Ultymyzdyń uly jeńisi

Bizdiń halqymyz jandy­ jatyr­qamaıtyn, eshkimdi jaý­ sanamaıtyn, ózi eshkimge tıis­peıtin darqan dalasyndaı peıili keń, aqkóńil, baýyrmal, ańqaýlyǵy da bar halyq. 1721 jyly qalmaqtyń hany Qaldan Seren bastaǵan qalyń qol tosynnan shabýyl jasap, qazaqty «Aqtaban shubyryndy, alqakól sulamaǵa» ushyratty. Bul ul­tymyzǵa kelgen alapat apat, teń­desi joq aýyr qasiret edi. Bosyǵan jurt Kóktóbeni betke ustap josydy. Olarǵa shildeniń mı qaınatar ystyǵy da jaý bolyp tıdi. Bir jaǵynan jaý, bir jaǵynan ystyq, oǵan shól men ashtyq qosylyp, mıllıondaǵan qazaq qyryldy.

Ebil-tebil bolyp, Kóktóbege (Ulytaýǵa) jetkenderi aman qaldy. Bul qyrǵyn adam aıt­qysyz aýyr qasiret ákelýmen birge ulttyń sanasyn sapyryp, namysyn oıatyp, jigerin shyńdady. Bul jaýdan o dúnıelik bolǵan baýyrlarynyń kegin alýǵa, bólek-bólek bolyp kóship-qonyp júrgen qazaqtardy bi­rigýge jumyldyrdy. Uly júz­diń bıi Tóle bı, Orta júzdiń bıi Qazdaýysty Qazybek, Kishi júzdiń bıi Áıteke bıler jaýdan kek alýdyń, ultyn saqtap qalýdyń basty sharty – Úsh júz birigý kerek degen sheshimge ke­lip, Ulytaýǵa, Arǵanaty ba­­ýy­ryndaǵy «Balbulaqqa» Úsh júzdi jınap, el taǵdyryn she­shetin, jaýdyń jolyn kesetin alqaly jıyn ótkizip, sol jıyn­da eldik pen birlik, erlik týy kóterilip, Úsh júz bir týdyń astyna toptasyp, úlken kúshke aınaldy. Sóıtip, ult taǵdyryn sheshetin aqtyq aıqasqa daıyndaldy. Bul kezde qalmaqtardyń hany «Qazaqtardy birjolata tuqyrtyp jeńý úshin, olardyń Kóktóbesin basyp alýymyz kerek. Bul qazaqtarmen sońǵy joryǵymyz bolý kerek. Keń baıtaq jerin ıelenip, baılyǵyn paıdalanýǵa tıispiz», dep qa­lyń qolmen Ulytaýǵa bettep kele jatty. Qazaqtar da so­ǵys­qa saqadaı saı bolyp edi. Sarbazdardyń aldynda baýyr­lardyń kegi, ultymyzdyń taǵ­dyry turdy. Ár sarbaz muny jaqsy túsinip, tereń sezindi. Bul ult taǵdyryn sheshetin qal­­maqtarmen aqtyq aıqas edi. Sóı­tip, ata jaýmen aıqas Bileýti men Bulanty ózenderiniń arasynda bastalyp, qazaq sarbaz­dary, batyr babalarymyz jaý­dy jaýsatyp qyryp saldy. Eki ózenniń arasyndaǵy alańqaıda qalmaqtardyń basynan bólin­gen qańqalary qaldy. Bul túp­kilikti jeńistiń basy boldy. Ańyraqaıda qalmaqtardyń tal­qanyn shyǵaryp, soǵysqa soń­ǵy úlken núkte qoıdy. Sóı­tip, batyr babalarymyz ul­­ty­myzdy, jurtymyzdy, ar-na­mysymyzdy, eldigimizdi qor­ǵap qaldy. Bul máńgilik este qa­la­tyn ultymyzdyń abyroıyn as­qaqtatqan, rýhyn aspandatqan Uly jeńisimiz. 

Maǵzumbek MAShAIYQULY,

Qazaqstannyń Qurmetti jýrnalısi,

Ulytaý aýdanynyń Qurmetti azamaty