El ekonomıkasy turaqty damý ústinde

ÚKIMET "Egemen Qazaqstannyń" aptalyq qosymshasy

On bir aılyq qorytyndy osyny dáleldedi Osy aptada ótken Úkimet otyrysynda elimizdiń áleýmet­tik-ekonomıkalyq damýynyń 11 aılyq qorytyndysy qaraldy. Birden aıtaıyq, ol oıdaǵydaı bolyp shyqty. Atalǵan másele boıynsha negizgi baıandamany jasaǵan Eko­no­mıkalyq damý jáne saýda mınıstri Qaırat Kelimbetov 11 aı­dyń ishinde ishki jalpy ónimniń 7,5 paıyzǵa, al qysqa merzimdi ekonomıkalyq ındıkator 7,3 paıyzǵa óskendigin málimdedi. Osy rette atap kórsetetin mańyzdy bir jáıt, óńdeý óner­kásibi men qyzmet sektorynyń shapshań qarqynmen damýy bol­dy. Máselen, atalǵan merzim ishin­de  taý-ken óndirisiniń, ıaǵnı shıkizat sektorynyń ósýi 1,6 paıyzdy quraǵanda, óńdeý óner­kásibindegi ósim 6,7 paıyz bo­lyp shyqqan. Sonyń ishinde hımııa ónerkásibindegi ósim 22,5 paıyzdy, máshıne jasaý sala­syn­daǵy ósim 19,6 paıyzdy, metallýrgııa ónerkásibindegi ósim 6,7 paıyzdy quraǵan. Bul kórsetkishter elimizde qolǵa alynǵan ekonomıkalyq sala­lardy ártaraptandyrý men ındýstrııalandyrý isiniń jalpy kórsetkishke jaǵymdy yqpal etip otyrǵandyǵyn dáleldeıdi. Qazaqstan ekonomıkasynyń osylaısha qarqyndy damýyna ústimizdegi jyly úlken úles qosyp otyrǵan birqatar óńirlerdi atap kórsete keteıik. Olar 11 aıdyń ishinde ózderiniń ónerkásiptik óndirisiniń ósimin 31,5 paıyzǵa qamtamasyz ete alǵan Jambyl oblysy, 28,2 paıyzǵa qamtamasyz ete alǵan Astana qalasy, 16 paıyzǵa qam­tamasyz ete alǵan Aqmola ob­lysy jáne 14,9 paıyzǵa qamta­masyz etken Almaty qalasy. Sonymen qatar bıylǵy jy­ly ekonomıkanyń birqatar sek­torlary jaqsy jumys istep, atap kórsetetindeı kórsetkish­terge qol jetkizdi. Osy rette eń aldymen ústimizdegi jyly 2 mıllıard putqa jýyq astyq óndirip, rekordtyq kórsetkishke qol jetkizgen aýyl sharýashy­lyǵy salasynyń tabystaryn aıtý paryz. Bul salada astyq jınaý kórsetkishi 2010 jylmen salystyrǵanda 2,1 ese artyp, jıyny taza salmaqpen alǵanda 26 mıllıon tonna astyq ón­dirilgen. Sonyń nátıjesinde 11 aıdyń ishindegi salalyq ishki ónimniń ósimi kólemi 27,3 paıy­z­ǵa ulǵaıǵan. Sondaı-aq qurylys sala­syn­da da qozǵalystyń bar ekendigi baıqalyp otyr. Mundaǵy da­mý deńgeıi 2,9 paıyzdy qu­raýy basqa ekonomıkalyq salalarmen salystyra qaraǵanda tó­mengi kórsetkish bolyp tabylǵa­nymen, saladaǵy birqatar qıyn­dyqtardy eńserý máselesi tur-ǵysynan alǵanda úlken úmitke laıyq kórsetkish bolyp sanala­dy. Onyń ústine qurylys sek­tory damýynyń mýltıplıkatıvtik tıimdiliginiń ekonomıka­myz úshin úlken ekendigin eske alsaq, halqymyzdyń «qanaǵat qarnyn toıdyrady» dep aıtqa­nyn­daı, osynaý azdaǵan alǵa basýdyń keleshegine úmitpen qa­raıtyndyǵymyzdy bildire ketpekpiz. Osy rette Qaırat Kelimbetov esepti kezeń ishinde tur­ǵyn úılerdi iske qosý kórset­kishi 3,2 paıyzǵa, al turǵyn úı salasyndaǵy ınvestısııalardyń ósim kólemi 24,7 paıyzǵa ósken­digin atap kórsetti. 