Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstri M. Ábilqasymovanyń aıtýynsha, múmkindigi shekteýli jandardyń quqyǵy men áleýmettik qorǵalýyn qamtamasyz etý — memlekettiń áleýmettik saıasatynyń mańyzdy baǵyttarynyń biri.
«Qazaqstan 2015 jyly BUU-nyń erekshe qajettilikteri bar adamdardyń quqyqtary týraly konvensııasyn ratıfıkasııalady. Osylaısha múgedekterdiń ekonomıkalyq, azamattyq, áleýmettik jáne mádenı quqyqtaryn kemsitýsiz ári basqalarmen teń dárejede júzege asyrý úshin elimiz halyqaralyq standarttardy engizý boıynsha birqatar mindettemelerdi moınyna aldy», — dedi M. Ábilqasymova.
Qazirgi ýaqytta Qazaqstanda 674,2 myń múmkindigii shekteýli jan bar, olardyń 62%-y eńbekke qabiletti jasta, 25,4%-y zeınetkerler bolsa, 12,6%-y 18 jasqa deıingi balalar. 2018 jyldyń 1 qańtarynan bastap kúnkóristiń eń tómengi deńgeıiniń ózgerýine baılanysty múgedektik boıynsha beriletin járdemaqy mólsheri 16%-ǵa deıin artqan.
«Bıylǵy jyldyń 1 qazanyndaǵy málimet boıynsha, 508,7 myń adam memlekettik áleýmettik járdemaqy alady. Járdemaqynyń ortasha mólsheri – 40 769 teńge. Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha 2018 jyldyń 1 shildesinen bastap bala kezinen bastap birinshi toptaǵy múmkindigi shekteýli eresekterge qamqorlyq jasaıtyn adamdarǵa jańa járdemaqy taǵaıyndaldy. Búgingi tańda bul járdemaqy 10 myń otbasyna tólenip otyr. 881 uıym erekshe qajettilikterge muqtaj 100 myń adamǵa arnaıy áleýmettik qyzmetterdiń kepildendirilgen kólemin kórsetti. Onyń ishinde 8,8 myń adam bul qyzmetti 130 ÚEU arqyly aldy. Jalpy alǵanda, múmkindigi shekteýli jandardy áleýmettik qamtý jáne olarǵa kómek kórsetý úshin 2018 jyly 302,8 mlrd teńge qarastyrylyp otyr», — dedi eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstri.
Mınıstrliktiń málimetine qaraǵanda, elimizdiń jol boıyna 17 270 jol belgileri ornatylyp, uıymdar turǵan jaıaý júrginshiler jolynda dybystyq qurylǵylar qoıylǵan. 15 ınvataksı qyzmeti ashylyp, ondaǵy 34,8 myń adamǵa qyzmet kórsete alýǵa qaýqarly 280 mamandandyrylǵan kólik jumys isteýde. 26 aımaqtyq telearnada baǵdarlamalar sýrdo-aýdarmamen júrgiziledi.
«51,1 myń kembaǵal jandardy mindetti gıgıenalyq quraldarmen qamtamasyz etý normasy eki esege artty, estý qabileti nashar 4 myń adamǵa ymdaý tili mamanynyń qyzmet etý ýaqyty eki ese ósti. Zamanaýı gadjetterdi eskerke oytyrp, 55,2 myń adamdy qamtamasyz etý úshin ońaltýdyń tehnıkalyq quraldarynyń tizbesi 32-den 55-ke deıin ulǵaıtyldy», — dedi M. Ábilqasymova.
Sonymen qatar, Ulttyq jospar múgedekterdiń quqyqtaryn saqtaý jáne qorǵaý salasyndaǵy memlekettik saıasatty iske asyrýǵa baǵyttalǵan nysanaly kórsetkishteri aıqyndalǵan jeti basym baǵytty usynyp otyr.
Birinshi basymdyq múgedektiktiń aldyn-alý sharalaryn odan ári jetildirý bolsa, ekinshisi — ınklıýzıvti bilim berýdi damytý. M.Ábilqasymovanyń aıtýynsha, búginde 147 myńnan astam balanyń bilim alý múmkindigi shekteýli.
