Qamdanǵan sharýanyń qapy qalmas bir dúnıesi – otyn. Qazaqstanda óndiriletin kómirdiń 40 paıyzy tıesili Ekibastuzdaǵy «Bogatyr kómir» JShS-niń kenishterinde bıylǵy 9 aıda josparlanǵan 29 778 myń tonnanyń ornyna 32 556 myń tonna kómir óndirilgen eken. Kásiporyn búginge deıin 32 869 myń tonna kómir jóneltip úlgeripti. Bul josparlanǵan kólemniń 110 paıyzyn quraıdy. «Samuryq-Energo» elektr energetıkasy holdıngi mamandarynyń aıtýynsha, tıelgen kómirdiń 80 paıyzǵa jýyǵy elektr energııasy men jylý óndirý kásiporyndaryna jiberildi. Sondaı-aq aýyldy eldi mekenderdegi usaq qazandyqtar boıynsha kommýnaldyq-turmystyq kómirdi tıep-jóneltýdiń 1 mln tonna jospary 25 qyrkúıekte tolyǵymen oryndaldy. Basqa da kenishter óz mindettemelerin oryndaýda. Biraq shalǵaı eldi mekenderde kómir baǵasy qarapaıym turǵyndar úshin qoljetimdi emes. Buǵan alypsatarlar men jol qashyqtyǵy sebep bolyp otyrǵan syńaıly. О́ńirlerdiń basym bóligi qatty otyndy tutynatyndyqtan, jyl saıyn qaıtalanatyn kómir jetispeýshiligi, baǵa sharyqtaýy ispetti qıyndyqtar bıyl qalaı sheshilýde? Áleýmettik nysandardyń jylý maýsymyna ázirligi qandaı?
Petropavldan – О́mir ESQALI
Bıylǵy jylytý maýsymyna jergilikti bılik oryndarynyń tas-túıin daıyndyqpen kelgeni birden ańǵarylady. Burynǵydaı bireý ókshelep qýyp kele jatqandaı asyǵý-aptyǵý joq. Ázirlik sharalary bekitilgen kestege saı atqarylyp, jylý áleýmettik nysandarǵa birinshi kezekte berildi. Oblys ortalyǵyndaǵy bir myńnan astam kópqabatty turǵyn úı de grafık boıynsha qamtyldy.
Memlekettik baǵdarlama aıasynda jylý eseptegish quraldaryn ornatyp alǵan páter ıeleri kooperatıvteri únemdeı bilgenniń utatynyn jete túsingen syńaıly. «SevKazEnergo» aksıonerlik qoǵamyna qarasty №2 jylý-elektr ortalyǵy da josparly jańǵyrtý jumystaryn talapqa saı atqaryp, endi turǵyndardy qytymyr qystyń qyspaǵynan qysylmaı shyǵarýdyń qareketine kirisken. Kúz mal-janǵa qolaıly mezgil sanalǵanymen, arqany keńge salýǵa bolmaıtynyn soltústikqazaqstandyqtar ótken jylǵy tájirıbeden jaqsy biledi. Byltyr ortalyq kóshelerdegi jylý qubyrlary jarylyp, oǵan mazýt, kómir tapshylyǵy, baǵanyń sharyqtaýy qosylyp, biraz ábigerge salǵany bar. Teriskeıde kún raıynyń aıaqasty qubyla salýy qazir-aq. Osy sebepti kompanııa 173 myń tonna kómir qoryn jınaqtap alypty. Basshylyqtyń sózine qaraǵanda, on qazandyqqa kúrdeli jáne aǵymdaǵy jóndeý júrgizýdiń arqasynda únemdilik kórsetkishi 10 paıyzǵa jaqsarǵan. Ekibastuz kómiriniń ár tonnasy 8500-8700 tonnadan alynyp, baǵanyń negizsiz kóterilýi sekildi alashapqyn týdyratyn oqys oqıǵalar baıqalmaıdy. Buǵan temir jol tuıyǵyndaǵy kómir qoryn qossa, kóńil alańdatarlyq máselelerdiń oryn almaıtynyna senimdilik nyǵaıa túsedi.
Energetıka jáne turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyǵy basqarmasy bergen derekter boıynsha, óńirde kómir tasymalymen 32 kásiporyn aınalysady. Bıýdjettik mekemeler qajetti 146 myń tonna, turǵyndar 339 myń tonna kómirmen qamtamasyz etilgen. Baǵanyń qoljetimdiligi qalaı degen saýalymyzǵa bas maman Birlik Qaıyrly kómirdiń baǵasy týraly aqparat jergilikti baspasóz aqparat quraldarynda júıeli jarııalanatynyn, kúnde monıtorıng júrgiziletinin aıtty.
– Shubarkól kómiriniń ár tonnasyn «Turdyoǵly» jeke kásipkerligi 14100, Qarajyranikin 14000 teńgeden saýdalaýda. «Ýgol Nord» JShS usynǵan baǵa da osy deńgeıles. Aýdandar boıynsha da pálendeı aıyrmashylyq baıqalmaıdy. 44160 tonna kómir satylymǵa shyǵaryldy, – deıdi B.Qaıyrly.