11 aıdyń ishinde tutyný ry­no­gyndaǵy suranystyń ul­ǵaıý­y­nyń da ekonomıkalyq damý­dyń mańyzdy faktory ekendigin aıta keteıik. Mundaǵy bólshek saýda taýar aınalymynyń ósýi 12,5 paıyzdy quraǵan. Al kó­liktiń barlyq túrlerimen  júk tasy­maldaý kólemi 22 paıyzǵa ósken. Ekonomıkanyń naqty sekto­ryndaǵy joǵarǵy ósý qarqyny syrtqy konıýnktýranyń jaǵym­dy yqpal etýi nátıjesinde Qa­zaqstannyń syrtqy taýar aına­lymynyń 39,7 paıyzǵa ulǵaıýyn qamtamasyz etti. Sonyń ishinde  ımport 22,4 paıyzǵa ósip, saýda teńge­riminiń oń saldosy 42,3 mıllıard dollardy qurady. Bul 2010 jyldyń osy merzimindegiden 1,7 ese kóp. Ekonomıkadaǵy osyndaı ja­ǵymdy kórsetkishterdiń nátıje­sinde respýblıkalyq jáne memlekettik bıýdjetter kirisiniń oryndalýy da oıdaǵydaı boldy. Osy másele jóninde esep bergen elimizdiń Qarjy mınıstri Bolat Jámishev respýblıkalyq bıýdjet kirisiniń 4 trıllıon 367 mıllıard teńgege qamtamasyz etilip, jospardaǵy kórsetkishtiń (4 trıllıon 346 mıllıard teńge) 101,9 paıyzǵa oryndalǵandyǵyn atap kórsetti. Sondaı-aq onyń aıtýyna qaraǵanda, jospar­lan­ǵan memlekettik bıýdjet kirisi de qamtamasyz etilmek. Joǵaryda el ekonomıkasy­nyń kózdelgen baǵyttarǵa sáıkes damýyna qolǵa alynǵan ın­dýs­trııalandyrý isiniń jaǵymdy yq­pal etkendigin aıttyq. Osy má­sele jóninde jeke baıandama ja­sa­ǵan Premer-Mınıstrdiń oryn­basary – Indýstrııa jáne jańa tehnologııalar mınıstri Áset Isekeshev 11 aıdyń ishindegi ónerkásip ónimderiniń ósimi ótken jyldyń osy merzimimen salys­tyrǵanda 103,8 paıyz bolǵan­dyǵyn málimdedi. Sonyń ishinde elektrmen qamtý, gaz jáne bý berý kólemi 107,3 paıyzǵa, máshıne jasaý óndirisiniń damýy 119 paıyz­ǵa oryndalǵan. Ishki jalpy ónimdegi óńdeý ónerkásibiniń úlesi 10,5 paıyzǵa óse túsken. Bul kórsetkishter ındýstrııalan­dyrý nátıjesinde iske qosylǵan jańa jobalar arqyly múmkin bolyp otyr. Sońǵy eki jylda ǵana ındýstrııalandyrý kartasy­nyń aıasynda jalpy somasy 1,8 trıllıon teńgeni quraıtyn 389 joba iske qosyldy. 90 myńnan astam jumys orny quryldy. Bul kásiporyndardyń 70 paıyzy qa­zirgi kúni ózderiniń qýattyq júktemeleriniń 50 paıyzy men 100 paıyzy aralyǵynda jumys isteı bastady. Olar jalpy jıyny 390 mıllıard teńgeniń ónimin, sonyń ishinde 106 jańa ónimdi ıgerdi. О́nerkásip óndirisi salasyn­daǵy eńbek ónimdiligi de artýda. Máselen, jalpy sala boıynsha ústimizdegi jyldyń 11 aıynda onyń kórsetkishi 20 paıyzǵa kóterilgen. Sonyń ishinde hımııa ónerkásibi salasyndaǵy eńbek ónimdiligi 58 paıyzǵa, máshıne jasaý salasynda 38 paıyzǵa, metallýrgııalyq ónerkásipte 29 paıyzǵa ósken. Qazirgi kúni 220 jobany iske qosý boıynsha jumystar jal­ǵasýda. Solardyń qatarynda iri jobalar retinde Balqash jylý elektr stansasynyń qurylysyn, munaı óńdeý zaýyttaryn qaıta jańǵyrtý isin, Shardara sý elek­tr stansasy, Býrabaı kýror­ty sekildi nysandarda júrgizilip jat­qan jumystardy aıtýǵa bolady. Osyndaı jumystardyń nátı­jesinde  qazirgi kúni bizdiń ekono­mı­kamyzda úlken qarjy áleýeti men qor qalyptasý ústinde. Má­selen, ulttyq qordaǵy qarjy kólemi 11 aıdyń ishinde 27,3 paıyzǵa ósip, jalpy