaǵynyń Almaty oblystyq uıymy tóraǵasynyń orynbasary boldy, Almaty qalalyq bólim­she­siniń ocherkshiler sektoryn bas­qardy. Kóp ýaqyt Jýrnalıster oda­ǵynyń Ál-Farabı atyndaǵy ulttyq ýnıversıteti janyndaǵy bastaýysh uıymyna jetekshilik jasady. Sondaı-aq ol 1970-1980 jyldary jýrnalıstıka fakýlteti dekanynyń oqý isteri jónindegi orynbasary bolǵanyn da bilemiz. Á.Ydyrysov qarymdy jazýshy, belgili qalamger. Onyń qalamynan “Tańsholpan” atty tórt kitapty ro­man-hıkaıa, “Ańsaǵan meniń án­imsiń”, “Aıshanyń ǵashyǵy”, “Aq­súırik”, “Bozdaq”, “Ker bu­zaý­dyń ólimi” atty derekti povester, Muhtar Áýezov, Sábıt Muqanov, Ǵabıt Músirepov, Baýyrjan Momyshuly, Serke Qojamqulov, Nurǵısa Tilendıev, Shámshi Qal­daıaqov jaıly ár salaly novel­la­lar týdy. Bul novellalar “Birtýar­lar bolmysy” atty jınaqta jaryq kórgen. Sondaı-aq, ol Tólegen Tá­jibaev, О́mirbek Joldasbekov, Zeı­nolla Qabdolov, Kákimjan Qazy­baev, Sapar Baıjanov, Kamal Smaı­ylov sııaqty aıaýly azamattar jaıly alpysqa jýyq estelik- esse­ler jazǵan. Ustaz aǵamyz Uly Otan soǵy­synyń da zardabyn shekken azamat. Ol eline sińirgen eńbegi úshin “Za doblestnyı trýd v Velıkoı Ote­chestvennoı voıne v “1941-1945gg.”, “50 let Pobedy Velıkoı Oteches­tvennoı voıne”. “Za osvoenıe selınnyh zemel”, “Tyńǵa 50 jyl” jáne “Ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ damýyna aıryqsha úlesi úshin” altyn medaldarymen, Qazaqstan Respýblıkasynyń gramotalarymen marapattaldy. Qart ustaz “Qazaq­stannyń eńbek sińirgen qaıratkeri” ataǵyna ıe boldy. Sonymen qatar Qazaqstan Jýrnalıster odaǵynyń Kákimjan Qazybaev atyndaǵy syılyǵynyń laýreaty. Jas ulǵaıǵan shaqta qolǵa qalam alyp, kórkem prozaǵa kirisý ekiniń biriniń júregi daýalamaıtyn is. Ondaı júrekti qalamger tek qazaqta emes, álem ádebıetinde de saýsaqpen sanarlyq desek, bizdiń súıikti usta­zymyz Á. Ydyrysov jasy alpystan asqan soń, kórkem shyǵarma jazýǵa otyryp, tórt ki­tapty “Tańsholpan” romanyn dú­nıe­ge ákeldi. Bul, bir sózben aıt­qanda, ómirdi shyn súıýdi hám mól­dir mahabbatty jyrlaǵan shyǵarma. Muny árbir jas óte súıip oqıtyny da sodan. Ábekeń­niń aqyl toqtatqan jasta ózi asa qurmetteıtin M. Áýe­zov tý­ra­ly “Áýezovke ińkárlik” de­gen ǵy­lymı-esse kitabyn jazǵany da úlken er­lik. Munda ol uly qa­lam­ger­diń keıbir biz bilmeıtin qyrla­ryna tal­daý jasap, jerine jetkize baıan ete­di. Bul eńbek Áýe­zovtanýǵa qo­syl­ǵan súbeli úles deýge ábden bolady. Mine, osy eńbekteriniń ózi-aq Ábekeńdi qazaq ádebıetiniń beldi ókilderiniń biri deýge negiz bola alatynyn atap aıtqymyz keledi. 