Jıyndy Hatshylyq basshysy, Qazaqstan Parlamenti Senatynyń Tóraǵasy Qasym-Jomart Toqaev ashyp, shartaraptan kelgen qonaqtarǵa VI sezdiń jumysyn daıyndaýǵa belsendi qatysqandary úshin, sondaı-aq Qazaqstandaǵy dinaralyq forýmnyń ıdeıalary men bastamalaryn óz elderinde ilgerilete otyryp, udaıy qoldaý kórsetip otyratyndyǵy úshin alǵys bildirdi.
Q.Toqaev din adamzat tarıhynyń qaı kezeńinde de saıasat pen halyqaralyq qatynastardyń ajyramas bóligi bolyp qala beretinin atap ótti.
– Búginde XXI ǵasyrda oryn alyp otyrǵan keń aýqymdy materıaldyq, ǵylymı-tehnıkalyq, zııatkerlik múmkindikterge qaramastan, rýhanı damý máselesi saıası, ekonomıkalyq, áleýmettik jáne mádenı ómirdiń barlyq salasynda mańyzdy orynǵa ıe bolyp otyr. Sońǵy ýaqytta álemdegi geosaıası jáne geoekonomıkalyq jaǵdaı túbegeıli ózgeristerge ushyrady. Bul ózgeristerdiń nátıjesinde áleýmettik teńsizdik, etnosaralyq jáne dinaralyq tózbeýshilik sııaqty ótkir máseleler ýshyǵa tústi. Túrli dinı senimderdi bir-birine qarsy qoıýdyń jáne «Qudaı jolyndaǵy izdenisti» qalqan etip, teris áreketter jasaýdyń saldarynan shıelenister men ashyq qaqtyǵystardyń jańa oshaqtary paıda bolýda, – dep atap ótti Q.Toqaev. Onyń pikirinshe, jalǵan urandardy jeleý etken jasandy dinı qundylyqtar terrordy nasıhattaýshylardyń qyryp-joıý qarýyna aınaldy. Mádenı jáne dinı erekshelikterdi burmalap, áleýmettik jaǵdaıy tómen turǵyndardyń shala saýattylyǵyn óz múddelerine saı paıdalanatyn jikshil toptar óz jaqtaýshylaryn kózsiz tabynýǵa májbúrlep otyr.
Q.Toqaev sonymen qatar aýdıtorııanyń nazaryn aýdaratyn jańalyq izdegen buqaralyq aqparat quraldary qoǵamdaǵy ózge din ókilderine tózbeýshilik pen jekkórýshilikti keńinen taratýǵa aıtarlyqtaı yqpal etti, dep atap ótti.
Hatshylyq basshysynyń pikirinshe, qyryp-joıýdy emes, jasampazdyqty alǵa tartatyn rýhanı kóshbasshylardyń róli asa mańyzdy, olar dinniń shynaıy bet-beınesin aıqyndap kórsete alady. Kez kelgen azamattyq qoǵamnyń toleranttylyǵy men beriktigin dinı senimniń túpki mánin asha túsetin rýhanı jáne adamı aǵartý isi ǵana nyǵaıtady.
– Qazirgi zamanǵy álemniń damý qarqyny jer betinde beıbitshilik pen kelisimdi saqtaý úshin din jetekshileriniń birlesken kúsh-jigerin jańa deńgeıge kóterýdi qajet etip otyrǵanyn moıyndaýǵa tıispiz. Osyndaı kúrdeli jaǵdaılarda álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń jáne ony jaqtaýshylardyń dıalogy men kelisimin odan ári ilgeriletý jer betindegi uzaqmerzimdi turaqtylyqtyń mańyzdy bóligi bolyp tabylady. Bul oraıda teń quqyly dıalog alańy bolyp tabylatyn Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń sezi óziniń mańyzdylyǵy men qundylyǵyn kórsetip otyr, – dedi Q.Toqaev.
Toqaev óz baıandamasynda búginge deıin Astanada bes sezd ótkenin, ýaqyt ótken saıyn sezge qatysýshylar men mártebeli qonaqtardyń aýqymy ulǵaıa túskenin atap kórsetti. Onyń aıtýynsha, jahandyq únqatysý aıasynda shoǵyrlanyp otyrǵan adamdar men elder sanynyń kún sanap kóbeıýi – osynyń aıqyn dáleli. Etnosaralyq jáne qoǵamdyq kelisimniń biregeı úlgisin kórsetip otyrǵan el retinde Qazaqstannyń halyqaralyq shıelenisterdi sheshýge, toleranttylyq pen ózara túsinistik qaǵıdattaryn nyǵaıtýdyń joldaryn birlesip izdeýge alań usynýy zańdy qubylys. Táýelsizdik jyldarynda Qazaqstanda birqatar iri reformalar júrgizildi, olar elimizdiń joǵary ekonomıkalyq ósimge, áleýmettik turaqtylyqqa jáne demokratııalyq damýǵa qol jetkizýine yqpal etti.
Elbasynyń kóregen jáne parasatty saıasatynyń arqasynda elimiz álemniń qarqyndy damyǵan 50 eliniń qataryna kirý maqsaty jolynda kóptegen tabysqa jetti.
