Járdemaqynyń jeti túri kózdelgen
Memleket basshysy Qazaqstan halqyna arnaǵan bıylǵy Joldaýynda qazaqstandyqtardyń ál-aýqatyn ósirýdi, olardyń tabystary men turmys sapasyn arttyrýdy barlyq deńgeıdegi memlekettik organdardyń qyzmetindegi negizgi maqsat retinde aıqyndady. Osyǵan baılanysty Úkimet úshin áleýmettik saıasattyń negizgi mindeti jáne onyń tıimdiliginiń basty krıterııi halyqtyń ómir súrý deńgeıin arttyrý jáne kedeılikti azaıtý bolyp otyr.
– Resmı derekter boıynsha, ulttyq ekonomıka kórsetkishteriniń ósýi negizinde halyqtyń naqty aqshalaı kiristeriniń ósýi de baıqalady. Máselen, 5 jyl ishinde naqty aqshalaı kirister deńgeıi orta eseppen halyqtyń jan basyna shaqqanda aıyna 1,4 paıyzǵa ósip otyr. Degenmen kúnkóris deńgeıi shamasynan tómen kirisi bar adamdardyń úlesi, ásirese aýyldyq jerlerde, áli de jetkilikti deńgeıde tómendeı qoıǵan joq, – dedi óziniń kirispe sózinde G.Isımbaeva.
Resmı derekterge qaraǵanda, elimizde halyqtyń az qamtylǵan bóligi úshin memlekettik áleýmettik járdemaqynyń 7 túri kózdelgen. Olarmen 2 188 874 azamat qamtylǵan.
Negizgi baıandamashy M.Ábilqasymovanyń aıtýyna qaraǵanda, elimizde kedeılik deńgeıi 1996 jylǵy 34,6 paıyzdan bıylǵy jyldyń ekinshi toqsanynyń qorytyndysy boıynsha 4,7 paıyzǵa qysqarǵan. Al halyqtyń jan basyna shaqqandaǵy nomınaldy aqshalaı tabysy 2001 jyldan bastap 2017 jyl aralyǵynda 10,8 esege ósip, 83 053 teńgeni quraǵan. Osylaısha, Qazaqstannyń áleýmettik damýyn sıpattaıtyn negizgi kórsetkishter absolıýttik, sol sııaqty salystyrmaly mánde jaqsy dınamıkany kórsetýde.
– 2015 jylǵy qazanda Halyqty áleýmettik qorǵaý máseleleri boıynsha zań qabyldandy, oǵan sáıkes 2018 jylǵy 1 qańtarda kúnkórisi tómen otbasylarǵa arnalǵan ataýly áleýmettik kómek kórsetýdiń jańa tártibi engizildi. Jańa tártip boıynsha kómek otbasylardyń eńbekke qabiletti músheleri memleket usynatyn jumyspen qamtýǵa járdemdesýdiń belsendi sharalaryna mindetti túrde qatysqan kezde kórsetiledi, – dedi mınıstr.
Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstriniń málimdeýinshe, jańa formattaǵy ataýly áleýmettik kómekte kóp balaly otbasy mártebesin alǵash ret 2018 jylǵy 1 qańtardan bastap alǵan kóp balaly otbasylar úshin arnaýly memlekettik járdemaqyny, sondaı-aq kúnkórisi tómen otbasylardyń 18 jasqa deıingi balalaryna beriletin memlekettik járdemaqyny 2018 jyldan bastap alyp tastaý, atalǵan járdemaqy 2018 jylǵy 1 qańtarǵa deıin taǵaıyndalǵan kóp balaly otbasylar úshin arnaýly memlekettik járdemaqyny saqtap qalý jáne ataýly áleýmettik kómek kórsetý úshin krıterııdi, ıaǵnı kedeılik shegin eń tómen kúnkóris deńgeıiniń 40 paıyzynan 50 paıyzyna deıin ulǵaıtý kózdelgen. Oǵan qosa, jańa formattaǵy ataýly áleýmettik kómek shartsyz jáne shartty aqshalaı kómek túrinde beriledi.
– Shartsyz aqshalaı kómek eńbekke qabiletsiz azamattary bar otbasylarǵa beriledi jáne olarǵa járdemaqy alý úshin mindetti túrde jumyspen qamtý sharalaryna qatysý talap etilmeıdi. Shartty aqshalaı kómek otbasynda keminde eńbekke qabiletti bir múshesi bar otbasylarǵa arnalǵan jáne osyndaı otbasy áleýmettik kelisimshart jasap, onyń sharttaryn erikti túrde oryndaǵan kezde kórsetiledi. Áleýmettik kelisimshart 6 aı merzimge jasalady, ony qosymsha taǵy 6 aıǵa uzartý múmkindigi beriledi. Áleýmettik kelisimshart boıynsha mindettemelerdi oryndamaǵan jaǵdaıda, 7 jasqa deıingi balany baǵýmen aınalysatyn bir otbasy múshesin jáne stýdentterdi qospaǵanda, otbasynyń kámeletke tolǵan barlyq múshelerine alǵash ret bas tartqan kezde aqshalaı kómek 50 paıyzǵa azaıady nemese qaıta bas tartqan kezde tolyǵymen toqtatylady, – dedi M.Ábilqasymova.