«Bilim jáne ǵylymdy damytýdyń memlekettik baǵdarlamasyn iske asyrý jónindegi is-sharalar josparyna sáıkes, 2019 jylǵa deıin ınklıýzıvti bilim berý úshin qajetti jaǵdaı jasalady. Mektepke deıingi bilim berý salasy 30%, orta bilim 70% jáne tehnıkalyq jáne kásiptik bilim berý uıymdarynyń 40%-y ınklıýzıvti bilim berýge kóshedi. Búginde arnaıy bilim berý qajettiligine muqtaj 40 myń balanyń bilimdi bolyp shyǵýy úshin balabaqshalardyń 15% -ynda, mektepterdiń 55%-ynda qajetti jaǵdaı jasalǵan», — dedi mınıstr.
Úshinshi basymdyq — 2030 jylǵa qaraı múmkindigi shekteýli adamdar úshin kedergisiz orta qurý. M. Ábilqasymovanyń sózine qaraǵanda, qazir 32,6 myń áleýmettik ınfraqurylym nysany anyqtalǵan, onyń 32 myńyn múgedekter úshin qoljetimdi ortany saqtaý úshin pasporttaý josparlanyp otyr. 21,1 myń nysandy beıimdeý kerek. 31,5 myń nysan boıynsha pasporttaý jumysy júrgizilip boldy, onyń 19,5 myń nysany múmkindigi shekteýli jandar úshin beıimdeldi.
Tórtinshi basymdyq — sapaly jumyspen qamtý jáne múgedekterdiń ekonomıkalyq táýelsizdigi deńgeıin arttyrýǵa baǵyttalǵan sharalardy jetildirý.
«Búgingi tańda eńbek etýge qabiletti 417,7 myń múmkindigi shekteýli adamnyń 30%-dan astamy, ıaǵnı 127,1 myń adam jumys isteıdi. 1 qazandaǵy jaǵdaı boıynsha Jumyspen qamtý ortalyqtaryna 15,9 myń adam júgingen, olardyń ishinde 6,4 myń adam turaqty jumysqa ornalastyryldy. 1,3 myń adam qysqa merzimdi kýrstarmen qamtyldy, 39 adam bıznesin ashýǵa shaǵyn nesıe aldy», — dep eńbek mınıstri habarlady.
Aıta ketý kerek, jumys berýshilerdi múmkindikteri shekteýli jandardy jumysqa ornalastyrýǵa yntalandyrý úshin 2018 jyldan bastap jumys berýshilerdiń erekshe qajettilikteri bar adamdar jumys isteıtin arnaıy jumys oryndaryn jabdyqtaýǵa ketetin shyǵyndaryn sýbsıdııalaý engizildi. Bıyl osy 770 arnaıy jumys ornyn quryldy.
Besinshi basymdyq — áleýmettik ońaltý men abılıtasııanyń tıimdiligin arttyrý.
«Jergilikti atqarýshy organdarǵa múgedektigi bar adamdardyń ońaltýdyń tehnıkalyq quraldary men qyzmetterine naqty qajettiligin eskere otyryp, jergilikti bıýdjetten qarajat bólýdi qamtamasyz etý qajet», — dedi mınıstr M. Ábilqasymova.
Altynshy basymdyq — áleýmettik qyzmet kórsetý júıesin jańǵyrtý. Júıeni jetildirý maqsatynda Áleýmettik qyzmetter portalyn engizý jumysy bastaldy, ol adamdardyń jeke qajettilikterine qaraı ońaltý quraldary men qyzmetterin óz betinshe tańdaý múmkindigin beredi. Bul muqtaj azamattarǵa qyzmetterdi «bir tereze» qaǵıdaty boıynsha kórsetýge múmkindik beredi.
Jetinshi basymdyq — keń aýqymdy aqparattyq-túsindirý jumysyn júrgizý.
О́z kezeginde densaýlyq saqtaý mınıstri E. Birtanov múmkindikteri shekteýli jandarǵa medısınalyq kómek kórsetý «Halyq densaýlyǵy jáne densaýlyq saqtaý júıesi týraly» QR Kodeksiniń 34-babyna sáıkes tegin medısınalyq kómektiń kepildik berilgen kóleminiń sheńberinde júzege asyrylatynyn jáne profılaktıkalyq, dıagnostıkalyq jáne emdik medısınalyq qyzmetterdi qamtıtynyn aıtty. Medısınalyq uıymdy erkin tańdaý qaǵıdaty boıynsha olar kez kelgen medısınalyq uıymda ambýlatorııalyq jáne stasıonarlyq medısınalyq kómek alýǵa quqyly.
