«Jaqsy keldi degenshe, jaryq keldi deseńshi, jaqsylyqtyń ýytyn, alyp keldi deseńshi» dep shat bolǵan jaqsylardyń biri – 83 jyldyq ǵumyryn oqý-aǵartý salasyna arnaǵan Jumageldi Egemberdıev bolatyn. Ol san qabat tarıh jastanyp jatqan Otyrar aýdanynyń Aqkól aýylynda (burynǵy Túrkistan aýdany) 1922 jyly 21 maýsymda kedeı sharýanyń otbasynda dúnıege keldi. 7-8 jasynda meshittegi bastaýysh mektepte, 14-15 jasynda 9-klasty Ashysaıdaǵy Gorkıı atyndaǵy mektepte oqyp, 17 jasynda Túrkistan qalasyndaǵy Lenın atyndaǵy orta mektepte oqıdy. Al Almaty qalasyndaǵy Qazaqtyń pedagogıkalyq ınstıtýtynyń matematıka fakýltetinde Stalın atyndaǵy stıpendııany ıelenedi. 1941 jyly soǵys bastalǵanda densaýlyǵyna baılanysty ásker qataryna alynbaǵan Jumageldiniń ata-anasy Tashkent oblysynyń Kalının aýdanynda turatyn bolǵandyqtan, 1941 jyly III kýrsta mektepke muǵalim etip paıdalaný úshin О́zbekstan oqý mınıstrliginiń qaramaǵyna jiberildi. Iаǵnı, ony osyndaǵy Frýnze atyndaǵy orta mektepke muǵalim ári dırektorlyqqa taǵaıyndaıdy. Mektepke basshylyq ete júrip, shopandardyń balalary úshin mektep janynan 50 oryndyq ınternat ashty. 1942 jyly jas pedagogke ásker qataryna alynbaıtyn bron beriledi. Osyǵan baılanysty osy jyldyń qyrkúıek aıynda eńbek armııasyna jiberilip, Sverdlov (qazirgi Ekaterınbýrg) oblysyndaǵy Krasnogor qalasy mańyndaǵy Krasnogor elektrostansasynda FZO mektebiniń dırektory bolyp eńbek etedi. Mektepte oqyp jatqan 30 jasqa deıingi qazaq, qyrǵyz, ózbek, túrikmen qyz-kelinshekteriniń kıim-keshegi men tamaǵyn durystaý úshin Qazaqstan, Qyrǵyzstan, О́zbekstan, Túrikmenstan respýblıkalarymen baılanysta boldy. Osydan keıin jergilikti qyz-kelinshekter FZO mektebine qóptep qabyldana bastady. 1943 jyly aqpan aıynda eńbek armııasyndaǵy muǵalimderdi elderine qaıtarý týraly Úkimet qaýlysyna sáıkes jeltoqsan aıynda elge qaıtyp kelip, 1944 jyly qańtar aıynan 1946 jyly qazan aıyna deıin Ońtústik Qazaqstan oblysynyń Kırov aýdandyq oqý bóliminiń mektep ınspektory bolyp jumys isteıdi. Bul aýdanda malsharýashylyǵynda jumys isteıtinderge kóshpeli bastaýysh mektep ashyp, 7-8 klasty bitirgendermen kýrs ótkizýmen birge, olardy muǵalimdik jumysqa jiberýge muryndyq bolady. Sol kezde Túrkistan qalasyndaǵy pedagogıkalyq ýchılıshede, sosyn Shymkent qalasyndaǵy eki jyldyq oqytýshy ınstıtýtynda syrttaı oqyp bitirgenderdi aýdan mektepterine jiberip, bilim uıalaryn muǵalimdermen qamtamasyz ete bastaıdy. 1946 jyly qarasha aıynan 1951 jyldyń jeltoqsan aıyna deıin oblystyq partııa komıtetiniń joldamasymen Sháýildir (qazirgi Otyrar) aýdanynda aýdandyq oqý bóliminiń meńgerýshisi bolyp qyzmet etedi. J.Egemberdıev bul aýdanda da muǵalim kadrlaryn daıyndaý isimen aınalysty. 1948-1950 jyldary mektepterdi jańa oqý jylyna daıyndaý, materıaldyq bazasyn nyǵaıtý jóninen respýblıka boıynsha atalǵan aýdan únemi birinshi oryn alyp otyrdy. 1952-1956 jyldary oblystyq partııa komıtetiniń joldamasymen oblystyq oqý bólimi meńgerýshisiniń orynbasary bolyp ornalasady. Osy jyldary Shymkent qalasynda mektepten tys mekemeler ashýǵa úlken úles qosqan. Bul ýaqytta oblysta birde-bir mektepten tys mekeme bolmaǵan. 