Árıne óńirlik teatr sahnasynda qoıylyp jatqan spektaklderdiń barlyǵyn jaýhar demeımiz. Biraq keıde sol nópirdiń arasynan baǵzydan qalyptasqan qasań qaǵıda men seńdeı siresken stereotıpti buzyp, túnekti jaryp shyqqan sáýledeı jarq ete qalatyn jaqsy qoıylymnyń sırek te bolsa kýási bolý – úlken olja. Kúni keshe ǵana S.Seıfýllın atyndaǵy Qaraǵandy oblystyq qazaq drama teatrynda rejısser Bek Kıikbaıdyń qoltańbasymen kórermenge jol tartqan jazýshy-dramatýrg Roza Muqanovanyń «Eshkim de kináli emes...» drama-absýrdynyń premerasy bizge osyndaı oı saldy.
Iá, óz qazanynda ózi qaınap, ózenniń baıaý aǵysyndaı jaıbaraqat qana tomaǵa-tuıyq tirshilik keship jatqan óńirlik teatrlardaǵy tynyshtyqty bir buzsa tek óner buzady. Kórkemdikpen kómkerilip, sulýlyqpen sýarylǵan sergek te saf óner.
Bizdi qýantqany – S.Seıfýllın teatry ujymynyń ózgeler salǵan súrleýdiń kezekti jolaýshysy bolýdan qashyp, basqa teatrlar en salmaq turmaq áli sııasy da keýip úlgermegen jańa pesany sahnalaýǵa batyl qadam jasaýy der edik. Baǵyty da, tipti janry da qazaq kórermeni úshin tosyndaý bul týyndy byltyr VIII respýblıkalyq «Táýelsizdik tolǵaýy» atty kórkem shyǵarmalarǵa arnalǵan jabyq báıgede «Teatrlarǵa arnalǵan otbasylyq qundylyqtardy aıshyqtaıtyn eń úzdik pesa» atalymynda top jarǵan bolatyn. Biraq báıge alǵan shyǵarmalardyń da óz rejısseri men akterin kútip dramatýrgtiń tartpasynda shań basyp uzaqtaý jatyp qalatyny bar ǵoı. «Eshkim de kináli emestiń» bul turǵydan kelgende joly boldy dep aıtýǵa tolyq negiz bar.
Sátti qoıylymnyń basty tiregi – jaqsy pesa, talantty trýppa jáne sheber rejısser desek, osy úshtaǵannyń úzdik shyǵarmashylyq tandemine biz premera kúni Qaraǵandy teatry sahnasynda kýá boldyq. Rejısseri dramatýrgin túsingen, sýretker oıyn akterleri uqqan jaqsy jumys kórýshisin de beı-jaı qaldyrmady.
Jalpy, qarttar úıiniń túıtkildi máseleleri kezinde qyrǵyz dramatýrgi Beksultan Jákıevtiń «Júreıik júrek aýyrtpaı» (qazaq tiline aýdarǵan Áshirbek Syǵaı) qoıylymyna arqaý bolyp, kórermen yqylasyna bólense, búgingi dramada Roza Muqanovanyń qoltańbasy kóńil qýantty. Janryn absýrd dep anyqtaǵan pesasynda avtor oqıǵany naqty bir dramalyq sıýjetke qurmaı, basty planǵa adamnyń janyn, ishki muńy men syryn shyǵarady. Sol arqyly qarttar úıin meken etken «saqaldy jetimderdiń» kóńil tolqynysyn túrli oqıǵa aýanynda jan-jaqty tarazylap, myń túrli minezder músinin túzýge basymdyq bergen. Bir qaraǵanda qoıylymda qarapaıym kúıki tirliktiń túıtkilderi sóz bolǵandaı seziledi. Alaıda ishki mazmunyna boılap, sóz astaryna úńilgen kórermen qarttar minezi arqyly músindelgen búgingi qatygez qoǵamnyń mozaıkasyn kóredi. Sóıtip qarapaıym oqıǵa kúlli adamzattyq sıpatqa ıe bolyp, fılosofııalyq fabýla bıiginde saraptalady.
Shymyldyq ashylǵan sátte akterler sahnaǵa úsh aıaqty velosıpedpen shyǵady. Negizgi oqıǵa jelisi balabaqshada órbıdi eken dep, birden oıyńyzdy baldyrǵandar áleminiń alýan ahýalyna yńǵaılaı bergenińiz sol edi, úsh aıaqty velosıpedtiń ústindegi keıipkerler tipti de bala emes, kópti kórip, kekse tartqan qarııalar bolyp shyǵa keledi. Istegen áreketi balaniki bolǵanymen, aıtar syry men muńy – tipti de sábıdiń erkeligi emes, qatygez qoǵamnyń boıamasyz qalybynan tarqatylady. Sábı fonynda berilgen qarttar beınesi qandaı dármensiz bolsa, aqylman aqsaqalyn beıshara kúıge túsirgen qoǵam sondaı aıaýsyz. Osylaısha avtor bala men qarttar álemin kontrasta berý arqyly oqıǵanyń ózegin ótkirlendirip, qaıshylyqty qalyńdatady. О́mir ótpesteı kóringenimen, ýaqyt-aǵzamnyń alaqanynda adam ǵumyry qas-qaǵym ǵana sát eken. Balalyq pen qarttyqtyń shekarasy tipti de bólinbeıtin kórinedi. Sóıtip qoıylym san saqqa shashyraǵan oıyńyzdy «Atańa ne qylsań, aldyńa sol keler» degen ómirdiń óz pálsapasyna ákep tireıdi.
Dramatýrgtiń bul oıyn rejısser Bek Kıikbaı utqyr damytyp ákete alǵan. Spektaklde ol myqty metaforalar men sátti sımvolıkalarǵa batyl barady. О́mirdiń bar mánin – qoıylymnyń basynan aıaǵyna deıin toqtamaıtyn velosıped dóńgelegimen parallel ala otyryp, utymdy shendestiredi. Sahna sýretshisi Ulan Nesipbaıdyń oıy da rejısser qııalymen sátti úndesken. Talantty tandem qoıylym kiltin sheksizdikten izdepti. Appaq túske boıalǵan appaq álem birde sábı jórgegindeı tazalyqty kóz aldyńyzǵa ákelse, birde ǵaryshtyq sheksizdik pen tutastyqty bederleıtindeı. Sahna dekorasııasyn barynsha mınımalızmge quryp, akter janyn neǵurlym bastapqy planǵa shyǵarýǵa ekpin túsirgen. Sonyń nátıjesinde biz Dına Zaıytova esimdi talantty aktrısanyń tyńǵylyqty izdenisine kýá boldyq. Dramasynan góri tragedııasy basym spektakldi jup-jumyr kúıinde usyný óz aldyna, sol salmaqty oıly beıne bıiginde bederleı alý da oryndaýshysynan esepsiz jigerdi talap etedi. Osy senimniń jaýapkershiligin aktrısa shynaıylyqpen sheber astasqan ishki tereńdigimen sátti eńserdi.
Qoıylymdaǵy rejısserdiń taǵy bir batyl sheshimi – mýzykadan bas tartýy der edik. Adamnyń júrek dúrsili men deminen artyq qandaı uly mýzyka bolýy múmkin?!. Spektaklge kelgen kórermen tynyshtyqqa bókken álemnen kúıki tirlikpen qarbalasyp júrip estýden qalǵan júrek únine qulaq túrip, qas-qaǵym sáttik ómir mánin ózgeshe uǵynǵandaı bola ma, áıteýir, bul tynyshtyqtyń áseri sumdyq ystyq.
Sheberlik deńgeıi absýrd deıtin aýyrlaý janrda synǵa túsken shyǵarmashylyq quram atalǵan jaýapkershiliktiń salmaǵyn jete túsinip, jan-jaqty izdengeni sahnada jasalǵan jumystan aıqyn kórindi. Qaraǵandylyq kórermendi eki kún boıy óner áleminiń qýanyshyna keneltken qoıylym teatr repertýaryna qosylǵan sátti spektaklderdiń biri bolady dep senemiz.
Nazerke JUMABAI,
«Egemen Qazaqstan»