Tabıǵı monopolııalardy retteý, básekelestikti jáne tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaý departamentimen habarlasqanymyzda, bólim jetekshisi Gúlnar Maratqyzy baǵaǵa qatysty eshqandaı aryz-shaǵym túspegenin jetkizdi.
Aıta keteıik, qysqy jylytý maýsymyna baılanysty ótken ákimdiktiń otyrysynda aımaq basshysy Qumar Aqsaqalov kómir tapshylyǵyn boldyrmaýdy, ásirese baǵany turaqtandyrýdyń barlyq joldaryn qarastyrýdy orynbasary Anton Fedıaevqa qatań eskertken bolatyn.
Qostanaıdan – Názıra JÁRIMBET
Bıýdjettik uıymdar men turǵyndardy kómirmen qamtamasyz etý – qysqa daıyndyq jumystarynyń bel omyrtqasy sanalady. Qazan aıynyń basynan bastap-aq qalada da, dalada da úıge jylý berilip, peshke ot jaǵyla bastady. Bıyl jalpy qystan shyǵý úshin óńirge 485,4 myń tonna kómir kerek bolatyn. Osy kólemniń barlyǵy derlik tasylyp alyndy.
– Qysqy maýsymǵa otyn daıyndap alý turǵyndardyń óziniń jeke isi bolǵanymen, aýdan, aýyl ákimderi kómirdiń túsýin, onyń sapasyn, baǵasynyń kóterilmeýin qadaǵalaıdy. Bıyl kómir de jetkilikti, onyń baǵasy úshin de turǵyndar alańdap otyrǵan joq. Qazan aıynyń basynda-aq turǵyndardy qystan shyǵaratyn 326,1 myń tonna kómirdiń 304 myń tonnasy tasylyp alynǵan bolatyn. Qazir túgelge jýyq qamtamasyz etildi, – deıdi oblystyq Energetıka jáne kommýnaldyq sharýashylyq basqarmasynyń basshysy Almat Isenbaev. Oblys boıynsha kómir artyp beretin 25 temir jol tuıyǵy bar. Onda qazirdiń ózinde turǵyndar úshin satylatyn kómir qory jetkilikti.
Kómirdiń baǵasy Tobyl-Torǵaı óńirinde qymbattaǵan joq. Biraq oblystyń ár shalǵaıynda baǵasy ártúrli. Mysaly, «Shubarkól» kómiriniń bir tonnasy Arqalyq tuıyǵynda 13 myń 700 teńge bolsa, Qostanaıda 14 myń 300 teńge. «Bogatyr» kómiri ǵana barlyq aımaqta 9 500-10 000 teńge turady.
О́skemennen – Azamat QASYM
Shyǵys Qazaqstanda kómir baǵasy ázirge turaqty. Qazir «Qarajyrada» bir tonna kómir jekelegen adamdarǵa 6500, Semeıde 7400, О́skemende (turmysy tómen azamattarǵa – 8350) 8800 teńgeden satylyp jatyr.
«Oblys ortalyǵynda eki kómir qoımasy bar. Bul jerlerge kómir 1 myńnan 2 myń tonnaǵa deıin kúndelikti jetkiziledi. 29 qazandaǵy málimetke súıensek, halyqtyń kómirmen qamtylýy oblys boıynsha 81 paıyzdy qurap otyr. Al alypsatarlar aýdandaǵy turǵyndarǵa kómirdiń bir tonnasyn 18 myń teńgege deıingi baǵamen saýdalaýda. Aımaqtaǵy eń qymbat kómir Úrjar aýdanynyń turǵyndaryna satylýda. Ol jaqta qatty otynnyń bir tonnasy 16 myń men 18 myńnyń arasynda», deıdi oblystyq Energetıka jáne turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyǵy basqarmasy basshysynyń orynbasary Ashat Býkatov.
Qaraǵandydan – Qaırat ÁBILDA
Qaraǵandyda Shubarkól kómiriniń bir tonnasy 11 000-11 100
teńgeden satylýda jáne oblys ortalyǵynan alshaqtaýyna qaraı eldi mekenderde onyń baǵasy joǵarylaı beredi. Mysaly, Balqashta bir tonna kómir 12 000-13 000 teńgege baǵalanady.
Jalpy, oblys boıynsha 8 aıda kómir shyǵarý 22 mln tonnany qurady, ótken jyldyń osy merzimimen salystyrǵanda 3%-ǵa joǵary. Kommýnaldyq-turmystyq kómir shyǵarý kólemi ulǵaıdy – 14 mln tonna.
Qaraǵandy oblystyq О́nerkásip jáne ındýstrıaldy-ınnovasııalyq damý basqarmasy jetekshisiniń mindetin atqarýshy Qaırat Shormanbaev bergen málimet boıynsha, 1 maýsymnan 21 qyrkúıekke deıingi aralyqta oblysta 1 mln 220 myń tonna kómir túsirilgen.
Degenmen qyrkúıektiń sońyna qaraı suranys joǵarylady. Jalpy, oblys boıynsha 8 aıda kómir shyǵarý 22 mln tonnany qurady, bul ótken jyldyń osyndaı merzimimen salystyrǵanda 3%-ǵa joǵary. Kommýnaldyq-turmystyq kómir shyǵarý kólemi ulǵaıdy – 14 mln tonna (+9,5%).