1952-1955 jyldary oblystyq oqýshylar saraıyn, oblystyq týrıstik, tehnıkalyq stansalar men mýzyka jáne sport mektepterin ashýǵa belsene qatysyp, oblystyq ádistemelik kabınetti oblystyq muǵalimderdiń bilimin jetildirý ınstıtýtyna aınaldyrýǵa kóp eńbek sińiredi. Mınıstrler kabınetiniń qaýlysyna sáıkes, 1956 jyly tamyz aıynda kóshpeli mektepterdi turaqty mektepke aınaldyrýdaǵy nátıjeli jumysy úshin «Qazaq KSR Oqý mınıstrliginiń ozyq qyzmetkeri» belgisimen marapattaldy. 1955 jyly qańtar aıynda Qazaqstan Ortalyq partııa komıtetiniń «Qazaq mektepteriniń oqý-tárbıe jumysyn jaqsartyp, materıaldyq bazasyn nyǵaıtý, tájirıbeli muǵalimdermen qamtamasyz etý týraly» qaýlysyna sáıkes, 1956 jyldyń qyrkúıek aıynda ózi suranyp Shaıan (qazirgi Báıdibek) aýdanynyń Stalın atyndaǵy orta mektebine dırektor bolyp barady. 1957 jyly 360 oryndyq mektep qurylysyn salýǵa ruqsat alyp, sol jyly shilde aıynda ony merziminen buryn aıaqtaýǵa atsalysady. Uzamaı aýdandyq partııa komıteti ony aýdan ortalyǵyndaǵy Shaıan qazaq orta (qazirgi M.Áýezov atyndaǵy) mektebine dırektor etip taǵaıyndaıdy. Kelisimen mektep ǵımaratyn kúrdeli jóndeýden ótkizip, sport zaly, eki ustahana (aǵash pen temir), elektrostansa ornalasqan bólme, ınternatqa jańa ashana saldyryp, Tashkent qalasyndaǵy kórnekti oqý quraldaryn satatyn dúkennen 250 myń somǵa barlyq pánge qajetti oqý quraldaryn, eki ustahanaǵa oqý jabdyqtaryn alyp beredi. 1958 jyly joǵarǵy synyptarǵa eńbek sabaǵynyń esebinen mektepte ustahanalar negizinde kishi zaýyt uıymdastyrady. Kishi zaýytta temir pesh, keńshar ortalyqtarynda úgit-nasıhat shıtteri, peshten kúl alatyn, samaýrynǵa otyn salatyn t.b. zattar shyǵaryp, mashınanyń dońǵalaqtaryn jóndep, esik, tereze qurastyra bastaıdy. 1960 jyly Oqý mınıstrligi Shaıan qazaq orta mektebiniń is-tájirıbesin respýblıka kólemine taratyp, 5 muǵalim ozyq qyzmetker belgisimen nagradtalǵan. Mektep tájirıbesi kitapsha retinde baspadan shyǵarylyp, respýblıkalyq muǵalimder seziniń kórmesine qoıyldy. Osy eńbekteri úshin J.Egemberdıev «Qurmet belgisi» ordenimen marapattaldy. Al 1961 jyly maýsym aıynda «Respýblıka mektebine eńbegi sińgen muǵalim» qurmetti ataǵy beriledi. Jumekeń basshylyq jasaǵan ýaqytta Shaıan qazaq orta mektebi tolyq kabınettik júıege ótip, oqýshylardyń tereń bilim alýyna negiz qalanady jáne keıin oblystyq oqý bóliminde basshylyq qyzmet istep júrip te aýdan ortalyǵyndaǵy Shaıan orta mektebiniń ornyna 960 oryndyq jańa mektep salýǵa járdem beredi.
1962 jyly Ońtústik Qazaqstan ólkesi qurylǵan kezde J.Egemberdıev ólkelik atqarý komıtetiniń bas mamany etip taǵaıyndalady. Onyń basshylyǵymen úsh kezeńde oqıtyn mektepterdi boldyrmaý jumystary qolǵa alynady. Nátıjesinde 1962 jyly úsh kezeńde oqıtyn 55 mektepten 1964 jyly nebári 5 mektep qalady. О́lkelik atqarý komıteti Jumekendi maqtaý gramotasymen, «Onynshy tyń jerdiń eginin jınaǵan úzdik belgisimen» marapattaıdy. 1964 jyly ólke taraǵan soń Shymkent oblystyq oqý bólimi meńgerýshisiniń orynbasarlyǵyna taǵaıyndalady. J.Egemberdıev osy qyzmette 1964 jyldan 1985 jylǵy 1 aqpanǵa deıin úzdiksiz eńbek etip, respýblıkalyq dárejedegi derbes zeınetkerlikke shyqqanǵa deıingi kezende mektep pen mektepten tys mekemeler júıesin ornyqtyrý máselesin tolyq sheshedi. Atap aıtqanda, ár eldi mekende mektep ashyldy, qazaq mektepteri uıymdastyryldy, jyl saıyn mektepten tys mekemeler ashylyp, jumys istep turdy. Sonymen birge ár aýdan ortalyǵynda mýzykalyq, sport mektepterin, fılmotekalar, oqýshylar úıi, qalalyq jerde tehnıkalyq, natýralıstik stansalar men saıabaqtar ashyldy. