Qazaqstan Respýblıkasy Konstıtýsııasynyń 6-babynda respýblıkanyń ósimdik álemi memlekettiń menshigi dep atap kórsetilgen. Búgingi tańda ony qorǵaıtyn 120 memlekettik orman sharýashylyǵy mekemeleri bar. Olardyń baqylaýyna 29 mln gektar memlekettik orman qory qaraıdy. Al bul Qazaqstan Respýblıkasynyń barlyq jeriniń 10,8 paıyzy degen sóz.
Ormandardy qorǵaýshy mekemelerdiń mindetine orman qorynyń esebin júrgizý, aǵash kesý jáne aǵash egý jumystaryna baqylaý jasaý, ormany ósip ketken aýmaqtardy aǵash qorynyń esebine alý, órtten qorǵaý jáne t.b. jumystar kiredi. Árıne ormandardy ruqsatsyz qurtýǵa qarsy kúres, sol sııaqty týrısterge orman tazalyǵy men qaýipsizdigin saqtaý boıynsha túsindirme jumystaryn júrgizý de osy qyzmettiń mindeti. Ormandy túrli aýrýlardan saqtap, sondaı-aq kesilgen aǵashtardyń ornyna jańa tuqym egý sııaqty jumystardy uıymdastyratyn osy qyzmetter.
Mine, osyndaı mańyzdy qyzmetter atqaratyn memlekettik mekemelerdi Ulttyq ekonomıka mınıstrligi ońtaılandyrýdy jeleý etip, bárin bir zańdy tulǵaǵa biriktirýdi usynyp otyr. Osy máseleni zertteı kele biz kelesi sebeptermen onyń tıimsizdigin anyqtadyq.
Orman sharýashylyǵyn basqarý júıesi kezinde álemdegi ozyq tájirıbelerdi eskerip qurylǵan edi. Keńes Odaǵy jyldarynda ol Aýstrııa men Germanııanyń tájirıbesin zertteý arqyly uıymdastyrylǵan. Al Qazaqstandaǵy árbir onynshy gektar osy júıeniń arqasynda qoldan otyrǵyzylǵan. Qalyptasqan osy júıeniń ozyqtyǵy óziniń tıimdiligin jyldar boıy dáleldedi. Al táýelsiz Qazaqstan orman sharýashylyǵy mekemelerin sol qalpymen qaldyryp, 2002 jyly Úkimettiń qaýlysymen oblystyq menshiktiń qaraýyna bergen edi. Alaıda onyń aýdandyq menshikke berilmeıtindigi de atap kórsetilgen.
Ormandar men jan-janýarlar álemin qorǵaý jónindegi memlekettik mekemeler orman sharýashylyǵynyń uıymdyq-sharýashylyq jáne óndiristik-aýmaqtyq birligi bolyp sanalady. Endi olardyń bárin biriktirip, bir zańdy tulǵa jasaý úshin orman sharýashylyǵyn uıymdastyrý men basqarýdyń negizin, sondaı-aq quqylyq bazasyn qaıta qaraýǵa týra keledi. Mundaı qaıta qaraý orman sharýashylyǵyna baılanysy bar barlyq normatıvtik-quqyqtyq aktilerge, sonyń ishinde Orman kodeksine kóptegen ózgerister men tolyqtyrýlar engizýdi talap etedi. Qysqa ýaqytta ázirlenetin osyndaı ózgeristerdiń ormandy ottan qorǵaý, brakonerlerge qarsy kúres, zııankesterdi joıyp, ormandardy aýrýlardan saqtaý sııaqty jumystardy tıimdi uıymdastyrýǵa múmkinshilik beretinine kúmánimiz bar.
Sonymen qatar ózgerister burynǵy zańdardyń talabyna súıenip jumys isteıtin orman qurylysy jumystaryn da aqsatyp, olardy qaıta qurý úshin respýblıkalyq bıýdjetten qosymsha qarajat talap etetin bolady. Orman qurylysy jumystarynyń Tabıǵı monopolııalardy retteý komıtetimen kelisilgen baǵasyna sáıkes ártúrli jer relefterin eskere qaraǵanda respýblıkalyq bıýdjetten qosymsha 171,9 mlrd teńge talap etetin kórinedi. Bul qarajat bólingen kúnniń ózinde bir jyldyń ishinde orman sharýashylyǵy jumystaryn jappaı qaıta qurý múmkin emes.
Osynyń ústine mekemelerdiń uıymdastyrý formalaryn ózgertý memlekettik bıýdjetten qosymsha qarajattar da talap etedi. Ormandardyń memlekettik esebin jasaý men memlekettik kadastrlar qurýdyń ózine qyrýar qarjy ketedi.
Býhgalterlik mekemelerdi ortalyqtandyrý da óz kezeginde qyrýar qarajat shyǵyndaryna soǵady. Kásibı biliktiligi joǵary mamandar mundaıda jumystan ketedi, al ol esep-qısap jumystarynyń aqsaýyna soqtyrady.
Bizde ońtaılandyrýdy jasaǵanda kóptegen laýazymdar qysqartylady, sonyń esebinen qarajat únemdeledi dep jarııalap alady da, is júzinde tolyp jatqan joǵary aqy alatyn jańa qyzmetter (bas dırektor, onyń orynbasarlary, basqarmalar bastyqtary jáne t.b.) týyndap jatady. Sondyqtan aqsha únemdeımiz degenniń ózi bos sóz bolyp shyǵady. Ony ómirdiń talaı mysaldarynan kórip júrmiz.
Mine, osy atalǵan jaıtty biz Úkimet nazaryna usynyp, máseleni tereńirek zertteýdi suradyq. Endi «Egemenniń» beti arqyly qalyń kópshilikke de jetkizip otyrmyz.
Nurlan QYLYShBAEV,
Senat depýtaty
