Ekonomıka • 09 Qazan, 2018

Investısııalyq jobalar óńirdiń ekonomıkalyq damýyn órge tartady

425 retkórsetildi

Investısııa ıirimderi

Ekonomıka damymaı, áleýmettik máse­lelerdiń oń sheshimin taba qoıýy qıyn. Bul – jurtshylyqqa qashannan belgili jaıt. Al qarjy ekonomıkany damytýdyń negizgi tetigi ekenin oblysta atqarylǵan kóp sharýa aı­qyn kórsetkendeı. Qarjy kóz­­deriniń kórsetkishterine qarap otyr­saq, burnaǵy jyldarǵa qaraǵanda ınves­tısııalyq qarjynyń ósimi anyq baı­qalady. Eger ol 2015 jyly – 82, 2016 jyly – 92,5 prosent bolsa, 2017 jyly – 104,3, al ústimizdegi jyldyń 8 aıynda 112,9 prosentti qurady. Sonyń ishinde syrttan tartylǵan ınvestısııa kólemi 2 esege jýyq ósti, ıaǵnı 2017 jyly 6,1 mlrd teńge bolsa, 2018 jyldyń basynan búginge deıin tartylǵan qarjy 11,7 mlrd teńgege jetti. Sonyń arqasynda 2017 jyldan beri oblys óńirinde 14 jańa joba júzege asty. О́nimi naryq suranymyna ıe kásiporyndar jumys isteı bastady. «Baıan sulý» kondıter fabrıkasy – oblystaǵy baıyrǵy kásiporyn. Ol ınvestısııa salyp, óziniń sehtaryn zamanaýı jabdyqtarmen jabdyqtap, óndiristik jelisin keńeıtti, ónimniń jańa túrlerin shyǵaryp otyr. Bul azyq-túlik naryǵyna serpindi yqpal etip, eksporttyq ónim túrlerin ár­tarap­tandyrýǵa múmkindik berdi. 

Oblysta mal azyǵyna quramajem daıyndaıtyn eki jem zaýyty ashyldy.Qostanaı qalasyndaǵy táýligine 200 tonna quramajem shyǵaratyn qýatpen jumys isteıtin «Transalpına» jem zaýytynyń quny 1 mlrd teńgege tús­­­ti. Al Áýlıekól aýdanyndaǵy «Agro­BioAuliekol» zaýyty qurama­jem­di ekinshi shıkizattan jasaıdy. 1,2 mlrd teńgege túsken óndiris orny ma­myr aıyn­da iske qosylyp, 50 adamǵa jumys taýyp berdi. Kenshiler qalasyndaǵy quny 16,8 mlrd teńge turatyn Rýdnyı sement zaýytynyń orny tipti bólek. Búginde sońǵy iske qosý tetikteri jasalyp jatqan zaýytta 300-den astam rýdnyılyq jumys isteıtin bolady. Bul – oblystaǵy sońǵy jyldarda júzege asatyn eń iri ınvestısııalyq joba.

Osy jyldyń aıaǵyna deıin kóp ýaqyt qalmasa da, oblys óńi­rin­de taǵy da 4 ınvestısııalyq joba iske qosylady. Ádette, ınvestor ýa­qyt­t­yń suranymyna ıe óndiriske qar­­jy salady. Torǵaı óńiri egin sha­rýa­shylyǵyna asa qolaıly emes, mal sharýashylyǵyna ıkemdi. Onyń ús­tine Arqalyq qalasy mańyndaǵy Torǵaı boksıt ken bas­qarmasy kenniń sarqylýyna baılanysty jaqyn jyldary jumysyn toqtatady. Al onda Arqalyq qalasynan 800 adam jumys isteıdi, qalanyń bıýdjeti de osy kásiporynǵa arqa súıeıdi. Sondyqtan monoqalanyń ekonomıkasy men áleýmettik salasyn álsiretpeý úshin «Torǵaı ET» zamanaýı et kombınaty sekildi iri kásiporyn qajet-aq bolatyn. Mine, endi qarasha aıynda 2 mlrd teńge jumsalǵan, shujyq, buqtyrylǵan et, jartylaı fabrıkattar óndiretin «Torǵaı ET» et kombınaty iske qosylmaq.

