Zııaly qaýym ókilderi Joldaýǵa pikir bildirdi

Bul – adam damýynyń negizderin nyǵaıtý baǵyty

Beıbitshiligi men kelisimi ornyq­qan elimizdiń jan-jaqty damýy­nyń kýágeri retinde Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń dástúrli Joldaýyn zor yqylaspen qabyldadym. Kezek­ti Joldaýdyń bir ereksheligi ekono­mıkalyq damý men ómir sapasyn arttyrýdy úılestirip, birt­utas qaras­tyrylýy der edim. Bul mem­­leke­timizdiń áleýmettik, demokra­tııalyq aıqyn sıpatyn aıǵaqtaı túsedi. Elbasymyz «Árbir Jol­daýym­da ha­lyqtyń turmystyq, áleýmettik jaǵ­daıyn jaqsartýǵa baǵyt us­ta­namyn» degen sózimen jańa Jol­daýdyń maqsat-muratyn anyqtap berdi.

Qol jetken jan-jaqty tabystarymyz ben jetistikterimizdi aıta kelip, osy berik tuǵyrda ári qaraı qa­ryshtaý úshin jańa bıikterge da­ıyn ekenimiz basa kórsetildi. Bıznes júrgizý jeńildigi boıynsha hal­yq­ara­lyq reıtıngte 36-orynda turǵanymyz buǵan negiz beredi. 

Árıne pedagog bolǵan soń, ózim Joldaýdyń adam damýy men bilim berý baǵyttaryndaǵy joba­laryna den qoıdym. Munyń ózi bala-baq­shalardan bastaý alady deı kelip, Elbasy orta bilim berý­di adam da­mýyn­­daǵy negizgi býyn retin­de atap ótti. Mektepter­di re­for­malaý­dyń sońǵy núktesi qoıyl­dy, ıaǵnı bar­lyq memlekettik jalpy orta bi­lim berý oryndaryn Nazar­baev zııat­ker­lik mektepteriniń stan­dart­tary­na keltirý mindetin naqtylap bel­gilep berdi. Árıne, meje bıik­tigine umtylys birte-birte oqý-mate­rıal­dyq bazanyń da sáıkes jabdyq­talýyna septik etedi dep senemin.

Rasynda da sońǵy jyldarda mektepte óz damýynda san túrli baǵyt arasynda biraz aıqynsyzdyqtyń beleń alǵany belgili. Endigi jerde Nazarbaev zııatkerlik mektepteri úlgisi barlyq orta mektepter úshin birden-bir mindetti jol bolatyn boldy. Bul tujyrymdamalyq aıqyn­damanyń belgilenýi, sóz joq, jalpy orta bilim berýdi biryńǵaı baǵdarda júzege asyrýǵa, oǵan jańa qarqyn qosýda sheshýshi serpin beredi. Bilim sapasynyń kórsetkishterin jetildirý maqsatynda endigi jerde oqýshylar bilimin baǵalaý júıesi halyqaralyq standarttar arqyly júzege asady. Ol mekteptiń jańa baǵytqa bet burýyn jedeldetetin bolady.

Nursultan Ábishuly pedagog­tardyń mártebesi týraly jańa zań qabyldanatynyn málim etti. Onyń ózegine oqýshylardyń oqý júk­temesin meılinshe azaıtý alynbaq, nátıjesinde bilim sapasy artatyn bolady. Peda­gogtarymyz­dyń pe­da­gogıkalyq-psı­ho­logııalyq qun­­­­dy­lyqtary laıyq­ty baǵasyn alyp, kásiptik-azamat­tyq jaýapker­shi­liginiń artýyna, olar­dyń ómir saltyna aı­nalýyna kómek etedi. Sondaı-aq mu­ǵalimderdi pedago­gıka­lyq emes qoǵamdyq jumys­bas­ty­lyqtan túbe­geıli aryltý kózdelmek.