jıyny 75,4 mıllıard dollardy quraǵan. Degenmen, ekonomıkanyń bar­lyq sektorlary birdeı ózderi  me­jelegen kórsetkishterge qol jetkize almady. Sonyń biri mu­naı salasy. Atalǵan másele jó­ninde sóz alǵan elimizdiń Munaı jáne gaz mınıstri Saýat Myń­baev munaı men gaz kondensatyn óndirý kórsetkishi ótken jyldan joǵary bolǵanymen, josparly kórsetkishten tómen bolyp shyq­qandyǵyn málimdedi. Buǵan bizge belgili sebeptermen birqatar ká­siporyndardyń óndirý kólemin tómendetip alǵandyǵy áser etken. Máselen, «О́zenmunaıgaz» kompanııasy óndirý kólemin 14,8 paıyzǵa azaıtyp aldy. Sondaı-aq eki keshendi tehnologııalyq elektrli júıedegi apat saldary­nan «Teńizshevroıl» kompanııasy da jeltoqsan aıynda óndiris kólemin kúrt azaıtýǵa májbúr bolǵan. Osy Úkimet otyrysynda bir­qa­tar mınıstrler sóz alyp, óz­deri basqaryp otyrǵan salalar­daǵy jumys barysyn baıan etti. Sonyń ishinde elimizdiń Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstri Gúlshara Ábdiqalyqova esepti kezeń ishinde «Jumyspen qamtý-2020» baǵdarlamasyn jú­zege asyrý isine qatysýǵa 84 myń adamnyń ótinish bergendigin aı­typ ótti. Olardyń 58 myńy qa­zirgi kúni baǵdarlamaǵa qosylyp, olarmen arada áleýmettik kelisimder jasalǵan. Bulardyń 59,6 paıyzy nemese 34,5 myńy – 29 jasqa deıingi jastar. Sonymen qatar elimizde ju­myssyzdardy qaıta oqytý arqy­ly jańa jumys oryndaryna qa­raı beıimdeý isi odan ári jal­ǵasýda. Qazirgi kúni osyndaı ká­sip­tik oqýlarǵa 69,2 myń adam tartylyp otyr. Bul – jospar­lan­ǵannyń 94,8 paıyzy. Elimizdiń Keden odaǵyna qo­sylýy ekonomıkalyq damýǵa oń yq­pal etkendigin aıta ketsek ar­tyq bolmas. Áleýmettik-ekonomı­kalyq damýdyń 11 aılyq qory­tyndysy osyny dáleldep otyr. Osy jaıynda Ekonomıkalyq damý jáne saýda mınıstri Qaırat Kelimbetovtiń sózimen aıtsaq, atal­ǵan máselege baılanysty jú­rip jatqan úderister Qazaqstan­nyń aldynda keleshek damýdyń zor áleýetti múmkindikterin ash­ty. Bul faktorlar eń birinshi, elimizde óndiriletin ónimderdi ót­kizý rynogynyń keńeıýine, saýda jáne kedendik bógetterdiń aly­nyp tastalýyna, ózge elderdiń ınfraqurylymdarynda qol jetimdilikke úlken yqpal etti. Sonyń nátıjesinde ústimizdegi jyldyń 10 aıynda Keden odaǵy elderimen ózara saýda kólemi 43,3 paıyzǵa nemese 19,6 mıllıard dollarǵa óse túsken. So­nyń ishinde eksport kólemi 51,4 paıyzǵa (6,2 mıllıard dol­larǵa), ımport kólemi 39,8 pa­ıyzǵa (13,4 mıllıard dollarǵa) artqan. Sonymen, osy aptada ótken Úkimet otyrysynda qaralǵan eli­miz­diń áleýmettik-ekonomıkalyq damýynyń 11 aılyq qorytyn­dysy elimizdiń Elbasy joldaýla­rynda belgilengen baǵyttar boıyn­­sha nátıjeli túrde alǵa basyp kele jatqandyǵyn taǵy bir dáleldedi. Elbasynyń Úki­metke tapsyrǵanyndaı el ekono­mıkasynyń 7 paıyzdyq damýy qam­tamasyz etildi. Qazaqstan álem­dik ekonomıkalar arasynda barynsha qarqyndy jáne turaq­ty damýshy elderdiń aldyńǵy leginen oryn aldy. Endi osy qol jetken nátıjelerdi ispen bekitip, odan ári alǵa basa berýimiz qajet. Suńǵat ÁLIPBAI.