1979 jyly bizdiń kýrs jýrna­lıstıka fakýltetin aıaqtap, árqaı­symyz ár jaqqa joldama alyp kete bardyq. Eń sońǵy qoshtasý sátinde Ábil­faıyz aǵa tolqı turyp: – Sender endi kásibı jýrna­lıst boldyńdar, tek bir ótinishim – barǵan jerlerińde oqyǵan oqý ornynyń atyna kir keltirmeńder, – dep edi. Bul ustaz-aǵanyń aq tilegi ǵana emes, óz isine degen adal nıeti men ystyq yqylasy bolatyn. Arada 30 jyl ýaqyt ótti. Oqý bitirip ketken soń, aǵamyzben oqta-tekte habarlasqanymyz bolmasa, tym jıi kezdesýge de múmkindik bola bermedi. 2009 jyldyń aıaq kezinde bizdiń kýrstyń qyz-jigitteri ýnıver­sı­tetti bitirgenimizdiń 30 jyldyǵyn atap ótken. Toı tórinde – Ábil­faıyz aǵa jubaıy Zarıa Nurjanova jeńgeımen birge otyrdy. Osy kúni biz taǵy da ózimizdi jas jigitter men qyzdardaı sezinip, aǵaǵa erkeleýmen boldyq. Ábilfaıyz aǵa da asa tolqýly sátti bastan keshirdi. Ony sóılegen sózinen, aıtqan tileginen baıqap otyrdyq. Densaýlyǵy anaý aıtqandaı bolmasa da aǵamyz bizben qoshtas­qysy kelmeı, túnniń bir ýaǵyna deıin áńgime-dúken qurdyq. Kýrstas bir jigit: – Aǵaı, siz qandaı baqytty ákesiz, ulyńyz Erlan Syrtqy ister mınıstri boldy ǵoı, – degende, aǵamyz: – Ol balanyń áli de bilgeninen bilmegeni kóp, aıtýly qyzmetker bolyp qalyptasý úshin ómir boıy izdenip ótý kerek, – dep jaýap qaıyrdy. Sol áńgime ústinde basqa topta oqyǵan bir aqyn dosymyzdyń baıaǵyda oqýdan shyǵyp qalǵanyn, sóıtip, uzaq jyldar boıy qınala júrip, dıplomdy ázer alǵanyn estip, “qap, men ony sol kezde bilmegen ekenmin, qalaı estimedim” dep shynymen ókinip otyrdy. Kisilik degen ne? Ol sirá, eń aldymen – kishilik! О́zińdi qandaı jaǵdaıda da qara­paıym ustap, jurtshylyq arasynda emin-erkin otyryp, áńgime aıta bilý, tyńdaı bilý hám tyńdata bilý. Men Ábilfaıyz aǵaǵa qarap, sol kisilik degen ómir formýlasynyń bir belgisin ańǵarǵandaı bolam. Ol my­na jaryq dúnıede jaqsy ustaz bo­lam dedi – boldy; myna jaryq álem­de – jaqsy áke, jaqsy jar bo­lam dedi – boldy; myna fánı jal­ǵanda ǵalym bolam dedi – bol­dy; qolyna keshteý bolsa da qalam alyp, jazýshy bolýdy maqsut etti – boldy... Endi, mine, ult aqsaqaly dáre­je­sine de jetti. Ol kisini tek ýnı­ver­sıtet ujymy ǵana emes, barsha qazaq qurmet tutady desek, esh artyq aıtqandyq emes. Bir nárseniń basy ashyq. Ki­si­lik kúretamyry ustaz, bilikti ǵa­lym, talantty jazýshy Ábilfaıyz Ydyrysovtyń boıynda bar. Sol kúretamyr arqyly ol kisiniń adamdarǵa degen ystyq yqylasy da búlkildep soǵyp tur. Joltaı ÁLMASh, jazýshy. ZAMANǴA SAI ZAMANDAS Áshimjan Súleımenuly zııalylar otbasynda dúnıege keldi. Jansaraıy rýhanı turǵydan óte baı