– Búginde Qazaqstan evolıýsııalyq damýdyń jańa tolqyny – ıdeologııalyq ózgeristerdi bastan ótkerýde. Memleket basshysynyń bastamasymen «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasynda negizi qalanǵan qoǵamdyq sanany jańǵyrtý ıdeıasy ozyq elderdiń qataryna kirý jónindegi mindetti iske asyrýdyń kelesi satysy bolyp tabylady.
Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń «О́zimdiki ǵana tańsyq, ózgeniki – qańsyq» dep keri tartpaı, ashyq bolý, basqalardyń eń ozyq jetistikterin qabyldaı bilý qajet» degen ǵıbratty sózderi rýhanı jańǵyrýdyń basty arqaýy bolyp tabylady. Ozyq tájirıbelerdi zerdeleý jáne qoldaný ulttyń básekege qabilettiliginiń negizgi sharty bolyp otyrǵan jahandaný dáýirinde Qazaqstan Prezıdentiniń jalpy qoǵammen qatar jeke adamǵa qarata aıtqan Joldaýy onyń álemdik trendterdi dál baǵalaı biletin saıası kóregendigin jáne naǵyz kóshbasshyǵa tán qasıetterin kórsetedi, – deı kele Q.Toqaev, – Bul úndeý ýaqyt talaptaryna saı keledi ári Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylary seziniń ıdeıalarymen jáne maqsattarymen úılesim tabady, – dep sózin túıindedi.
Budan soń sóz berilgen «Somaııa Bharatııa Sanskrıtı Pıtam» Úndi mádenıeti oqytýshylaryn daıarlaý ınstıtýtynyń (Úndistan) dırektory Kala Dhanandjeı Acharııa óziniń sózinde Nursultan Nazarbaev myrzanyń ıdeıalaryn ilgeriletýge bar kúsh-jigerimizdi aıamaımyz dedi. Al Qasıetti taqtyń Dinaralyq únqatysý jónindegi Papa keńesiniń Islam jónindegi bıýrosynyń basshysy, monsenor (Vatıkan qalasy) Haled Akashe qabyldaýshy tarap
– Qazaqstanǵa júrekjardy yqylas peıilin bildirdi:
– Jekelegen ustanymdarymyzǵa qaramastan bizdiń tutastyǵymyz ben birligimizdi qamtıtyn múddelerdi, kózqarastardy bir-birimizben bólisýge tıispiz. Biz qaýipsizdik máselesinde bolsyn, azamattyq ustanymdarymyzdy bolsyn, kıim máselesinde bolsyn ortaq kózqaras qalyptaspaǵan onjyldyqtardy artqa tastap kelemiz. Al álem qaýipsizdikke muqtaj bolyp tur. Demek biz qandaı da bir qaýipsizdik salasyna aralasa alatyn, sheshim qabyldaı biletin qurylymǵa aınalýǵa tıispiz. Ár eldiń qaýipsizdik salasyna úles qosýǵa bolatyn resýrsy bolǵanymen Qazaqstannyń úlgisi barlyǵynan ozyq tur, – dedi Haled Akashe.
Iran Islam Respýblıkasy Mádenı jáne ıslamdyq baılanystar uıymynyń dinı kelisim ortalyǵynyń tóraǵasy, doktor Mohammad Mehdı Tashırı Iran basshylyǵy atynan alǵysyn bildirdi. Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylary seziniń álemdegi memleketter, mádenıetter men órkenıetterdiń birigýine qosqan úlesin joǵary baǵalady.
Jıyn barysynda sóz alǵan Hatshylyq músheleriniń barlyǵynyń sózi bir arnada toǵysty, bir jylǵamen quıyldy. Ol – álemdegi beıbitshilikti qalyptastyrýda adamzattyń rólin arttyrý, Qazaqstan Prezıdentiniń usynystary men bastamalarynyń aıasynda din jolyndaǵy ymyralastyqty saqtaý. Mysaly, Reseıdiń Dinaralyq keńesiniń Atqarýshy hatshysy, Máskeý patrıarhaty dinaralyq qatynastar jónindegi syrtqy shirkeýlik qatynastar bóliminiń basshysy, mártebeli din qyzmetshisi Dmıtrıı Safonov Qazaqstan alańy óte mańyzdy ekendigin aıta kele, sezdiń organdaryn muqııat qadaǵalap otyratyndaryn aıtty, dıalogtyń tereńdigi, dinaralyq dıalogqa jasalǵan jaǵdaılar turǵysynan, aýqymdy jáne mańyzdy forým joq dep atap ótti.
Mine, osyndaı sózder ıslam, hrıstıan, ıýdaızm, býddızm, daosızm jáne birqatar halyqaralyq uıymdardyń ókilderi tarapynan aıtyldy. Eń bastysy, Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylary seziniń ótken jyldardaǵy jetistikteri jipke tizgendeı baıandaldy.
Hatshylyq músheleri ózderiniń júrekjardy pikirlerin aıta kele, Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylary VI seziniń seksııalyq otyrystarynyń moderatorlary men baıandamashylaryn bekitip aldy. Sonymen qatar qatysýshylar Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylary VI sezine qatysýshylardyń qorytyndy qujatynyń (Deklarasııa) jobasyn maquldady.
Sondaı-aq qatysýshylar sezd Hatshylyǵynyń HVIII otyrysy ótkiziletin kún men oryndy bekitip, uıymdastyrý jumystaryn pysyqtady.
Serik ÁBDIBEK,
«Egemen Qazaqstan»
