О́tken jyly 630 naýqas tirkeýge alynsa, bıyl olardyń sany 750-ge jetken. Osylaısha jańadan 120 nashaqor qosylǵan. Narkologııalyq dıspanserdiń bólim meńgerýshisi Galına Andreevanyń sózine qaraǵanda, sıntetıkalyq esirtkini qabyldaıtyn jastardyń qatary qalyń. Birinshiden, kámeletke tolmaǵandardyń psıhıkalyq sana-sezimi tolyq qalyptaspaǵandyqtan, jaqsy men jamannyń parqyn aıyra bermeıdi. Dámin bir ret qana tatyp kóreıinshi degen áýesqoılyq sezim minez-qulyqty kilt ózgertip jiberýi qazir-aq. Ekinshiden, naryqta geroın tapshy jáne oǵan qaraǵanda baǵasy edáýir arzan.
Bylaı qarasań esirtki jáne sıntetıkalyq psıhıkalyq belsendi zattardyń zańsyz aınalymyna qarsy kúres jumystary qarqyndy atqarylyp jatqan sııaqty. «Refleks» jedel-profılaktıkalyq sharalar barysynda 14 oqý ornynda bir myńnan astam jasóspirimniń qatysýymen dárister men áńgimelesýler ótkizilgen. Esirtkige elitip, esin joǵaltqan, týra joldan adasqan jandardyń azapqa toly ómirinen syr shertetin derekti fılmder, beınetaspalar kórsetilgen. Jyl basynan beri 57 fakt áshkerelenip, jarty tonnaǵa jýyq esirtki zattary tárkilengen. Sıntetıkalyq esirtkilerdi taratýmen shuǵyldanyp, tabys kózine aınaldyrǵan 50-den astam saıt jabylǵan.
Soǵan qaramastan esirtkige táýeldilik kemir emes. Adam densaýlyǵyna, qoǵamǵa keltiretin orasan zalalyn bile tura onyń saýdasy qazir áleýmettik jelilerde qyzyp tur. Ásirese, esirtki satatyn saıttardy jarnamalaýshylar eshnárseden ımenbeıtin kórinedi. Jýyrda polıseıler saıttardyń meken-jaılary kórsetilgen graffıtıdi úıler men aýlalardyń, garajdardyń qabyrǵasyna ornalastyryp júrgen 22 jastaǵy qyz balany qolǵa túsirdi. Kózdi baqyraıtyp qoıyp, eshnárseden qaımyqpaı júrýiniń sebebi onyń jaýabynan túsinikti boldy. Sóıtse, adam aǵzasyna joıqyn kúshpen áser etip, onyń sońy ólimge soqtyratyn qoǵam keselin nasıhattaǵany úshin nashaqorlarǵa tegin beriledi eken. Mine, eshnárseden taısalmaýdyń, ımenbeýdiń, ıaǵnı «kózsiz batyrlyqqa» barýdyń kózi qaıda jatyr deseńshi! Petropavl qalalyq ishki ister basqarmasy esirtki bıznesine qarsy kúres bóliminiń jetekshisi Dýlat Muhamedrahımovtyń oıynsha, qoǵamdyq uıymdar, jurtshylyq bolyp jumylmaı jeke-dara áreketten eshteńe ónbeıdi. О́ıtkeni, ýaqyt ótken saıyn alypsatarlarǵa tosqaýyl qoıý qıyndap barady. Zamanaýı taratýdyń ákki joldaryn bilip alǵan. Internet-saıttardy óte sheber paıdalanady. Klıentter tartý úshin esirtkige táýeldilerdi jaldap, ózderi tasada qalady. Kez kelgen jasóspirim smartfon arqyly «spaısqa» tapsyrys bere alady. Olardyń naqty jáne vırtýaldy qorshaǵan ortasyn baqylaý jaǵy da kemshin. Mektepten tys bilimdi uıymdastyrý máselesin sheshýde problemalar az emes. Zańdyq turǵydan qoldanylatyn sharalar da pármensiz. 10 aılyq eseptik kórsetkish kóleminde aıyppul salynady bolmasa on kúnge qamaýǵa alynady. Onyń pikirin «Impýls» balalar-jastar klýbynyń pedagog-uıymdastyrýshysy Natalıa Kapýstına da qoldaıdy. Besikten beli shyqpaǵan jasóspirimderdiń nashaqorlyqqa tez beıimdelýi oılandyrmaı qoımaıdy. Sıntetıkalyq eisrtkiniń orny tolmas ókinishke soqtyratyn qaterin tilmen aıtyp jetkizý qıyn. Búginde qara naryqtaǵy dástúrli esirtki zattaryn «dızaınerlik», taǵy basqa túrleri yǵystyryp shyǵarýda. Kúshi joıqyn, zárli. Ony tutynǵan adam bir jyldyń ishinde sý túbi qurdymǵa ketip tynady. Petropavl qalasyndaǵy 21 balalar men jasóspirimder klýbynda 4 myńdaı bala jattyǵady. Bul–az. Kóbine sebebinen góri saldarymen kúresýge beıilmiz. О́skeleń urpaqtyń ómiri men densaýlyǵyn saqtaýda qoǵamnyń belsendi kózqarasy, birlesken tegeýrindi is-qımyly ǵana senimdi qorǵan bola alady, deıdi ol.
Mamandardyń aıtýlarynsha, álemde sıntetıkalyq esirtkiniń 800-ge tarta túri bar.
О́mir ESQALI,
«Egemen Qazaqstan»
Soltústik Qazaqstan oblysy
