Ekonomıka • 09 Qarasha, 2018

Teńizdegi toǵyz joldyń toraby

214 retkórsetildi

Memleket basshysy jýyrdaǵy Joldaýynda «Sońǵy jyldary biz «Nurly jol» baǵdarlamasy boıynsha respýblıkalyq mańyzy bar ınfraqurylym qalyptastyrdyq» dep atap ótken bolatyn. Osy oraıda elimizdiń tuńǵysh ret teńizge shyǵý múmkindigine dańǵyl jol ashylǵanyn aıtqan lázim. 

Borjaqty – Ersaı temirjol jelisi

Bul – árıne, otandyq eko­no­mıkaǵa jáne el terrıtorııasy arqyly ótetin halyqaralyq logıstıkaǵa tyń serpin berdi. Osy mańyzy joǵary júk dáli­ziniń qurylysyna sholý jasap kórelik.

Eń aldymen, 2014 jyly Bor­jaqty – Ersaı temirjol jeli­siniń qurylysy bas­taldy. Bul jol arqyly júkti Kaspıı te­ńi­zindegi Quryq portyna jet­­kizý josparlandy. Shoıyn joldyń jańa jelisi 2016 jy­ly paıdalanýǵa berildi. Uzyn­dyǵy 16 shaqyrymǵa jýyq jol Quryq portyn Mańǵyshlaq – О́zen jelisine janasatyn temirjol magıstralimen jalǵady. Osy arqyly temirjol jelisi basty jáne quıma júkterdi mýltımodaldi tasymaldaýdy qamtamasyz etip, tranzıtti júk aǵynyn art­tyrdy. Sondaı-aq bul Kaspıı arqyly batys baǵyt­taǵy eksporttyq áleý­etti kóterýge de yqpal etedi. Sony­men birge bul jobany júzege asyrý eýropalyq naryqqa shy­ǵa­tyn tikeleı dálizdi ashýǵa múm­kindik berdi. Jańa jeliniń ótki­zý múmkindigi shamamen jy­lyna 5 mln tonnany qu­raı­dy. Temirjol kóligimen tasy­­mal­daý júıesiniń jolǵa qoıy­lýy tranzıttik júkterdiń jetki­zilý kólemin arttyryp, batys baǵyttaǵy taýar eksporty júıe­sin ońtaılandyrdy jáne trans­eýropalyq dálizdi ha­lyq­aralyq jelilermen jal­ǵaıdy. Bul júkti jetkizý ýaqyty men qashyq­tyǵyn meı­linshe qys­qartady.

Quryq portynyń alǵashqy kezekte iske qosylǵan kesheniniń qury­lysy 2015 jyldyń sáýir aıynda bas­talǵan bolatyn. 2016 jyl­dyń 6 jeltoqsanynda Memleket bas­shy­synyń qatysýymen ótken telekópirde temirjol quramymen qosyp, atalǵan nysannyń alǵashqy kesheni berildi. «Quryq – bizdiń Kavkaz ben Eýropaǵa shyǵar jolymyz. Bul bizdiń uzaq kútken, jańǵyrýǵa arnalǵan óte kerek jobamyz», degen-di Prezıdent N.Nazarbaev telekópirde.

Elbasyna temirjol men porttyq ınfraqurylym qurylysynyń aıaq­talǵany jáne alǵashqy temirjol qu­ramyn júrgizý daıyndyǵynyń aıaq­talǵany týraly baıandaldy. Telekópir barysynda vagondardy paromǵa tıeý bastaldy.

2017 jyly 6 jeltoqsanda Memle­ket basshysynyń qatysýymen ótken jalpy­halyqtyq telekópir aıasynda testilik rejimde Quryq portynda keme kiretin gıdrotehnıkalyq qu­ry­­ly­­m­y­men avtokólik pırsi iske qosyl­dy. 

«Biz parom jaǵalaýyn ashtyq. Bıyl avtokólik paromy men Quryq porty Quryq – Baký – Grýzııa – Túrkııa, Bosfor arqyly Eýropa baǵytyn ashýǵa daıyn. Biz endi Qazaqstannyń qurlyqtaǵy el bolǵanymen Parsy shyǵanaǵyn qosqanda barlyq teńizge shyǵa alatyn el ekenin aıta alamyz», degen bolatyn Elbasy telekópir barysynda.

Mamandar avtokólik pırsi astyn­daǵy teńiz akvatorııin tereńdetý jumystaryn tekserdi. Bul avtokólik transportynda júkti aýystyryp tıeýge múmkindik berdi. Uzyndyǵy 174 metrlik avtokólik pırsi salyndy. О́tkizý pýnkti jáne avtokólikti ra­dıa­sııalyq baqylaý júıesi, jolaý­shy­lardy ótkizý beketi boıynsha bir­qatar jumys atqaryldy. Avtokólik ınf­ra­qurylymy retinde kedendik rá­sim­deý ǵımaraty, ýaqytsha saqtaý qoı­ma­symen birge tolyǵymen tek­sere­tin ǵımarat nysandary paı­dala­ný­ǵa berildi. Sondaı-aq port­tyń ákim­shilik jáne óndiristik ǵıma­rat­tary, suryptaý stansasy salynyp, sha­ǵyn transformator podstansalaryn mon­tajdaý jumystary oryndaldy. 