Qostanaı qalasyndaǵy ótken jyly irgesi qalana bastaǵan Indýs­­trııa­lyq aımaq ınvestorlarǵa qolaı­ly jaǵdaı týǵyzatyn, ómirsheń jobalardy júzege asyratyn alań bolyp otyr. Onda bıyl jyl sońyna deıin júzege asatyn, joǵaryda aıt­qan 4 ınvestısııalyq jobanyń ekeýine oryn berildi. 400 gektar jer­di alyp jatqan aımaqtyń qazir qajetti ınfraqurylymyn jasaıtyn qurylys jumystary júrip jatyr. Indýstrııalyq aımaq alǵashqy satyda gazben, sýmen, elektr energııasymen jabdyqtalady. Onyń syrtynda kanalızasııa, taza sý sorǵylary sekildi qurylys jumystary da qatar júredi. 

Aımaqqa tas jol jáne temir jol kirgizý jospary da bar. Jyl aıa­ǵy­­na deıin munda aldymen Mınsk trak­­tor zaýytynyń lısenzııasymen «Belarýs» markaly traktor quras­tyratyn óndiristiń irgesi qalana bas­taıdy. Investor – kórshi Reseıdiń Sverdlov oblysyndaǵy «Kompozıt Grýpp» holdıngi. Ol ındýstrııalyq aımaqqa qurastyrý-ámbebap sehyn ornalastyrady. Jergilikti bıýdjet qarjysyna salynǵan óndiris ǵımaraty ınvestorǵa bolashaqta satyp alý quqymen jalǵa beriledi. Jobanyń quny onyń alǵashqy satysynda 2,3 mlrd teńge bolady, jaqyn jyldary 15 mlrd teńgege deıin je­tedi. О́ndiriste 200 adam jumys ornyn ta­bady. Indýstrııalyq aımaqqa «As­tyq» elevatorlyq quraldar zaýyty óziniń qurylys materıaldary jáne metall qurylǵylary sehyn salady. Quny 1 mlrd teńge bolatyn seh 20 shaqty adamǵa jumys beredi. Bıyl iske asatyn tórtinshi joba boıynsha qy­­taılyq kompanııa (YTO Group Corpo­­­­­ration) YTO markaly traktor quras­tyr­­atyn óndiristi iske qosady. Jobaǵa qy­­taılyqtar 1 mlrd AQSh dollaryn quıady. 

Oblys ekonomıkasyn damytý úshin 2015-2018 jyldar arasynda izdenister men ınvestısııa tartý arqyly quny 2,1 trln teńgege baǵalanatyn 40 ınves­tısııalyq jobalar pýly jasaldy. Sol 40 jobanyń ishinde eń iri jobany qytaılyqtarmen birigip júzege asyratyn bolamyz. Quny 100 mlrd teń­ge turatyn jobanyń ınvestory «BioGrain» jaýapkershiligi shekteýli seriktestigi aldaǵy ýaqytta bıdaıdy jetildire óńdep, odan krahmal, quramajem, maı jáne un óndiretin bolady. О́ndiriste eńbek etetin 500 adamnyń ishinen 20 maman ǵana Qy­taıdan keledi.

EKSPO-2017 kórmesiniń izderi

О́tken jyly Astanada ótken EKSPO-2017 halyqaralyq kórmesi eko­nomıkada ıgi ózgeristerdiń bolýyna yqpal etti. Kórmege energııa únemdeý salasy boıynsha oblystan 2 joba qatysqan edi. Qarasý aýdanynda organıkalyq qaldyqtardy paı­dalaný arqyly jasalatyn bıogaz óndirisi men polıetılen shólmekterin qaıta óńdep, iske asyratyn Mata emes materıaldar fabrıkasy jasyl ekonomıkanyń oblys óńirindegi qar­lyǵashtary deýge bolady. Bulardan basqa EKSPO-2017 kórmesine usyn­basaq ta, kásiporyndarda engi­zil­gen ozyq tehnologııalar bar. Mysa­ly, «Qostanaı mıneraldary» kásipor­nynda qyzmeti jańǵyrtylyp, re­kýpe­ratıvti toqtaıtyn elektrovoz tutynǵaly elektr energııasynyń 17 prosentin únemdeıdi. Sonymen qa­tar kásiporynnyń aýmaǵynda orna­lastyrylǵan kúnnen qýat alatyn 10 kVt batareıa elektr jelisimen qatar jumys isteıdi. Kásiporyndaǵy synap lampalary únemi mol jaryq dıodty lampalarǵa aýystyryldy. Bul elektr energııasyn 8 ese az paı­dalanýǵa múmkindik beredi. Al altyn óndiretin «Varvarınskoe» aksıonerlik qoǵamynda kún energııasyn paıdalanatyn qondyrǵylar ornatyldy. О́ıtkeni bul qondyrǵy ornatylǵan ýchaske elektr energııasyn beretin kózden shalǵaıda ornalasqan bolatyn. Oblysta jasyl ekonomıkaǵa degen bastamalardyń alǵashqy kórinisteri osylaı EKSPO-2017 kór­mesinen buryn da kórine bastaǵan. Ob­lysta qolǵa alynǵan 1,4 mlrd teńgeni quraıtyn 15 jobanyń qazir altaýy júzege asty, qal­ǵany úshin de jumystar júrip jatyr.