Ataýly áleýmettik kómekke – 28 mlrd teńge
Mınıstrliktiń derekterine qaraǵanda, bıyl memlekettik bıýdjette jańa formattaǵy ataýly áleýmettik kómekti engizý úshin 28,9 mlrd teńge, onyń ishinde nysanaly transfertter esebinen respýblıkalyq bıýdjetten – 18,4 mlrd teńge jáne jergilikti bıýdjetten – 10,6 mlrd teńge kózdelgen.
Respýblıkalyq bıýdjetten qarajatty ıgerýde Túrkistan, Shyǵys Qazaqstan, Soltústik Qazaqstan, Pavlodar oblystary men Shymkent qalasy alda tur. Kerisinshe Almaty jáne Astana qalalary men Mańǵystaý oblysynda qarajattyń ıgerilý kórsetkishi tómen bolyp otyr.
Jalpylaı alǵanda, 9 aıdyń qorytyndysy boıynsha jańa formatta ataýly áleýmettik kómek alýshylardyń sany 504 myń adamdy quraǵan. Al óńirler bólinisinde ataýly áleýmettik kómek alýshylardyń kóbi Túrkistan oblysynda – 34,8%, Jambyl oblysynda – 11,7%, Almaty oblysynda – 10,7%, Qyzylorda oblysynda – 7% jáne Shymkent qalasynda – 9,7% turady, ıaǵnı alýshylardyń 75%-y osy ońtústik óńirlerde shoǵyrlanǵan. Sondaı-aq kómek alýshylardyń 66 paıyzy – aýyldyq eldi meken turǵyndary.
– Ataýly áleýmettik kómektiń basty maqsaty masyldyqty azaıtý jáne kedeılikten shyǵý úshin otbasynyń eńbekke qabiletti múshelerin jumyspen qamtý sharalaryna tartý boldy. Áleýmettik kelisimshartty engizýdiń arqasynda eńbekke qabiletti shartty aqshalaı kómek alýshylardyń jalpy sanynan, ıaǵnı 93 myń adamnyń ishinde 51,5 myń adam nemese 55 paıyzy jumyspen qamtý sharalaryna tartyldy. Qalǵan adamdardyń júgingen kezde jalaqysy tómen bolǵan, – dedi M.Ábilqasymova.
Qoldanystaǵy zańnamaǵa sáıkes kúnkórisi tómen otbasylarǵa shartty aqshalaı kómek úsh aıǵa bir ret tólenýi múmkin. Bul rette olar alǵan qarajatyn tek jeke qosalqy sharýashylyǵyn jáne dara kásipkerligin damytýǵa jumsaýǵa tıis.
Aqshalaı kómek tıimdi jumsalýy tıis
Tájirıbe kórsetip otyrǵandaı, aqshalaı kómekti birden tóleý ásirese aýyldyq jerlerde qyzmet alýshylardyń jaǵdaıyn jaqsartýǵa eleýli áserin tıgizýde.
Baǵdarlamany engizý barysynda jergilikti jerdegi halyqty jumyspen qamtý ortalyqtarynyń kadrlyq áleýeti kúsheıtilgen, jumyspen qamtý ortalyqtary bazasynda qujat qabyldaý jáne óńdeý prosesteri avtomattandyrylǵan, jumyspen qamtý ortalyqtary men barlyq deńgeıdegi ákimdikterdiń 1200 qyzmetkeri kúnkórisi tómen otbasylarmen jumys jasaý daǵdylaryna, sondaı-aq «Áleýmettik kómek» aqparattyq júıesinde jumys isteýge oqytylǵan.
Endigi ýaqytta mınıstrlik ataýly áleýmettik kómekke úmitker azamattardyń jan basyna shaqqandaǵy tabysyn esepteý tártibin jetildirýdi jalǵastyra bermek. Oǵan qosymsha Birikken Ulttar Uıymy Balalar qorynyń qoldaýymen Agroónerkásip ǵylymı-zertteý ınstıtýtymen birge jeke qosalqy sharýashylyqtan alynatyn tabys normatıvterin qaıta qaraý boıynsha zertteý júrgizilgen.
Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstriniń baıandamasynan soń depýtattar ózderin alańdatqan máseleler boıynsha saýaldaryn berip, Úkimet saǵatynyń qorytyndysy boıynsha memlekettik organdarǵa ataýly áleýmettik kómek berý tártibin jetildirý boıynsha usynymdar ázirlendi.
Serik ÁBDIBEK,
«Egemen Qazaqstan»
