Týyndydaǵy oqıǵa jelisine arqaý bolǵan dúnıe – Altaıdan attanyp, jolaı Tıbetti kókteı ótip, Bulanaı (Gımalaı) taýdyń adam aıaǵy tımegen asqaraly jotasynan asyp, Kashmırge taban tirep toqtaǵan qazaq kóshiniń Túrkııaǵa ornyqqanǵa deıingi azapty súrleýi.
– Atalmysh kınony túsirý barysynda, − deıdi Dúnıejúzi qazaqtary qaýymdastyǵy Tóraǵasynyń birinshi orynbasary Zaýytbek Turysbekov, Qytaı jáne Ulybrıtanııa elderinen derekter taptyq, sonymen qatar bes myń shaqyrymǵa sozylǵan kósh súrleýiniń Túrkııada turatyn tiri kýágerleriniń áńgimeleri arqaý boldy.
Biz ózimizdiń qoldaǵy málimetterge júginsek, 1930 jyldardyń sońynda Altaıdan aýa kóshken 36 myń adamnyń 3039-y 1941 jyly Úndistanǵa tiri jetse, arada bir jyl ótkende 2000-ǵa tarta adam jersinbeı qaıtys bolǵan. Osylardan 1942 jyly 1150 adam tiri qalypty. Bularǵa 1951 jyly Shyńjań ólkesinen aýǵan ekinshi qazaq kóshiniń adamdary qosylyp, jıyny 1850 adamǵa jetken.
Brıtan muraǵatynda saqtalǵan bir qujatta: bosqyndardyń Túrkııaǵa qonystanýyn Kashmır bıligi jáne Amerıka fılantrop qoǵamy, AQSh-taǵy Hrıstos shirkeýler keńesi syndy uıymdar qarjylandyrypty. Osylaı 1952 jyldyń 13 naýryzynda Túrkııa prezıdenti Jalel Baıar men úkimet basshysy Adnan Menderes «bosqyn qazaqtardy óz elderine kóshirip alý» týraly qujatqa qol qoıǵan. Nátıjesinde eki myńǵa tarta qazaq anadolylyq aǵaıyndarǵa baryp qosylǵan.
Joǵaryda tusaýy kesilgen derekti fılmde biz aıtqan oqıǵalar qadaý-qadaý bolsa da kórinis taýypty. Biraq tarıhı oqıǵany júıeli ári tolyq qamtı almaǵany ańǵarylady. Bolashaqta bul týyndyny indete otyryp, ult tarıhynyń belgisiz bir pushpaǵyn túgendeıtin kólemdi dúnıe jasaýǵa negiz bar.
Beken QAIRATULY,
«Egemen Qazaqstan»