Jasyl ekonomıka tek kún energııasyn paıdalaný emes. Aldaǵy ýaqytta Qostanaıda ekologııany jaq­sartý, qorshaǵan ortany taza ustaý jóninde jumystar isteledi. «SaryarqaAvtoProm» mashına jasaý zaýytynan elektr energııasymen júretin JAC elektromobılderi shyǵaryla bastady. Álemdik tájirıbe kórsetip otyrǵandaı, jer júzinde kóbeıip bara jatqan qatty qoqysty óńdeý – qorshaǵan ortany taza us­taýdyń basty kepiliniń biri. Oblys or­talyǵynyń irgesindegi Qostanaı aýdanynda qoqysty suryptaıtyn keshen qurylysy bastalǵan. Aty aıtyp turǵandaı, bul joba aınaladaǵy qoqysty suryptap, ony óńdeý arqyly odan basqa zattar alady. Bul qoqys polıgonynda qaldyqtardyń shamadan tys kóbeıýine jol bermeıdi, eko­logııalyq tazalyqty saqtaýǵa qol jet­kizedi

Et klasteri kóp máseleni sheshedi

Aýyl sharýashylyǵyn, onyń ishin­de mal sharýashylyǵyn, et klasterin aıtqanda aýyzǵa Arqalyq qalasy aldymen ilinedi. Bul monoqalanyń oblystyń ońtústik óńirin, jyldam ósip kele jatqan Astana qalasyn azyq-túlikpen qamtamasyz etýde stra­tegııalyq mańyzy bar. Arqalyq qalasynda qazirdiń ózinde jumyrtqa óndiretin qus fabrıkasy, nan pisiretin, kondıter ónimderin shyǵaratyn irili-ýaqty kásiporyndar bar. Biraq Torǵaı óńirin negizinen et jáne et ónimderin óndirýge baǵyttaý óńirdiń eko­nomıkalyq-áleýmettik máselesin sheship qoımaıdy, oblystaǵy et eksporty áleýetin de kóteretin bolady. Arqalyq qalasynda memleket kómegimen salynyp jatqan et óńdeıtin zamanaýı et kombınaty qurylysy aıaqtalýǵa taıaý. 

«Bıznestiń jol kartasy-2020» baǵdar­lamasy sheńberinde onyń ın­jenerlik ınfraqurylymy jasal­dy. «Torǵaı ET» et kombınaty ashy­lysymen-aq oblystyń ońtústik óńi­rindegi Arqalyq mańy, Amangeldi, Jangeldın, Naýyrzym jáne kórshi Qaraǵandy oblysynyń Ulytaý, Aq­mola oblysynyń Jarqaıyń, Esil aýdandarynyń turǵyndary malyn osy kásiporynǵa ákeledi. En­di turǵyndar alypsatarlarǵa arzan ketetin malyn et kombınatyna óziniń tıisti baǵasymen ótkizip otyratyn bolady. Zamanaýı kombınatty shıkizatpen qamtamasyz etý úshin Torǵaı óńirinde mal sharýashylyǵyn barynsha órkendetý isi kútip tur. Bul aýmaqta jaıylym jetkilikti. Sha­rýa qojalyqtaryn kóptep qurý, memlekettik baǵdarlamalar bo­ıynsha jeńildikterdi paıdalanyp, mal sanyn barynsha kóbeıtý isi qolǵa alyndy. Atalarymyz qashan da tórt túliktiń júrgen jeri bereke ekenin aıtqan. Adamdardyń jumyspen qamtylý kórsetkishi de jaqsara túseri sózsiz.

