Kómirteksiz bolashaqqa qadam basqan qala

Ivan PENN, «Nıý-Iork Taıms» – Orlando (AQSh)

Munyń alǵysharttaryn qa­lanyń ár jerindegi jańbyrdyń sýyn jınaıtyn myńdaǵan qu­dyq­tardan kórýge bolady. Qal­qy­maly kún panelderi sýmen bir­ge kóterilip, qaıta túsedi já­ne elektr energııasyn stansaǵa jiberedi. 

Osyndaı mysaldardy qala kó­she­lerinen de kezdestire alamyz. Elektr toǵynyń ornyna kó­­she shamdarynyń ústinde kún panel­deri qoıylǵan. Sha­har­daǵy 25 000 shamnyń 18 000-ǵa jýy­ǵy ál­de­qashan óte tıim­di sáý­le shyǵaratyn dıodqa almasty­ryl­ǵan. 

Tipti baldyrly kólshikter de ma­ńyz­dy ról oınaýy múmkin. Resmı ókil­der osynda qala­daǵy elektr stan­sa­lary men kó­lik­terden shyǵa­tyn kó­mirqyshqyl gazyn atmosfe­raǵa shyǵarýdyń ornyna olardy jı­naı­tyn júıeni synaqtan ótkizip jatyr. 

Orlando klımat ózgerýiniń áserimen kúresý úshin erekshe ba­ǵyt­ty jetildirip keledi. Ási­rese federaldy bıliktiń shegin­gen jerinde alǵa qadam basady. Orlando byltyr prezıdent Do­nald Tramp AQSh-tyń Parıj kelisiminen shyǵatynyn málim­degennen keıin klımattyń jyly­nýyna qarsy kúresin toqtat­paı­tynyn málimdegen amerıkalyq 300 qala men oblystyń qatarynda. 

«Bizder, qalalar bastamashy bolýymyz qajet. Negizi bılik osy jumysty atqarýy qajet edi, bi­raq olar qabyldaǵan árbir she­shimi arqyly keri ketip bara jatqandaı», deıdi Orlando qala­synyń turaqtylyq jónindegi dırektory Krıs Kastro. 

Orlando 2050 jylǵa qa­raı qýat óndirý barysynda kó­mir­qyshqyl gazyn shyǵarmaýdy maqsat etip otyr. Qala meri Baddı Daıer alǵa qoıylǵan mejege jetý úshin áli de atqarylatyn ju­mystyń kóp ekenin atap ótedi. «Qoǵam retinde keleshekke ba­ǵytymyzdy sátti aıqyndadyq. Menińshe, 100 paıyzdyq mejege jetý úshin tehnologııalyq tur­ǵyda da jańashyldyq qajet ekenin mo­ıyndaımyz», deıdi ol. 

Kún astyndaǵy shtat retinde ta­nylǵan Florıdada kún qýa­tyn tıimdi paıdalanýdyń múm­kin­­digi mol. 2020 jylǵa qaraı Orlan­do­daǵy tutynylatyn ener­gııanyń 8 pa­ıyzy kúnnen alynady dep jospar­lanǵan. 

Kommýnaldy qyzmet 20 mega­vatt kún energııasyn óndiretin qu­ryl­ǵy ornatty. Ol shamamen 3200 úı­di jaryqtandyrýǵa jet­ki­­lik­ti. Son­daı-aq shahardyń 280 000-ǵa jýyq turǵyny qosymsha 10 mega­vat­­ty úıleriniń shatyrynda orna­tyl­ǵan kún panelderi arqyly alady. 

Yntalandyrý retinde úı ıeleri elektr stansasyna jibergen qýat kólemine laıyq jeńildik alady. Qala bıligi sý tazalaý or­ta­ly­ǵynyń basseınderinde qalqy­maly kún panelderin ornatýǵa nıetti. 

Alaıda sarapshylardyń aı­tý­yn­sha, kún energııasy Orlan­do­nyń 100 paıyzdyq mejeni baǵyn­dyrýyna kómektese almaıdy. Munda kómir jaǵýdan bó­li­netin ýly gaz jalpy kólemniń 47 paıyzyn quraıdy. Orlandonyń kún jáne jel ener­gııa­syn qoldanýdy art­ty­rý­ǵa talpynýy qýat jınaǵysh ba­ta­reıa­lar­dyń mańyzdylyǵyn kór­setedi. Alaıda olardyń baǵasy áli de qymbat. 

Sonymen qatar keıbireýler elektr stansalaryna ǵana kóńil bólý jylyjaı gazy máselesiniń bir bóligi ǵana ekenin aıtyp, syn­ǵa alady. 2017 jyly eldegi ener­gııa tutynýdyń úshten biri­ne jýyǵy elektr toǵy ındýs­trııasyna tıesili boldy. AQSh Ener­gııa aqparaty ákimshiliginiń máli­metine saı, kólik pen ónerkásip tutynatyn energııa jalpy kólemniń jartysyn quraǵan. 

Tabıǵı gaz avtobýs júıe­sin qamtamasyz etedi, qoqys shy­ǵa­ra­tyn kólikterde ornatylǵan gıbrıd qozǵaltqysh benzın qol­danysyn azaıtady (Polısııa elektrmen júretin motosıklderge aýysty). 

Orlandonyń kólikterge qyz­met kórsetý dúkeninde janarmaıdy aralastyryp, júk kólikteriniń parkin qamtamasyz etetin tabıǵı gaz stansasy bar. Keshen paıdalanatyn energııasynyń 60 paıyzyn kún qýatynan alady. 

Tabıǵatty qorǵaý ókilderi úderisti baqylap otyr. «100 paıyz taza energııa tutynýǵa sheshim qabyldaǵan qoǵamǵa 100 paıyz taza energııa tutynýyna jaǵdaı jasalýy tıis. Sondyqtan kómir jáne gaz jaǵatyn eski stansalardan bas tartýy kerek», deıdi Sierra Club-tyń (qorshaǵan ortany qorǵaý jónindegi uıym – A.A.) dırektory laýazymyn atqarýshy Maıkl Brýne. «Sondyqtan eldegi qoǵam kóshbasshylary saıasatkerler men stansa basshylyǵyn osy maqsatty júzege asyrýǵa shaqyrady», deıdi ol. 

Maqsatqa jetý jolyndaǵy jasalatyn osyndaı úderister áli de kóptegen qadamdy qajet etedi. «100 paıyzdyq mejege jaqyndaǵan sa­ıyn aldan kóptegen synaq shyǵady. Keleshekte 100 paıyzdyq nátıje kórsetý jolynda qazirgiden de basqasha jaǵdaıǵa kýá bolýymyz yqtımal», deıdi Ed Smeloff. Ol Kalıfornııadaǵy kómirqyshqyl gazynan ada energııany qoldaıtyn Vote Solar uıymynyń ókili.

© 2018 The New York Times News Service

Maqalalardy aýdarǵan 

Abaı ASANKELDIULY,

Svetlana Ǵalymjanqyzy, 

«Egemen Qazaqstan»