bul shańyraq perzentine eń jaqsy qasıet – bilimge degen qushtarlyqty, ónerge degen súıispenshilikti úıretti, tapsyrylǵan jumysqa jaýapkershilik sezimin eseleı tústi. Ol kele-kele týǵan Otanyna degen ystyq mahabbatqa ulasty. Ol úlken otbasynyń shańyraǵynan túlep ushqan túlek bolatyn. Zerek aqyly qaısar minezimen ushtasyp jatatyn. Bala bolsa da pikiri úshin tik turyp, kúrese biletin. Pánderdiń ishinde ony hımııa qyzyq­tyratyn. Ǵylymnyń ǵylymy matematıkany jaqsy kóretin. Ádebıetti de qyzyǵyp oqı­tyn. Oqıtyn degennen shyǵady, ol óte kóp oqıtyn. Mektepte júrgende-aq qazaq, orys, shetel klassıkteriniń tanymal shyǵar­malarymen tanysa bastady. Mine, osynyń bári onyń ómirindegi mańyzdy beles boldy. Alǵan bilim, jıǵan tájirıbe, otba­syn­daǵy janyna jaqyn qalyptasqan jaqsy dástúrler ony Sankt-Peterbýrg (Lenın­grad) hımııa-tehnologııalyq ınstıtýtyna alyp keldi. Tańdaǵan mamandyǵy – ın­jener-hımık-tehnolog. Elden jyraq júrgen soń kún-tún demeı bilimin ushtady. Bilikti oqy­mystylary mol bilim ordasynyń qoǵamdyq jumystaryna belsene aralasty, stýdentter­diń ǵylymı konferensııalarynda baıanda­malar jasady. Dostar tapty. Lenındik shákirtaqynyń ıesi atandy. Sóıtip, kóp uzamaı joǵary oqý ornyn qyzyl dıplommen bitirip shyqty. Reseıdiń úlken qalasynda qalyp, qyzmet etýine de bolar edi, biraq eliniń el­­gezek per­zenti Otanyna oralyp “Hımprom” zaýytyna qarapaıym apparatshy bolyp ornalasty. Arman-maqsaty zor adam ómir boıy bir ornynda turaqtap qalmaıdy. Kóp uzamaı ony Jambyl gıdromelıorasııa-qurylys ınstıtýty qyzmetke shaqyrdy. Senim kórsetken – Mars Fazyluly Úrkimbaev. Onyń basqarýshylyq qabileti osy bilim ordasynda júrgende anyq baıqala bastady. Basqarý jumysy – málimetterdi este saqtaýdy, ony oıda ushqyr qorytyp, júıege keltirýdi, sóıtip tez arada shuǵyl sheshim­derdi qabyldaýdy qajet etetini belgili. Mine, osy segiz qyrly, bir syrly qasıetti jetik meńgerip shyqqan keshegi stýdent jáne “Hımpromnyń” apparatshysy Áshimjan Súleımenuly óziniń bilikti oqytýshy, talapty basshy, jaqsy uıymdastyrýshy ekenin de is júzinde kórsetip, kóp uzamaı komsomol komıtetiniń hatshysyna aınaldy. Degenmen, ǵylymǵa degen qushtarlyq onyń negizgi qyrlarynyń biri bolyp qala bergendikten Sankt-Peterbýrgke qaıta attandy. Eńbekqorlyq jas ǵalymdy kóp izdenýge ıtermeledi. Dostarynyń sózine qaraǵanda Áshimjan aspırant kezinde jumys kúnin durys uıymdastyryp, kóp nársege úlgerýge tyrysady eken. Mádenı jáne ǵylymı ómir aýyl balasy degen túsinikti túbegeıli ózgertti. Tek orys­tardyń ǵana emes, búkil álemdik mádenıettiń marjany