«TMKKK aıasynda áleýmettik álsiz toptar men qorǵalmaǵan adamdar, onyń ishinde múmkindikteri shekteýli jandar dıagnostıkalyq zertteýlerdiń qymbat túrlerin alýǵa quqyly», — dedi densaýlyq saqtaý mınıstri E. Birtanov.
Qazirgi tańda elimizde 192 qalpyna keltirý emi jáne medısınalyq ońaltý uıymdary jumys isteıdi, olardyń 129-y — memlekettik jáne 63-i — jekemenshik. Budan ózge, jyl saıyn 26 myńnan astam múmkindigi shekteýli jan jeke ońaltý josparynyń negizinde jekemenshik shıpajaı-kýrorttyq uıymdarǵa halyqty áleýmettik qorǵaýdyń jergilikti organdary arqyly jiberiledi.
Bilim jáne ǵylym mınıstri E. Saǵadıevtiń aıtýynsha, búginde bilim berý salasynda bilim alýǵa erekshe qajettilikteri bar 27 myń bala mektepke deıingi mekemelerde bilip alyp jatyr. Sondaı-aq, 2020 jylǵa deıin 30% balabaqshalarda jáne 70% mektepterde ınklıýzıvti bilim berýge jaǵdaı jasalatyn bolady.
QR ınvestısııalar jáne damý mınıstri J. Qasymbek múmkindikteri shekteýli jandar úshin elimizde jasalyp jatqan jaǵdaılar týraly baıandady. Temirjol kóligi salasynda jolaýshylarǵa qyzmet kórsetýdiń Ulttyq standarttary jáne temirjoldaǵy jolaýshylardy tasymaldaý erejeleri qoldanysta, olardyń aıasynda múmkindikteri shekteýli jandarǵa qolaıly jaǵdaılar jasalady. Máselen, temirjoldyń ártúrli baǵyttary boıynsha 22 baǵdarlarynyń quramynda 37 birlik qımyl-qozǵalysy shekteýli jandarǵa arnalǵan arnaıy kýpe vagondary jumys isteıdi.
«Tulpar-Talgo» poıyzdarynda arnaıy oryndarǵa arnalǵan 70% jeńildik bar. Kóliktik qoljetimdilik deńgeıin arttyrý úshin mamandandyrylǵan jolaýshylar vagondary jyl saıyn satyp alynady», — dedi J. Qasymbek.
Temirjol vokzaldaryna keler bolsaq, búgingi kúni Ulttyq standarttyń talaptarymen 136 vokzal tolyqtaı sáıkestikke keltirildi. Qazirgi ýaqytta avtomobıl kóligi salasynda zańnamalyq deńgeıde múmkindigi shekteýli jandar úshin qol jetkizý jáne qolaılyǵyn qamtamasyz etýge baǵyttalǵan avtovokzaldar men avtostansııalarǵa qoıylatyn mindetti talaptar qarastyrylǵan. Qazirgi kezde 36 avtovokzal jáne 110 avtostansııa jumys isteıdi.
«Máselen, 2012 jyldan bastap, «Nursultan Nazarbaev halyqaralyq áýejaıy» AQ qyzmetine múmkindigi shekteýli jolaýshylarǵa qyzmet kórsetýshi agent jańa laýazym engizildi. Qazirgi ýaqytta áýejaı shtatynda 17 agent óziniń qyzmetin júzege asyrýda», — dedi ınvestısııalar jáne damý mınıstri.
Budan ózge, obektiniń qurylysyn salý jáne ony paıdalanýǵa berý satylarynda halyqtyń qımyl-qozǵalysy shekteýli toptary úshin qolaıly jaǵdaılar jasaý boıynsha barlyq talaptar zańnamalyq deńgeıde eskerilgen.
Otyrys barysynda erekshe qajettilikteri bar adamdarǵa bilim berý jáne jumyspen qamtýdyń ózekti máseleleri týraly «Shans» múgedekterdi ońaltý ortalyǵynyń tóraǵasy V. Shımanskıı aıtyp berdi.
