Búginde tanymal tulǵalar jaıly ańyzǵa bergisiz áńgime kóp. Mundaı dúnıeler osy ýaqytqa deıin aıtylyp kelgen, budan keıin de aıtyla bermek. Al halqymyzdyń kórnekti óner adamdarynyń shyǵarmashylyǵy jaıly da jıi sóz bolady. Tutas halyqtyń júregine jol tapqan tanymal shyǵarmanyń dúnıege kelý tarıhy kimdi de bolsyn qyzyqtyrmaı qoımasy aqıqat. Máselen, Shámshi Qaldaıaqovtyń halyq arasyna keń taraǵan barlyq ánderiniń ózindik taǵdyry men tarıhy bar. Ataqty kompozıtor jaıly talaı estelikter jazyldy. Kózkórgen, onymen syılas bolǵan azamattar este qalǵan esteligimen bólisti.
Tarıhı tulǵa úshin qazaqtyń árbir jeri óziniń qutty mekeni. Deı turǵanmen, Shámshi Qaldaıaqov úshin Áýlıeata óńiriniń ózindik orny bar. «Dúngen qyzy» dep talaı tyńdarmannyń júregin jaýlaǵan kompozıtordyń kezinde «Dýnganovka» dep atalatyn aýylda úı salyp, biraz ýaqyt turǵanyn el biledi. О́miriniń sońǵy kezeńinde de Jambyl qalasynda bolǵany taǵy shyndyq. Jýyrda bizge Jambyl aýdanynan Baıbatyr Myhaev degen azamat habarlasyp, Shámshiniń bir áni týraly ózi kýá bolǵan áńgimeni aıtty. 1974 jyly Jambyl qalasyna Shámshi Qaldaıaqov kelip, Jambyl pedagogıkalyq ınstıtýtynda kompozıtormen kezdesý ótedi. Bul jerge jergilikti tyńdarmandarmen qatar, sol kezdegi jambyldyq ónerpazdar túgeldeı qatysady.
– Sol kezdesýde men de boldym. О́zim óner adamy bolmasam da óner adamdaryn jaqsy syılaımyn. Bir kúni sol kezdegi «Alataý» trıosynyń múshesi Altynbek Orazbekov qalaǵa Shámshi aǵamyzdyń kelgenin aıtty. Altynbek ekeýmiz Jambyl tehnologııalyq ınstıtýtynda birge oqıtyn edik. Ári ekeýmiz de Jambyl aýdanynyń Kýıbyshev sovhozynan bolǵandyqtan, únemi birge júremiz. Sóıtip kezdesýge bardyq. Sonymen qatar, kezdesýge «Alataý» trıosynyń múshesi, keıinnen ataqty óner adamy bolǵan Altynbek Qorazbaev ta baryp, Shámshimen qatar otyrdy. Birin-biri jaqsy tanıdy eken. Kezdesý barysynda halyqtyń suraǵyna oraı Shámshi Qaldaıaqov «Qaıyqta» ániniń tarıhyn óz aýzymen áńgimelep berdi. Al keıinnen eldiń aıtyp júrgen «Shámshi bir qyzben birge qaıyqqa minip qydyrypty. Ony jaqsy kórgen soń án shyǵarypty» degen sózdiń bárin qate dep bilemin. Jáne keıinnen túsirilgen «Shámshi» fılmindegi bul ánge qatysty derekter de qısynsyz. Sondaı-aq sol kezdesýde Shákeń ómiri qaıyqqa minbegenin aıtqan, – deıdi Baıbatyr Myhaev.
Almaty qalasyndaǵy M.Gorkıı saıabaǵynda kompozıtor Shámshi Qaldaıaqov pen aqyn Nursultan Álimqulov serýendep júredi. Alataýdyń salqyn aýasyn kókirek kere jutyp, jupar ıisine eltıdi. О́ner tóńireginde ózara suhbat qurady. Sonda Shámshi qaıyqqa minip alyp, ary-beri sý betinde júzip júrgen kórkem qyzdardyń sulýlyǵyna súısinedi. Qazaq qyzdarynyń kórkemdigine tamsanady. Bul kórinis óner adamynyń qııalyna qanat bitirip, shabytyn shalqytyp, kókiregine kórkem saz uıalatady. Janynda otyrǵan Nursultan aqynǵa jaqsy bir án týyp kele jatqanyn aıtyp, ánniń mátinin jazyp berýin suraıdy. Kompozıtordyń kóńiline erekshe áser etken sol bir kórinisten áıgili «Qaıyqta» áni dúnıege keledi. Osy bir oqıǵany Shámshi Qaldaıaqov óz aýzymen Jambyl qalasyndaǵy kezdesý kezinde aıtyp bergen eken. Jáne sol kúni Shámshiniń Sabyrhan Asanovtyń sózine jazylǵan «Moıynqumda» áni tuńǵysh ret Jambyl qalasynda shyrqalyp, qalyń qazaqqa jol tartady.
Shynynda da ómir aǵyp jatqan ózen sııaqty. Bir arnaǵa syımaıdy, bir soqpaqpen júrmeıdi. Biraq ýaqyttyń daýyly da, jaýyny da áser ete qoımaıtyn alyp talanttardyń tabıǵı týyndylary halyqtyń júreginde máńgilikke qala beredi. Qazaq topyraǵyn saǵynysh bolyp terbetip turady.
Hamıt Esaman,
«Egemen Qazaqstan»
Jambyl oblysy