 Jeti mıllıon tonna júk ótkizýge qabiletti

2017 jyldyń 19 qazanynda Quryq portynyń temirjol paromy termınalynda is bastalǵannan bergi alǵashqy mıllıon tonna júkti tıeý sátimen oryndaldy. Jalpy, byltyr barlyǵy 1,5 mln tonna júk tıelip, 320 keme múıiske toqtady. О́tken jyldyń sońynda Quryq portynan «Ázerbaıjandyq Kaspıı teńizi parahody» JAQ-tyń  Ro-Ro túrindegi «Bıastıakar Gara Garaev» kemesimen alǵash ret jeńil jáne júk kólikteri jiberildi. Keme bortyna 27 júk, 1 jeńil avtokólik jáne 30 jolaýshy qabyldandy. Uzyndyǵy 125,25 jáne eni 16,22 metr bolatyn kemeniń júk kóterimdiligi 3463 tonnany quraıdy. Al bıylǵy 7 aıda 1,2 mln tonnadan astam júk tıeldi. Parom kesheni astyq, munaı ónimderi, tyńaıtqyshtar, hımıkattar jáne basqa da júk túrlerin tıeýge baǵyttalǵan. Avtomobıldi parom termınalynyń qyzmet kórsetý qýaty táýligine 6 parom jáne jylyna 2 mln tonna júkke jetedi. Jalpy port jylyna 6 mln tonnadan asa júk tıeýdi qamtamasyz ete alady.

Parom keshenine sý akvatorııi nysany quramyna operasııalyq jáne manevrlik akvatorıı, temirjol paromdaryn qabyldaý men óńdeýdi qamtamasyz etetin aılaq, jaǵalaýdaǵy ǵımarattar kesheni men termınal qyzmetin qamtamasyz etetin qyz­metterdi ornalastyrýǵa arnalǵan oryn­dar, teńizde júzý qaýipsizdigi jáne navı­gasııamen qamtamasyz etetin qury­lymdar men nysandar enedi.

Jalpy, port aýmaǵynda 4 beldeý bar. Atap aıtqanda, qaıta tıeý keshenderiniń operasııalyq beldeýi, tehnologııalyq operasııalardyń óndi­ris­tik beldeýi, jalpy porttyq nysan­dar beldeýi, jolaýshylar opera­sııa­lary beldeýi. Port oblys or­ta­lyǵy Aqtaý qalasynan 70 shaqy­rym qashyqtyqta ornalasqan. Eń ja­qyn eldi meken – Quryq aýyly 17 sha­qyrym­da. 67 gektardan astam aýmaq­ta 2 aılaq bar. Aılaqtardyń uzyn­dyǵy 500 metrge jýyq. Al port akva­torııi­niń tereńdigi 7 metrge deıin jetedi. Uzyn­dyǵy 170 metrge, eni 17,5 metr­ge deıin, sý túbine 4,5 metrge deıin  boı­laı batatyn kemelerdi qabyldaı alady. 

Qurylysy úsh jylǵa sozylǵan parom kesheni avtokólik jáne temirjol quramdy júkterdi tıeýge qolaıly zamanaýı teńiz ınfraqurylymy bolyp qalyptasty. Sondyqtan bul portty Qazaqstan men Eýrazııa qurlyǵyndaǵy saýda aǵynynda otandyq logıstıkanyń jandanýyna jáne eldiń halyqaralyq kólik dálizi retindegi áleýeti men báse­kelestik qabiletin arttyrýǵa oń áser etken qundy jáne ózin tolyǵymen óteı­tin jobalardyń biri deýge bolady.  

Dýman ANASh,

«Egemen Qazaqstan»

Sońǵy jańalyqtar

Keńeıtilgen alqa otyrysy ótti

Qoǵam • Búgin, 09:05

Erlikti el bilýi tıis!

Qoǵam • Búgin, 08:53

Sapardaǵy syr

Rýhanııat • Búgin, 08:51

Turǵyndar qaýipsizdigi – basty nazarda

Aımaqtar • Búgin, 08:47

Aǵalardyń jas shaǵy

100 • Búgin, 08:42

Aqańnyń amanaty

Rýhanııat • Búgin, 08:40

Taralym hám qaralym

100 • Keshe

Tarhan tekti redaktor

100 • Keshe

Júz jyl

100 • Keshe

Aldaǵy kúnderi aýa raıy qandaı bolady?

Qazaqstan • 20 Qarasha, 2019

Elbasy Joǵarǵy sot Tóraǵasyn qabyldady

Qazaqstan • 20 Qarasha, 2019

Tapa tal tústegi qaraqshylyq

Aımaqtar • 20 Qarasha, 2019

Uqsas jańalyqtar