jınaqtalǵan Sankt-Peterbýrgte ǵylym jolyn qýý ony jan-jaqty bilimi mol zııaly qaýymnyń sanatyna qosylýǵa tárbıeledi. Teatrlar (bul Sankt-Peterbýrgte teatr óneri sharyqtap turǵan ýaqyt edi), muraǵattar, murajaılar, konsert zaldary, kitaphanalar jandúnıesin baıytty, rýhanı sulýlyqtyń san qyrly syrlaryna ynty­qtyrdy. Ol sahnaǵa shyqqan spektakl ataýlyny túgelge jýyq kóretin, mýzykalyq shyǵarmalardy jan-kúıimen túsinýge tyrysatyn, avtorlyq kózqarasqa syı-qurmetpen qaraıtyn. О́ner álemindegi jańalyqty óz oı-óresi arqyly bólek talǵap, erek tarazylaıtyn. Sankt-Peterbýrgtegi M.Saltykov-Shedrın atyn­daǵy jáne ǵylym akademııasy kitaphana­lary sııaqty jetekshi ról atqaratyn eń ulyq kitaphanalardyń turaqty oqyrmany boldy. Quramynda myńnan asa múshesi bar jas ǵalymdar ke­ńesiniń tóraǵalyǵyna saılandy. Qazaq­standyq jastyń sýreti sol kezde eń kóne ınstıtýttarynyń biri Len­sovet atyndaǵy LTI-diń dańq taqtasynda turatyn. Áshimjan Súleımenuly – ekologııa boıynsha alǵash ret doktorlyq qorǵaǵan ǵalymdardyń biri. Osy dıssertasııadan keıin de oǵan Neva jaǵalaýyndaǵy ǵajaıyp qalada qalyp, qyzmet, laýazym turǵysynan tamasha sekiris jasaýyna bolatyn edi. Biraq ol qansha bıikke kóterilse de qazaq jurty, qazaq zııalylarynyń ortasy ózine qaıta-qaıta tarta beretinin sezdi. Eń bastysy, sol názik sezimge adaldyq tanyta bildi. О́ıtkeni, ol qazaq zııalylarynyń shyn ókili retinde, naǵyz ǵalym retinde, naǵyz patrıot retinde bar jıǵan-tergen teorııalyq jáne praktı­kalyq bilimin, tájirıbesin óz Otanyn órkendetý úshin sarp etýge tyrysty. Toqsanynshy jyldardyń basynda qazaq eli kóptegen qıyn kezeńderdi bastan ótkerdi. Táýelsiz memleket retinde endi ǵana tanyla bastaǵan eldi ekonomıkalyq jáne áleýmettik tyǵyryqtan alyp shyǵa alatyn kásipkerler, zııalylar aýadaı qajet edi. Osyny jan-tánimen túsingen Áshimjan týǵan jerge tý tigip degendeı, “Kazfosfor” assosıasııasy tóraǵasynyń orynbasary, “Qarataý” holdıngtik kompanııasynyń vıse-prezıdenti jumystaryn belsene atqardy. Bul – zaýyttar men fabrıkalardyń, kásip­oryndar men mekemelerdiń jumystary toq­tap, qarajat qysyp, jalaqy boıynsha qa­ryz­dardyń qaýyrt ósip jatqan kezi bolatyn. Budan eldegi fosfor ónerkásibi salasy da aınalyp óte alǵan joq. “Kazfosfor” ujymynyń jumysyn toqtatpaý, bilikti kadrlardy saqtaý, áleýmettik qaıshylyq­tardyń qarqynyn báseńdetý úshin mekemege jańa turpattaǵy jańa basshy kerek boldy. Qazir búkilálemdik qarjy daǵdarysyna baılanysty ekonomıka salasynda “daǵda­rys menedjeri” degen termın shyǵa bastady ǵoı. Mine, sol qıyn jyldary bizdiń qahar­manymyz