Mundaı jaǵdaıda áýeli turǵyndar medısınanyń kómegine júginedi. Búgingideı medısına damyǵan kezeńde túrli aýrýlardy emdeýge, ony jazýǵa múmkindik bar. Alaıda bireýge qonǵan em, bireýge qonbaı, ómirdiń sońy ókinishpen aıaqtalyp jatatyn jaǵdaılar da kezdesip jatady. Qazir aýrýdyń túri kóp. Buryn qulaq estip, kóz kórmegen dertter qazir qaptap ketti. Búginde Jambyl óńirinde júrek qan-tamyr men júıke aýrýlary jıilep ketken. Júrek pen júıke negizinen adamnyń tirshilik kepili bolǵandyqtan, bul dertti qalypty jaǵdaı dep qabyldaýǵa bolmaıdy. Atalǵan derttiń neden paıda bolatynyn árkim ártúrli joramaldaıdy. Paıda bolýy múmkin sebepterin Jambyl oblystyq aýrýhanasy operasııa jasaý bólimshesiniń meńgerýshisi, medısına ǵylymdarynyń doktory Saǵyndyq Ordabekov aıtyp berdi.
«Kópshilik, ásirese qazaq halqy, qazir tuzdy tamaqtardy kóp paıdalanady. Al árbir adam qoldanatyn tuzdyń mólsheri bes gramm, qanttyń mólsheri kúnine on bes gramnan aspaýy tıis.
Gazdalǵan sýsyn ishý de negizinen densaýlyqqa zııan. Onyń quramynda túrli dámdeýishter men qant bar. Olar kópshilikti qant dıabetine ushyratady. Sonymen qatar temeki shegý, spırttik ishimdikter de adam densaýlyǵyna zııan tıgizetin áreketterdiń biri. Shylym shegý kezinde adamnyń qan tamyrlary tarylady. Al qan tamyrlary tarylǵan adamnyń qan qysymy kóteriledi de gıpertonııalyq aýrýlarǵa shaldyǵady. Gıpertonııa júrek aýrýlaryna, ınsýltqa alyp barady. Jáne shylym tartý ókpe obyryna alyp kelýi múmkin», deıdi professor.
Budan bólek, árbir naýqas aýrýhanaǵa portalmen josparly túrde túsý kerek bolǵanymen, kópshiligi aýrýy asqynǵan kezde keledi eken. Iаǵnı, aýrý asqynǵan kezde ony emdeýdiń múmkindigi tómendeıtini belgili. Sonymen qatar naýqasty aıaqtan turǵyzý úshin baǵasy joǵary kóptegen dári-dármekterdi paıdalanýǵa týra keledi. Oblystyq ortalyq aýrýhanada buryn jedel operasııa jasaý 40 prosent bolǵan bolsa, búginderi ol kórsetkish 70 prosentten artyp ketken. Bul kórsetkishten de kóp adamdardyń óz densaýlyǵyna salǵyrt, nemquraıly qaraıtynyn baıqaýǵa bolady.
Búginde óńirde júrek qan-tamyrlary aýrýyn operasııa arqyly emdeıtin Jambyl oblystyq aýrýhanasy, Taraz qalasyndaǵy professor Seıthan Joshybaev basqaratyn «Kardıohırýrgııa jáne transplantologııa ǵylymı-klınıkalyq ortalyǵy» jáne medısına ǵylymdarynyń kandıdaty Abýtalyp Ashırov basqaratyn «Júrek» kardıohırýrgııalyq klınıkasy sııaqty úsh emdeý ortalyǵy jumys isteıdi.
Jambyldyqtardan bólek, aǵymdaǵy jyly «Kardıohırýrgııa jáne transplantologııa ǵylymı-klınıkalyq ortalyǵynyń» kómegine Grýzııa men Qyrǵyz eliniń azamattary da júgingen edi. Bul jerdegi bilikti mamandardyń tájirıbesiniń nátıjesinde, ol azamattarǵa da sátti operasııa jasalǵan bolatyn. Jyl saıyn Tarazǵa kelip, em alatyn azamattardyń qatary az emes. Deı turǵanmen, bir qııýy ketken densaýlyqtyń qaıtadan taza qalpyna kelýi úshin dárigerdiń kómegimen qatar, ýaqyt ta kerek. Júrek óte názik aǵza ekeni belgili. Ári bul tirshilik kózimen tikeleı baılanysty bolǵandyqtan, júrek aýrýyna shaldyǵýdyń qaýipti ekenin eshkim de joqqa shyǵara almaıdy.