Oblysta syrtqy saýda jyl basynan bergi 7-8 aıda 1685,4 mln dollardy qurady. Syrtqa artylatyn taýarlardyń arasynda aýyl sharýa­shylyǵy ónimderi, mashına jasaý jáne qara metallýrgııanyń bási basym. Elimiz boıynsha eksporttalatyn azyq-túliktiń tórtten biri Qostanaı oblysyna tıesili. Elimizde tek un eksportynyń ózinen oblys kósh bastaıdy. Eksportqa ónim shyǵaratyn «Baıan sulý» kondıter fabrıkasy, «Fırma «Arasan» alkogoldi emes sýsyndar kásiporny, «EvrazKaspıanStal», «Qostanaı un kombınaty», «SaryarqaAvtoProm» mashına zaýyty, «Mılh» sút zaýyty, «BestKostanaı» un kombınaty sekildi kásiporyndar ınvestısııalyq qarjy quıý arqyly óndiristi áldeqashan jańǵyrtyp, úzdik jabdyqtar men ozyq tehnologııalardy engizgen bolatyn. Mal sharýashylyǵy men et klasteri de osyndaı qarjymen jáne qamqorlyq arqasynda damıdy. 

Sıfrlandyrýdyń keremetteri 

Qostanaı óńirinde sıfrlandyrý damýdy tezdetip, ómir sapasyn jaq­sartatynyna jurttyń kózi jetip keledi. Alǵashqyda «jeńiske tez jetý­diń» Jol kartasynda oblystaǵy 77 shara belgilengen bolatyn. «Sıfr­ly Qazaqstan» baǵdarlamasy boıyn­sha Qostanaı oblysy aýyl sharýa­shylyǵy men densaýlyq saqtaý salasynda «qanatqaqty» óńir bolyp sanaldy. Keıinirek barlyq múm­kindikterdi saralaı kele, Jol kartasyna taǵy da 53 shara qosylyp, jalpy atqarylatyn jobalar sany oblys­ta 130-ǵa jetti. Qazir bilim berý, densaýlyq saqtaý, turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq, kólik, qaýip­sizdik, ónerkásip, shaǵyn jáne orta bıznes jáne agroónerkásip ke­sheni salalarynda josparlanǵan álgi 130 jobanyń 57-si júzege asyryldy. 

Ásirese agroónerkásip kesheninde kósh bastap turmyz. Jer óńdeýde, qus sharýashylyǵynda, sút jáne et fer­malarynda «aqyldy» tehnologııalar engizilip, ol aýyl sharýa­shylyǵy taýarlaryn óndirýshilerge shyǵyndy azaıtyp, ónimdilik pen paıda ákele bas­tady. Oblystaǵy sıfr­ly tehnologııalar engizgen «Ter­ra», «Sadchıkovskoe», «Jas qa­nat»,­ «Qarqyn», «Zarechnoe», «Troıa­na» jaýap­kershiligi shekteýli serik­­tes­tikteri men «Terra» sharýa qoja­ly­ǵy sekildi 7 agrofırmanyń tıim­diligi jyldam artyp keledi. Aýyl sharýashylyǵynda bul ozyq tehnologııa qanat jaıa beretin bolady. Al oblys óndirisindegi Sokolov-Sarybaı ken óndirý birlestigi, «Varvarınskoe», «Qostanaı mıneraldary», «Baıan su­lý» AQ, «Prombaza-7» JShS sekildi iri kásiporyndar óndiriske Indýstrııa 4.0 pen sıfrlandyrý elementterin qosty. Mysaly, Sokolov-Sarybaı ken ón­dirý birlestiginiń Kachar kenishinde ótken jyldan beri jumys «aqyldy karer» tehnologııasymen júredi. Qazir Qorjynkól jáne Sokolov-Sary­baı kenishteri de jumysty barynsha jeńildetetin, ýaqyt únemdeıtin osyndaı ozyq tehnologııaǵa kóship jatyr.

