Bul iske ár talanttyń bar talasy
Aldymen osy jobaǵa oraı, Almatyda elimizdiń beıneleý óneri týyndylaryn irikteý jónindegi Sarapshylyq toptyń otyrysy ótti. Kelesi kúni kezek úzdik ádebı týyndylardy irikteý men aýdarma máselesine oıysty.
Atalmysh jobany memlekettik baǵdarlamalar aıasynda quzyrly mekemelerdiń pármenimen Qazaq ǵylymı-zertteý mádenıet ınstıtýty júzege asyrady.
Sonymen beıneleý óneri týyndylaryn irikteýdiń birinshi kezeńinde 12 Sýretshiler odaǵy men assosıasııalarynan 100-den asa úmitker usynylǵan. Bastama aıasynda myqty qylqalam sheberleri barynsha qamtylýy úshin qosymsha halyqtyq daýys berý portaly ázirlengen. О́ıtkeni shyǵarmashylyq odaqtar men assosıasııalarǵa kirmegen, ıakı óner jolyn endi bastaǵan jas avtorlar da bar. Osylaısha, jalpy alǵanda sarapshylardyń aldyna 254 avtordan 500-ge tarta jumys túsken.
Sarapshylyq toptyń keńesinde Memlekettik óner mýzeıiniń dırektory Gúlmıra Shalabaeva qoǵamnyń ónerge degen qyzyǵýshylyǵy artqanyn atady. Onyń aıtýynsha, qazaqstandyq beıneleý óneri mektebiniń, ıaǵnı táýelsiz Qazaqstan zamandastarynyń mamandandyrylǵan katalogyn shyǵaryp, álem nazaryna usynatyn ýaqyt jetti.
Sarapshylyq toptyń otyrysyna Reseı Kórkemóner akademııasynyń akademıgi, Reseı Federasııasynyń halyq sýretshisi, RF Memlekettik syılyǵynyń laýreaty Pavel Nıkonov qatysyp, pikir bólisti. Reseılik sýretshi el sýretshileri týraly aqparat jınaýdyń ózi jáne halyqtyq daýys berý tetigin iske qosý memleket tarapynan da, qoǵam tarapynan da mádenıetke degen úlken qyzyǵýshylyq bar ekendigin tanytatyndyǵyn aıtady.
Otyrysta emosııaǵa toly baıandamamen ónertaný kandıdaty, jobanyń art-kýratory Olga Batýrına sóz sóılep:
– Memlekettik turǵyda irikteý talaı sheberhanadaǵy molbertterdiń shańyn «silkip», osy jobada kórinýine jaǵdaı jasady. Biz osynsha sýretshimiz bar ekendigin elestete de almaǵan edik. Qatysýǵa nıet bildirgen 254 avtordan 500-deı jumys kelip tústi. Saıtta olarǵa 50 elden 162 myń adam daýys berdi. Daýys berýge Reseı, AQSh, Ulybrıtanııa, Ýkraına, Qyrǵyzstan jáne Sıngapýr, Marokko, Iordanııa jáne Taıland syndy elder qatysty. Bul álemdik áleýmettiń Qazaqstan ónerine degen nazary joǵary ekenin bildiredi. Osynyń nátıjesinde beıneleý óneri arqyly óz sezimderin bildirgen qylqalam sheberlerine ózindik esep beretin múmkindik týdy. Jumystardyń kóptigi men usynylǵan sýretshilerdiń sany, sonymen qatar irikteýge qoıylǵan talaptardy, ulttyq ıdeıanyń ár qyrynan tanytý qabiletin, erekshe kórkemdik-obrazdyq túsindirý men avtorlardyń shetelde tanymaldylyǵyn eskere otyryp, sarapshylar tizim jasaýda úlken jumys atqardy. Beıneleý óneri katalogynyń jaryqqa shyǵarýdaǵy maqsat – osy kópqyrly ónerdi álemge tanytý, – dedi.
Qysqasy, usynylǵan sýretshiler tizimi qazirgi zamanǵy qazaq beıneleý óneri antologııasynyń sońǵy tizimin bekitetin Mádenıet jáne sport mınıstrliginiń qaraýyna beriledi. Degenmen osy arada myqty sýretshilerdiń týyndylaryn tańdaý barysynda olqylyqtar ketti degen oı aıtylmaı qalǵan joq. Máselen, súıegi qýrap ketken qylqalam sheberlerin aıtpaǵanda, áleýmettik jelilerde belsendi jas avtorlar aǵa býynǵa qaraǵanda kóp tanymal, sáıkesinshe kóp daýys jınaıdy...
Úzdikterdi irikteý mańyzdy
Osydan keıin 19 qazanda Qazaqstan táýelsizdigi jyldaryndaǵy ádebı shyǵarmalardy (proza jáne poezııa) irikteý jónindegi Sarapshylyq toptyń otyrysy ótti.
Osylaısha aldaǵy ýaqytta «Jahandaǵy zamanaýı qazaqstandyq mádenıet» jobasy aıasynda 30 aqyn men 30 prozashynyń eń tańdaýly degen týyndylary álemdik ádebıettiń aıdynynda jelken keredi.