Áli de oryn alyp otyrǵan apatty mektep úıleri jáne 3 aýysymda oqý jaǵdaılary alań týǵyzady. Joldaýda osy keleńsizdikterdi tezi­rek túzetý máselesine kóńil bólindi. Osy maqsattaǵy tıisti sharalar 2019-2021 jyldarda qosymsha 50 mld teńgemen qarjylandyrylady. 

Árıne búginde jalpy orta bilim berýdi jaqsartý mindetine baılanysty kezek kúttirmeıtin keshendi jumystary kóp. Elbasy olardyń barshasynyń oń júzege asýyna negiz bolatyn máselelerdiń basyn ashyp berdi. Ásirese bilim berýdi damytý joldarynda Kembrıdj úlgisindegi Nazarbaev zııatkerlik mektepteriniń bilim standartyn tańdaýdyń bir izge salynýyn tarıhı sheshýshi qadam dep bilemin. Álemdik bilim keńistigine enýdi kózdeıtin bul jol jas urpaqtyń qoǵam men álemniń ózgermeli jaǵdaı­laryna beıim, daıyn bolýyn, báse­ke­lestikke qabilettiligin, ómir boıy oqyp-úırenýge mindettiligin qam­tamasyz etedi.

Joǵary bilim berýde de ınnova­sııalyq salalar úshin ınnovasııa­lyq mamandar daıarlaý, qajetsiz mamandar daıarlaýdy úzildi-kesildi toqtatý sııaqty tapsyrmalar beril­di. Osy oraıda Nazarbaev Ýnıver­sıteti úlgisindegi múmkindik eske salyndy.
    
Aıagúl MIRAZOVA,

Qazaqstannyń Eńbek Eri, 
Bilim berý isiniń qurmetti qyzmetkeri

Shaǵyn eldi mekender  tasada qalmaıdy

«Aýyl – barsha qazaqtyń besigi» degen sóz tirkesi men qoldanysy til­dik qorymyzǵa ornyqqaly qashan?! Rasy da, durysy da osy ǵoı. Qalada týyp qaı­­ratker atanǵandar neken-saıaq de­sem qatelese qoımaspyn. Onyń ese­­sine halqymyzdyń maqtan tutar ul-qyz­darymyzdyń kindigi aýyl­da kes­il­ip, aýylda óskeni esh­kimge de qupııa emes. Sonyń ishinde Mem­­leket bas­­­shysy óz Joldaýyn Qazaq­­stan hal­­qy­na joldap otyrǵan sátte aýyzeki sóz arasynda aýyldyń jaǵ­­da­ıyn bir kisideı biletinin, óıt­keni ózi de aýylda týyp-óskenin rııasyz kó­ńil­­men, tipti maqtanysh sezim­men aı­t­qany – barsha aýyl turǵyn­dary­­nyń rıza­shylyq sezimin týǵyzdy dep esepteımin. 

