1801 jyly Bókeı han alǵash quryp, keıin uly Jáńgir han bılegen Ishki qazaq ordasynda eń iri eldi mekenniń biri, saýda jáne mádenıet ortalyǵy bolǵan Jańaqazan aýylynyń irgetasyn hannyń shaqyrýymen qazaq dalasyna kelgen Qazan tatarlary qalaǵan delinedi. 1868 jyly Bókeı ordasynda 7 mektep ashýǵa patsha jarlyǵy shyqqan kezde, sonyń biri sol kezdegi Qamys-Samar qısymynda, osy jerde ashylǵan eken.
Alǵashqyda bul mektepte tórelerdiń, jergilikti bıleýshilerdiń balalary oqysa, 1894-1895 jyldary qarapaıym sharýa qazaqtar men tatarlarǵa da oqýǵa múmkindik týdy. 1916-1917 jyldary Naryn jáne Qamys-Samar mektepteri irilendirilip, oqý orys mektebi úlgisine kóshken jyldary munda Alma Orazbaeva muǵalimdik qyzmet atqaryp, Seıitqalı Meńdeshev bastaýysh mektepten dáris alypty. 1929-1930 jyldary bilim ordasy «Kolhozshy jastar mektebi» dep atalǵan. Mekteptiń tarıhyn oqyp-aq sol kezdegi saıasat pen el turmysyn baǵamdaýǵa bolady.
Osy mektepte bilim alǵan juldyzdy shákirtterdiń qatarynda áıgili dırıjer Shamǵon Qajyǵalıev, tarıh ǵylymdarynyń doktory Hamıt Madanov, ekonomıka ǵylymdarynyń doktory Májiken Býtın, pedagogıka ǵylymdarynyń doktory Bektileý Qarajanov, fılologııa ǵylymdarynyń doktory Ábdilhamıt Narymbetov, zań ǵylymdarynyń doktory Qalımolla Halyqov, fılosofııa ǵylymdarynyń doktory Tilekjan Rysqalıev bar.
Jańaqazandyqtar atalǵan tarıhı mekteptiń birjarym ǵasyrlyq mereıtoıyn joǵary dárejede atap ótti. Áýeli Almatydaǵy «Arys» baspasynan mekteptiń arǵy-bergi tarıhyn qamtıtyn «Alyptar ushqan altyn uıa» atty jınaq shyǵardy. Al aýylda ótken saltanatty sharaǵa oblys ákiminiń orynbasary Ǵabıdolla Ospanqulov arnaıy baryp, baıandama jasady. Osy mektepte bilim alǵan, búginde elimizdiń ár túkpirinde abyroıly qyzmet etip júrgen túlekter de jınalyp, bilim ordasynyń toıyna tartý jasady. Mekteptiń 1996 jylǵy túlekteri aýylǵa kireberis jol ústine eńseli qaqpa ornatyp, týǵan aýylyna ádemi syı qaldyrdy. Úsh kúnge sozylǵan toı dala qyzyqtarymen aýyl turǵyndarynyń esinde qaldy. Mereıtoı aıasynda jasóspirimder arasynda erkin kúresten Satym Ábýuly atyndaǵy oblystyq ashyq týrnır uıymdastyrylyp, oǵan 200-ge tarta jas balýan qatysty.
Ádette tek mal sharýashylyǵymen aınalysatyn shalǵaı aýyldarda orta mektep – sol aýyldy uıystyryp otyrǵan eń úlken ujym ekendigi belgili ǵoı. Jańaqazan aýylyndaǵy tarıhı mekteptiń mereıtoıy da óńirdegi eń este qalarlyq oqıǵa boldy. Osy mektepten túlep ushqan Jumalıevter áýleti uly toıǵa ózderiniń 2 mln teńgeden astam qarajatyn jumsap, mektep ǵımaratyndaǵy májilis zalyn jańadan jasaqtap beripti. Dál osy kúni mektep mýzeıiniń de tusaýy kesildi. Buǵan jergilikti bıýdjetten 7 mln teńge bólingen. Jalpy, sońǵy jyldary Batys Qazaqstan oblysynda jergilikti ólketaný mýzeılerin qurýǵa erekshe kóńil bólinip otyrǵany qýantady. Buǵan qosa mektep aýlasynda jańa úlgidegi shaǵyn fýtbol alańy ashyldy. Buǵan da aýdan bıýdjetinen 9 mln teńge qarjy quıylǵan.
Jańaqazan mektebinde uzaq jyl bıologııa páninen sabaq bergen ustaz Ǵumar Salyqovty jergilikti halyq «bizdiń Mıchýrın» atap ketken. О́ıtkeni shalǵaı aýylda tal-terek pen baý-baqshanyń nebir túrin ekken Ǵumar ustazdyń eńbegi erekshe edi. Mekteptiń 150 jyldyq toıyna osy Ǵumar aǵaıdyń uly Erbol Salyqov 150 túp kóshetti tartý etti. Meımandar «kelesi mereıtoıǵa deıin máýeli báıterekke aınalsyn» degen nıetpen balapan terekterdi mektep aýlasyna qaz-qatar ekti.
Qazbek QUTTYMURATULY,
«Egemen Qazaqstan»
Batys Qazaqstan oblysy, Jańaqala aýdany