– Ult ádebıeti tańdaýly týyndylarynyń Birikken Ulttar Uıymynyń alty tiline (aǵylshyn, fransýz, ıspan, orys, qytaı jáne arab) aýdarylyp basylýy – buǵan deıin bolmaǵan tarıhı oqıǵa.
Atalǵan antologııaǵa engizilgen avtorlar – qazaq ádebıetine qubylys bolyp kelgen tulǵalar, olardyń usynylǵan shyǵarmalary – ádebı ortada stıldik, kórkemdik, mazmundyq erekshelikterimen tanylyp, ábden moıyndalǵan, birneshe ret mol tırajben jaryq kórip, áli de oqylyp kele jatqan tańdaýly týyndylar. Mysaly, poezııa tomyna engizilgen Qadyr Myrzalıev, Tumanbaı Moldaǵalıev, Farıza Ońǵarsynova, Temirhan Medetbek, Ulyqbek Esdáýlet jáne taǵy basqa aqyndardyń, proza jınaǵyna toptastyrylǵan Muhtar Maǵaýın, Tólen Ábdik, Sherhan Murtaza, Ábish Kekilbaev, Dýlat Isabekov sekildi jazýshylardyń ozyq shyǵarmalary dúnıejúzi oqyrmandarynyń kóńilinen shyǵyp, álem ádebıetiniń altyn qoryn tolyqtyrýǵa laıyq dep esepteımiz, – deıdi jazýshy, jýrnalıst Sáken Sybanbaı.
Sol sııaqty Sarapshylyq toptyń otyrysynda shyǵarmalardy irikteý isinen bólek, aýdarma máselesine qatysty kózqarastar men pikirler ashyq ortaǵa salyndy.
– Bul jobadaǵy kórkem aýdarma máselesinde biraz qıyndyqtar barshylyq. Shyǵarmany túpnusqadan shet tiline aýdarý isinde sol tildi oqyp úırengen aýdarmashynyń emes, sol ult ókiliniń aýdarmashysy tárjimalaǵany abzal. Máselen, aǵylshyn tiline aǵylshyn tili ókiliniń nemese franýz tiline fransýzdyń aýdarýy sekildi. О́ıtkeni eýropalyq kóziqaraqty oqyrman shetel avtorynyń kitabyn satyp alarda eń aldymen aýdarmashy men kitapqa jazylǵan resenzentterdiń pikirine jáne kitap avtorynyń ómirbaıanyna, ǵalamtordaǵy reıtıngisine kóńil aýdarady. Aýdarmashy sol aýdarylǵan tildiń ókili bolmaǵan jaǵdaıda kitap satylymynyń nemese kórkemdik deńgeıiniń, oqyrman suranysynyń kórsetkishi tómendeı bermek. Aýdarma isin shyǵarmashylyq deńgeıdegi kásibi etken aýdarmashynyń (sol tildiń ókili) qalamaqysy joǵary jáne tárjimeleý ýaqyty da uzaǵyraq. Al oǵan memlekettik joba aıasynda qarastyrylǵan qalamaqy kólemi sheteldik aýdarmashyny jaldaýǵa jete bermeıdi. Sondyqtan da tapsyrys berýshiniń memlekettiń bekitip bergen baǵasyna kelisetin aýdarmashymen jumys isteýine týra keledi. Ondaı jaǵdaıda ádebı shyǵarmanyń kórkemdik deńgeıi jaıynda sóz etý qıyndaý. Aýdarylǵan shyǵarmalardyń qaı tilge aýdarylsa, sol eldiń baspasynda basylyp shyǵýy da mańyzdy. О́ıtkeni ózimiz aýdaryp, otandyq baspalardan shyǵaryp alyp, ony shetel oqyrmanyna usynýymyz búgingi kitap baspasy menedjmentiniń jumys isteý shartyna sáıkes kele bermeıdi. Bul máselede jazýshy, dramatýrg Dýlat Isabekovtiń shyǵarmalaryn birneshe ret aǵylshyn tiline aýdaryp, baspadan shyǵarý kezindegi tájirıbede kóz jetkize túsken edik. Sondyqtan da Memleket basshysynyń maqalasynda aıtylǵanyndaı «Jahandyq álemdegi zamanaýı qazaqstandyq mádenıet» jobasyn iske asyrýda álemdik baspa isiniń búgingi jumys isteý prınsıpterin, jetistikterin eskermesek, óz týyndymyzdy ózimiz aýdaryp usynǵannan qazaq ádebıetin jahanǵa tanyta aldyq dep aıtýymyz qıyn, – deıdi ónertaný magıstri Aqmonshaq Ahmet.
Jobany jetildirý men pysyqtaı túsýdi maqsat tutqan otyrysta Sarapshylyq toptyń múshesi synshy Álııa Bópejanova ádebı shyǵarmalardy irikteý isine kásibı kózqarastaǵy mamandar tartylǵanyn atady. Al aýdarma máselesine qatysty avtorlardyń ózi de osy úderiske aralasa alady dedi.
Aınash ESALI,
«Egemen Qazaqstan»
ALMATY