naǵyz daǵdarys menedjeri retinde qalyptasyp, ózine tapsyrylǵan mindetti tamasha atqaryp shyqty jáne “Kazfos­fordy” talapaıǵa túsýden aman alyp qaldy. Kezinde Jambyl gıdromelıorasııa-qurylys ınstıtýty partııa uıymynyń hatshysy bolǵan Áshimjan Súleımenuly QR Joǵarǵy Keńesiniń 13-shaqyrylymynda depýtat bolyp, О́nerkásip, energetıka jáne baılanys komıtetiniń jáne Qazaqstan Parlamenti Májilisiniń birinshi shaqyry­ly­mynda Ekologııa jáne tabıǵatty paıda­laný komıtetiniń tóraǵasy qyzmetterin atqar­dy. Depýtat bolyp júrgende, negizinen, eko­logııa jáne tabıǵatty paıdalaný máse­lelerine arnalǵan bes zańnamalyq aktiniń bastamashysy boldy. Jáne bul máselege óte jaýapkershilikpen qarady. Parlamenttegi jumys tájirıbesi QR Prezıdenti janyn­daǵy Memlekettik basqarý akademııasynda rektor qyzmetin atqarǵanda kóp septigi tıdi. Buǵan deıin vıse-mınıstr, Sh. Esenov atyndaǵy Aqtaý memlekettik ýnıversıtetiniń rektory, S.Amanjolov atyndaǵy Shyǵys Qazaqstan ýnıversıtetiniń rektory boldy. Al 2006 jyldan bastap Muhammed Haıdar Dýlatı atyndaǵy Taraz memlekettik ýnıver­sıtetinde rektor bolyp abyroımen qyzmet atqaryp keledi. Ony bul jaýapty jumysqa Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti N. Nazarbaevtyń kelisimimen taǵaıyndady. О́ıtkeni, el bolashaǵynyń kepili bolyp sanalatyn Elbasy ǵylym men bilimdi órkendetýge, ınnovasııalyq tehnologııa­lardy jetildirýge baılanysty oılaryn árdaıym aıtyp keledi. Bul týraly bıylǵy Joldaýynda da basa aıtty. Sondyqtan ǵylymmen túbegeıli aınalysyp, jańa izdenisterge bara alatyn oqý ordalarynyń basynda Áshimjan sııaqty ǵalymdardyń otyrǵany abzal dep sheshken sııaqty. Áshimjan Súleımenuly 2 monografııa­nyń, 200-ge jýyq ǵylymı maqala men kúrdeli tyńaıtqysh alýǵa arnalǵan úsh ónerta­bystyń avtory. Pedagogıkalyq qyzmetti de mańyzdy dep esepteıdi. Bilim berý sala­syn­da da aıtarlyqtaı tabystarǵa qol jetkizdi. Mysaly, QR Bilim jáne ǵylym mınıstr­liginiń vıse-mınıstri qyzmetinde júrip, kóptegen órkenıetti elderdi aralap, aldyńǵy qatarly joǵary oqý oryndarynyń tájirı­besin zerttedi. Bul Qazaqstannyń joǵary mektebi qıyn kezeńderdi bastan ótkizip jat­qan tus edi. Burynǵy bilim berý júıesi zama­naýı talaptardy qanaǵattandyra almady. Sol sátte kóptegen qazaqstandyq JOO-nyń jaǵdaıy syn kótermeıtin. Sonyń biri Sh. Esenov atyndaǵy Aqtaý memlekettik ýnıver­sıtetin aıaǵynan turǵyzdy. Qazaq­stan­da JOO ishinde aldyńǵylardyń biri bolyp attes­tasııa men akkredıtasııadan ótti. Eńbek sińirgen munaıshy, Memlekettik syılyqtyń laýreaty S. Asylhanov aqtaýlyqtarǵa ha­lyq­aralyq