Oblysta taıaý kúnderi ekinshi ret óte­tin ınvestısııalyq forým eli­miz­diń Úkimet músheleriniń, orta­lyq memlekettik organdardyń, dıplo­matııalyq korpýstyń, halyqaralyq jáne ulttyq damý ınstıtýttary ókilderiniń jáne sheteldik, otandyq ın­vestorlardyń basyn qosady. О́n­diristi-agrarly óńir sanalatyn Qostanaı oblysynyń ınvestısııalyq áleýeti joǵary. Jeri qunarly óńir mal sharýashylyǵyna da, egin sha­rýa­shylyǵyna da qolaıly. Aýyl sha­rýashylyǵy shıkizatyna baı bol­ǵandyqtan, munda qandaı óńdeý kásipornyn salýǵa da jaǵdaı bar. 

Oblysta mashına qurastyrý klas­teri qurylyp keledi. Bul iste qazaq­standyq mazmun jyl saıyn óse túsý­de. 

Búginde ekonomıkanyń qaı salasyn da ınvestısııa tartý arqyly damytýǵa bolatynyn ýaqyt kórsetip otyr. Qostanaıda jeńil ónerkásip te óz ınvestoryn izdep turǵandaı. Aıaq kıim óndirisi úshin atshapty­rym ǵımarat bos tur. Aldaǵy ýaqyt­ta oblysta ınvestısııa tartýda izde­nis jumystary toqtamaıdy. Bız­nesti damytýda memlekettiń kómegi de daıar. Elbasy Nursultan Nazarbaev «Qazaqstandyqtardyń ál-aýqatynyń ósýi: tabys pen turmys sapasyn arttyrý» atty Joldaýynda «Bıznestiń jol kartasy» baǵdarlamasyn 2025 jylǵa deıin uzartýdy tapsyrdy. Jylyna bul úshin 30 mlrd teńge bólinedi. Oblys óńirinde «Bıznestiń jol kartasy» júzege asqan ýaqyttan beri 598,3 mlrd teńgeniń ónimi óndirilip, 4500 jumys orny ashyldy, bıýdjetke 44,4 mlrd teńge salyq tústi. Investısııalyq qarjy men bul baǵdarlama birin biri qoldap yntymaqtasqanda, ekonomıkany damytýdyń tegeýrindi tetigine aınalady. 

Meıirjan MYRZALIEV,

Qostanaı oblysy ákiminiń orynbasary

QOSTANAI

Sońǵy jańalyqtar

Nur-Sultanda kómir qory jetkilikti

Qazaqstan • Búgin, 15:13

21 jyl boıy qujatsyz júrgen

Aımaqtar • Búgin, 10:59

VII PR forýmy Almatyda ótti

Aımaqtar • Búgin, 10:45

Fermerdiń maýsymdyq tabysy qansha?

Aımaqtar • Búgin, 09:51

Jánibek aýdanynda et óndirý artty

Aımaqtar • Búgin, 09:26

MRT alýǵa jarty mıllıard jumsalǵan

Aımaqtar • Búgin, 09:21

Bas basylymnyń baıtaq belesi

Aımaqtar • Búgin, 09:08

Qaıta oralǵan qumarshyq

Aımaqtar • Búgin, 07:54

Termeshiler tereńnen terbedi

Ádebıet • Búgin, 07:52

Túrik kınolary tegin kórsetiledi

Qoǵam • Búgin, 07:47

«Arý» – kóz arbaǵan kórkemdik álemi

Rýhanııat • Búgin, 07:45

Haziretter qazynasy

Rýhanııat • Búgin, 07:43

«Speshranda» saqtalǵan...

Rýhanııat • Búgin, 07:26

«Tákappar eken qulja alma»

Qoǵam • Búgin, 07:23

Zań kerek!

Ekologııa • Búgin, 07:20

El qurmeti erekshe

100 • Búgin, 07:14

It júgirtip, qus saldy

Aımaqtar • Búgin, 07:12

Senim hám serpin

Rýhanııat • Búgin, 07:09

Ekologııany qorǵaýǵa adaldyq kerek

Ekologııa • Búgin, 07:03

Ǵarysh salasy jańa deńgeıge kóteriledi

Tehnologııa • Búgin, 06:38

Parasattylyq – basty nazarda

Aımaqtar • Búgin, 06:30

Hat qorjyn (14.11.2019)

Ádebıet • Búgin, 06:28

Kúrish suryptary suıylyp barady

Ekonomıka • Búgin, 06:24

Sıpaty bólek kýálik

Qoǵam • Búgin, 06:14

Altyn Adam Afınada

Qazaqstan • Keshe

Uqsas jańalyqtar