Keıbir damyǵan elderde, sonyń ishinde AQSh-ta tutas halyqtyń eki-aq prosenti shetkeri qurylymda tursa, Qazaqstan halqynyń 40 pro­sentiniń turaqty mekeni aýyl bolyp otyr. «Bul óte, úlken áleýet», dep tujyrym jasady Prezıdent. Biz bul Joldaýdan Memleket basshysy tarapynan aýylǵa degen qamqorlyq pen qoldaý­dyń udaıy, úzdiksiz bola bere­ti­nin, aýyl eshqashan tasada qal­maı­tynyn tereń túsindik. Sondaı-aq táýelsizdiktiń alǵashqy on jyldyǵy tusynda Elbasy óz Jarlyǵymen bir jyldy emes, eki jyldy emes, tutastaı úsh jyldy aýyldy damytý jyly dep jarııalaǵany umytyla qoıǵan joq. Endi, mine, arada taǵy biraz jyl ótkende Prezıdent aýyl­dy odan ári damytý men qaıta tú­letý máselesine taǵy bir márte ora­lyp, «Aýyl – El besigi» atty jo­ba­ny júzege asyrýdy usyndy. Mun­daǵy basty maqsat – Memleket basshysynyń Joldaýda jarııalaý kezinde málimdegenindeı aýyldyq jerlerdiń áleýmettik ortasyn jań­ǵyr­týǵa kirisý bolmaq. Bul rasynda da aýyldyń jaı-kúıin óte jaqsy biletin, oǵan jany ashıtyn adamnyń qadamy ekeni anyq. О́ıtkeni aýyldyń eńsesi tikteldi dep ózimizdi-ózimiz al­daý­syratqanymyzben mundaǵy áleý­met­tik ortanyń jaı-kúıi áli de ol­qy ekenin jasyryp qalýdyń qan­daı qajeti bar. Elbasynyń tujy­rym­daýynsha osy joba arqyly óńir­ler­degi eńbekke qatysty ıdeo­lo­gııa­ny ilgeriletýge, ony túbiri­men qaıta ornyqtyrýǵa bolady. Sál tarqatyp aıtqanda, bul túsinik­tiń túp tórkininde aýyldaǵy ár tur­ǵyn men otbasy músheleriniń eńbek­ke degen adal kózqarasy men qulshy­nysyna jańasha serpin berý qajettigi tur dep túsinemin. О́ıtkeni mańdaı termen kelgen tabystyń orny qashan da bólek. Aýyl tur­ǵyn­dary halyqtyń tutynýy úshin tikeleı azyq-túlik óndiretin beldeý men endikte turǵany da olarǵa jaýap­ty mindetter júk­teıdi. Úlken jáne orta bıznes demesek te, árkim­niń múmkindigi men sha­ma-shar­qyna qaraı shaǵyn kásippen shuǵyl­­­danýy­nyń qajettiligi de osyn­­da. Bul olar úshin de, memleket úshin de tıim­di qadam. Búginde ózim de zeı­net ja­synda ekenime qaramas­tan, osyn­­daı eki jaqty paıdaly is­pen shu­ǵyl­­danyp júrgenimdi aıta ket­kim keledi. Sondyqtan da men elge tı­giz­etin shapaǵaty mol «Aýyl – El be­s­igi» jobasynyń iske qosylýyn toly­ǵy­men qoldaımyn. 

Qusaıyn ShALMANOV,

Sarykól aýylynyń turǵyny, eńbek ardageri

Aqtóbe oblysy,Temir aýdany

Jastar aýyldarǵa barsa

О́zim aýyldaǵy balabaq­shada jumys isteıtindikten Joldaý­daǵy bilim berý, densaýlyq saqtaý salasyna, aýyldy kórkeıtýge, jastarǵa qatysty aıtylǵan oılar erekshe nazarymdy aýdardy. Elbasy mektepke deıingi bilim berý sapasyn túbegeıli jaqsartý kerektigin aıtyp «Bul salada biliktilik talaptaryn, oqytý ádisin, tárbıeshilerdiń jáne balabaqshadaǵy basqa da qyzmetkerlerdiń eńbegine aqy tóleý júıesin qaıta qaraý qajet», dedi. Osy rette balabaqshadaǵy bilim sapasymen qatar ondaǵy qyzmetkerlerdiń de jalaqysy kóterilse durys bolar edi dep oılaımyn. 

Jasyratyny joq, qazir aýyldaǵy jurt­tyń kóbi naýqastanyp qalsa, jol­dyń shal­ǵaılyǵyna qaramaı qala­ǵa baryp em­delgendi jón kóredi. Aýdan or­talyǵyndaǵy aýrýhanalarǵa qarala­tyndary sırek. Sondyqtan Prezı­dent­tiń aýyldyq jerlerde alǵash­qy medı­sınalyq-sanıtarlyq kómektiń qol­jetimdi bolýy jónindegi sózi aýyldaǵy dárigerler qaýymynyń jumysyna tyń serpin beredi dep esepteımin.