standarttarǵa saı bilim alýǵa kó­mek­teskeni úshin Áshimjanǵa alǵysyn bildirdi. Búginde Áshimjan Súleımenulynyń qyz­meti jańa turpattaǵy ýnıversıtet qurýǵa ba­ǵyshtalyp otyr. Qazir barlyq oqytýshylar ýnıversıtettiń materıaldyq-tehnıkalyq bazasynyń aıtarlyqtaı tolyqqanyn rıza­lyqpen aıtady. Lıngafondy kabınetter, mýltımedıa synyptary, ınteraktıvti taqtalar qoljetimdi jáne kúndelikti paıdalanylatyn oqý quraldaryna aınaldy. Ǵylymı-tehnologııalyq júıeniń tıimdi jumys isteýin qamtamasyz etý úshin ma­mandar daıyndaýdan ǵylymı jańalyqtardy óndiriske engizýge deıingi júıe qalyptasty. Stýdentter bilimin baqylaý ashyqtyǵy, olar­dyń qoljetimdigi elektrondy dúńgir­shekter arqyly iske asyrylýda. Búginde ýnıversıtette 15 elektrondy dúńgirshek bar, al buryn ol múlde joq bolatyn. Qazirgi ýaqytta ýnıversıtet KazRENA arqyly halyqaralyq bilimge keńeıtilgen qatynastar assosıasııasyna endi. Bul, spýtnık arnalary kómegimen NATO usynatyn Internet-resýrs. – Ýnıversıtettegi negizgi tulǵa – bilimger. Ýnıversıtette barlyǵy bilimgerge arnalǵan, – deıdi Áshimjan Súleımenuly. О́zi de únemi stýdenttermen kezdesip, olardyń oı-pikirin tyńdap, kótergen kókeıkesti máseleleri bolsa sheshýge tyry­sady. Stýdentterdiń bilim-ǵylym salasyn­da­ǵy áleýeti arta túsýi úshin ártúrli sheńber­degi ǵylymı konferensııalarǵa, respýblı­kalyq olımpıadalarǵa, stýdentter dema­lysyn uıymdastyrýǵa, mádenı-kópshilik sharalardy ótkizýge, KTK (kóńildi tapqyr­lar klýby) oıyndaryna qatysýǵa, konkýrs­tarǵa qarjy bólip otyrady. Bilim ordasy­nyń “Jasórken” demalys aımaǵy qaıta qalpyna keltirildi, oǵan qajetti barlyq kommýnı­kasııa júrgizildi. Endi JOO oqytý­shylary onda óz otbasylarymen demala alady. Taraz qalasynyń eń kórikti jerine ornalasqan ýnıversıtettiń syrtqy kelbeti kóz qýantady. M. H. Dýlatı atyndaǵy Taraz memleket­tik ýnıversıtetiniń rektory bola júrip, Áshimjan Súleımenuly Qazaqstan halqy Assambleıa­synyń, TMD bilim berý sheńbe­rindegi qaý­ymdastyq keńesiniń múshesi retinde qoǵamdyq jumystarǵa da belsene aralasady. Onyń el úshin atqarǵan eńbegi baǵalanyp, “Astanaǵa – 10 jyl”, “QR Táýelsizdigine – 10 jyl”, “QR Parlamentine – 10 jyl”, A. Baıtursynov atyndaǵy medaldarmen, “QR bilim berýdiń eńbek sińirgen qyzmetkeri”, “Bilim berý úzdigi”, “Altyn barys” tósbelgilerimen jáne “Parasat” ordenimen marapattaldy. Bolashaqta el aldynda, sol eldegi TarMÝ sııaqty bedeldi oqý ornynyń aldynda bıik maqsat, kúrdeli máseleler tur. Olardy Áshimjan Súleımenuly Ahmetovtiń basshylyǵymen ujym músheleri abyroımen sheshe beredi dep senemiz. Taraz.