«Júrekte úsh tamyr bar. Sol úsh tamyrdyń bireýi tarylyp, qyzmetinde aqaý bolyp, jóndi istemeı qalsa da, júrektiń bulshyqetteri óliettenedi, ıaǵnı júrek ınfarkti bolady», deıdi Saǵyndyq Ordabekov.
Jambyl oblystyq aýrýhanasynda alǵash ret 1991 jyly kórshi Qyrǵyzstanda qyzmet etetin professor Seıthan Joshybaev týǵan jerine issaparǵa kelip, onyń qatysýymen oblystyq aýrýhanada júrekke operasııa jasalǵan eken. Sodan beri otyz jylǵa jýyq ýaqyt boıy oblystyq aýrýhanada kardıohırýrgııalyq operasııalar jasalyp, oblys jáne kórshi óńirlerdiń turǵyndaryna medısınalyq kómek kórsetip keledi.
Búgingi tańda oblystyq aýrýhananyń kardıohırýrgııa bóliminde jylyna 200-den astam júrek operasııasy jasalady. Operasııa kezinde bir jasaqta 4 maman qyzmet atqarady. О́tken jyly munda júrek qan-tamyrlary aýrýyna shaldyqqan 164 adamǵa keýdeni ashyp jasaý ádisimen operasııa jasalsa, 458 adamnyń júrek tamyrlaryna stend, al 17 adamǵa elektrokardıostımýlıator qoıylǵan. Stend júrektiń tamyrlaryn keńeıtip, qan aınalymyn jaqsartady eken. Búginde oblystyq aýrýhanada 370 naýqas adamǵa arnalǵan oryn bar. Onyń ishinde 12 oryn aqyly túrde jumys isteıdi. Munda ótken jyly 8440 adam kelip túsken bolsa, aǵymdaǵy jyldyń alty aıynda 4114 adam qabyldanǵan. Onyń ishinde 503 azamat kúndizgi stasıonar boıynsha em alypty. Sonymen qatar, bıyl júrek aýrýy boıynsha 227 adam qabyldanǵan bolsa, onyń ishinde 33 adamǵa keýdeni ashyp jasaý ádisi boıynsha operasııa jasalypty. О́kinishtisi sol, munda em-domǵa kelip jatqan naýqastardyń basym kópshiligi qan-tamyrlary derti boıynsha túsedi eken.
Jyl saıyn memleket qazynasynan adam densaýlyǵyn saqtaý, aýrý túrlerin boldyrmaý maqsatynda tıisti mol qarajat bólinedi. Júrek dertimen aýyrǵan naýqastar úshin aýrýhanada búginde «Kardıologııa», «Kardıohırýrgııa» jáne «Kardıoreanımasııa» sııaqty úsh bólimshe jumys isteıdi. Munda eńbek etetin Ibadat Ámirequlova, Raýza Jubandyqova, Muhamedııar Jaıpanov syndy tájirıbeli mamandar kelip túsken azamattardyń ómirin saqtaý úshin tynbaı áreket etýde. Sonymen qatar osydan eki jyl buryn ashylǵan «Neıroınsýlt» bólimshesine mı tamyrlarynyń jarylýy, qysylýy saldarynan aýyr ınsýlt dıagnozy boıynsha naýqastar arasynda jastar da bar eken. Bul da ókinishti jaǵdaı bolǵanymen, búginde qalypty jaǵdaıǵa aınalǵandaı. Kópshilik ókinishke qaraı, áli de óz densaýlyǵyna ózi jaýapty ekenin uǵa qoıǵan joq. Al oblystyq aýrýhananyń bas dárigeri, medısına ǵylymdarynyń kandıdaty Saǵı Beısenbekov júrek ınfarkti men ınsýlt syndy mundaı aýrýlardyń ómirdegi ártúrli jaǵdaılardan – densaýlyǵyna jaýapsyz qaraýdan, salamatty ómir saltyn saqtamaýdan jáne de basqa sebepterden paıda bolýy múmkin ekenin aıtady.
Densaýlyq – basty baılyq. Júrek – tirshilik belgisi. Adamnyń qaı jeri aýyrsa, jany da sol jerde. Sondyqtan da birinshi baılyqqa balanǵan densaýlyqqa dúnıede eshqandaı baılyq jetpeıdi. Osyny kópshilik esinde ustasa jón bolar edi...
Hamıt ESAMAN,
«Egemen Qazaqstan»
Jambyl oblysy