Meni taǵy bir qýantqan dúnıe – ke­les­i jyldyń Jastar jyly dep ja­rııa­­lanǵany. Qazir aýyldyq jerlerde jas­tardyń azaıyp ketkeni jasyryn emes. Ásirese Marqakól, Katonqaraǵaı, Tar­ba­ǵataı sekildi shalǵaıdaǵy shekara­lyq aýdandarda jastar joqtyń qasy. Arnaýly jyl aıasynda jastarymyz osyndaı alystaǵy aýdandarǵa baryp, qyz­metke tursa, aýyldardy qaıta jandan­dyrýǵa úles qossa, nur ústine nur bolary anyq. 

Ulpan IHANBAEVA, 

«Baldyrǵan» balabaqshasynyń medbıkesi

Shyǵys Qazaqstan oblysy, Tarbaǵataı aýdany, Aqsýat aýyly

О́mir sapasy jaqsaratyn bolady

Elbasy Joldaýynda aıtylǵan halyqtyń ál-aýqatynyń artýy qajetti materıaldyq jáne rýhanı ıgilikterge, qyzmet kórsetý sapasyna, áleýmettik qamtamasyz etýge tikeleı baılanysty. 

Memleket basshysynyń bar­lyq Joldaýlarynda kórinis tabatyn ustanym – Qazaqstanda joǵa­ry ómir standarttary bar áleý­mettik memleket qurý. Adamdar­dyń ómir súrý sapasyn odan ári jaqsartý, álemniń ozyq úlgidegi standarttaryna sáıkestendirý jas urpaqtyń qolaıly ortada qalyptasýyna, damýyna zor múmkindik beredi. 

Osy oraıda ótken jyldan beri júzege asyrylyp jatqan «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasynyń ózek­­tiligi, mańyzdylyǵy art­paq. Atal­ǵan baǵdarlama aıasyn­daǵy árbir iri jobanyń nátıjesi halyq­­tyń sa­nasyna túrtki bolyp, onyń ishki dúnıesin baıytý­ǵa, ómir kókjıegin keńeı­týge ba­ǵyt­talǵan. Atap aıt­saq, ata-ba­ba­sy­nyń ótken jolyn, qasıet­ti mekenderin, týǵan jerin dárip­tep, aldyńǵy qatarly álemdik oqý­lyq­tarmen bilimin tereńdetip, ulttyq mádenıetpen sýsyndap, ony zamanaýı trendtermen ushtastyryp ósken azamat memlekettiń adam kapıtaly, qoǵamnyń belsendi tulǵasy bolmaq. 

Halyqtyń ómir súrý sapasy já­ne ál-aýqaty – «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasymen tyǵyz sabaqtastyqta, birin-biri tolyq­tyratyn memlekettik saıasat­tyń baǵyttary. О́mir sapasyn adamnyń áleýmettik jáne rýhanı damýymen, onyń tán saýlyǵy retinde túsindirýge bolady. «Táni saýdyń – jany saý» maqalynda aıtylǵandaı, ómir súrý deńgeıi qalypty, ál-aýqaty jetkilikti adamnyń sanasy jańashyldyqty qabyldaýǵa, ózin-ózi odan ári jetildirýge daıyn bolatyny kúmánsiz.

Ásel NAZARBETOVA,

QSZI aqparattyq-taldaý jumysy bóliminiń basshysy

Bilim salasy úshin betburys kezeń­­

Kópshilik nazaryna usynyl­ǵan Memleket basshy­synyń Jol­daýy qoǵamǵa úlken mindetter júktep otyr. Baǵdar­lamalyq qu­jatta el ekonomıkasyn damytý, za­manǵa saı órkendeý syndy tyń má­seleler qozǵaldy. Halyqtyń áleý­mettik jaǵdaıyn jaqsartýǵa ba­ǵyt­talǵan Joldaý ár salany qam­typ, júıeli jumys isteýge negizdelgen. 

Memleket basshysy bul Jol­daýynda elimizdiń bilim salasy úshin túbegeıli betburys kezeńi­niń bastalǵanyn naqty aıtty. Mu­ǵa­limderdiń kásibı merekesi qar­sa­ńynda ustaz mártebesin aıqyn­daý týraly Elbasynyń tapsyrmasy ataýly syılyq boldy dep esepteımin. «Kelesi jyly «Pedagog mártebesi týraly» zań ázirlep, qabyldaý qajet dep sanaımyn. Bul qujat muǵalimder men mektepke deıingi mekemeler qyzmetkerleri úshin bar­lyq ıgilikti qarastyryp, júk­temeni azaıtýǵa, jónsiz tek­seris­ter men mindetten tys fýnksııa­lar­dan arashalaýǵa tıis» dedi Pre­zı­dent óz Joldaýynda. Us­taz­­dardyń má­r­te­besin aıqyn­daı­t­yn zań muǵalim­derdi jáne mek­tepke deıingi meke­me­lerdiń qyz­­met­kerlerin yntalan­dyrý­dyń bar­lyq tetikterin qaras­ty­ra­dy. Ustazdardyń júkte­mesi qys­qartylyp, túrli tek­seris­terden arylatyn bolady. Sonymen qatar Elbasy Nazar­baev zııatkerlik mektep­teri­niń bilim berý ádisteme­si mem­le­ket­tik mektepter úshin bir­yń­­ǵaı standartqa aınalýy tıis ekendigin aıtty. Bıýdjettik sala ókilderi jalaqysynyń 35%-ke ósetini, bilim salasyndaǵy refor­malardyń sapasyna mán beri­letini ustazdar qaýymyn qýant­ty. Osy­nyń barlyǵy kásibı mereke qar­sańynda jasalǵan tartý dep esep­teımiz. Tıisinshe muǵalimder qul­shynyp jumys isteıtin bolady. Qazir oblysta muǵalim már­besin kóterýge baǵyttalǵan ju­myst­ar nátıjeli ekenin aıta ketken jón. 

Endigi kezekte bilim jáne ǵylym qyzmetkerleri kásipodaǵy Tal­­dy­­qorǵan aýmaqtyq uıymy jáne enshiles aýdandyq, qalalyq komı­­tetteriniń aldynda bul ma­ńyz­dy qujattyń máni men maǵy­nasyn Jetisý óńiriniń árbir tur­ǵy­nyna, eńbek ujymdaryna jan-jaqty túsindirý mindeti tur. 

Sadyq ÁBDIQADYROV,

Bilim jáne ǵylym qyzmetkerleri kásipodaǵy Taldyqorǵan aýmaqtyq uıymynyń tóraǵasy 

Almaty oblysy 

Til bolashaǵynda ult máselesi bar

Qaı zamanda, qaı elde bolsyn, bolashaǵyn urpaǵyna bergen bilimi men tárbıesine qaraı baǵamdap, solarǵa úlken úmit artýy zańdylyq. Bizdiń elimizde bilimge bolashaqqa quıylǵan ınvestısııa retinde qarap, mektep oqýshylaryna jan-jaqty ári zamanyna saı laıyqty bilim berý úshin barlyq jaǵdaı jasalǵan. Keıingi jyldary balany praktıkalyq bilimmen ǵana sýsyndatpaı, áleýmettendirýge de úlken mán berilýde. Sondaı-aq úshtildi bilim berý, robottehnıka synyptarynyń ashylýy – osynyń aıǵaǵy...

Alaıda, balanyń ana tili, dúnıe esigin ashqannan besik jyryn estip ósken qazaq tili eń basty orynda ekenin umytpaýymyz kerek. Ǵasyrlar boıy babamyzdan mura bolǵan, ulttyq tegimizdi saqtap qalýda ózindik úlken orny bar tilimizdi keleshek urpaqqa laıyqty túrde úıretý, árıne, qazaq tili muǵalimderiniń aldyndaǵy úlken másele. 

Mektepte qazaq tili pánin oqytýǵa qatysty áde­bıet­ter men ádistemelik quraldar jeterlik. Ushqyr zamannyń ushqalaq balasy ár nárseni bir úırene­min dep, ár nársege qolyn sozýǵa qumar ekenin de bilemiz. Ondaı kezde bala kóz aldyndaǵynyń barlyǵyn talǵap, teksermesten boıyna sińire beredi. Osy oraıda, tildi jetik meńgergen saýatty muǵalimniń balaǵa ulttyq tilin boıyna sińirýde atqarar eńbegi zor. 

Til – bizdiń ulttyq tegimizdi jetkizýshi. Tilimiz qarym-qatynas quraly bolýymen qatar, qazaq ekenimizdi álem jurtyna moıyndatar qural. Al ony burmalap, basqa tilmen qatar qoıyp, bala boıyna onyń qundylyǵyn sińire almasaq – ulttyq bolmysymyzdan aıyrylǵanymyz. 
«...Naqty maqsatqa jetýge, bilim alýǵa, salamatty ómir saltyn ustanýǵa, kásibı turǵydan jetilýge basym­dyq bere otyryp, osy jolda ár nárseni utym­dy paıdalaný – minez-qulyqtyń pragmatızmi degen osy», dedi Elbasy Nursultan Nazarbaev «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» maqalasynda. 

Prezıdent, sondaı-aq qoldanystaǵy kırıllısadan latyn grafıkasyna aýystyrý týraly sheshim qabyldady. Zaman kóshine ilesý úshin qajettilik bol­ǵanymen, bul sheshimniń negizinde qazaq tiline ǵana tán dybystardyń sol qalpynda saqtalýy, tilimizge ǵana tán únderdi keleshek urpaqqa ózgerissiz jetkizý mindeti turǵany túsinikti. 

Osyǵan deıin kırıllısany paıdalandyq. Tilimizge tán dybystar atalǵan alfavıttiń yǵyna jyǵyla almaýy saldarynan, kóptegen tól dybystarymyzdyń aıtylýy men jazylýy ózgerdi. 

Tilimizde aıtylar sózderdi belgileıtin áripter ózin­dik qasıetke ıe. Máselen, ár áriptiń dybystalýyn­da erekshe yrǵaq bar ekenin eskersek, qazaq tilin dybys­­taıtyn áripter adam boıyndaǵy ulttyq qasıetterin nyǵaıta otyryp, patrıottyq sezimdi odan ári kúsheıte túsýge yqpal etedi. Demek, ol – tek grafıka ǵana emes, adamnyń ómir salty, ulttyń bolmysy. Latyn grafıkasy arqyly dybystalatyn qazaq tili adam sanasynda óziniń qazaq retindegi bolmysyn qalyptastyryp, onyń ulttyq ereksheligin saqtap qalýǵa múmkindik beredi. 

Ulttyq teginen tamyr tartpaǵan sóz aıtylýy kezinde aǵza jasýshalarymen ishteı qarsylyqqa túsed. Sebebi, gen olardyń aıtylýyn túsinbeýi saldarynan oǵan sáıkes beıneni quraı almaıdy deıdi ǵalymdar. Olaı bolsa, ulttyq kodymyzdy saqtaýdyń birden bir joly – til tazalyǵy bolsa, latyn grafıkasy arqyly osy maqsatqa jetetinimiz anyq. 

Gúlim ÝDEShOVA,

Shet tilderi kolledjiniń qazaq tili men ádebıeti pániniń oqytýshysy

Qaraǵandy oblysy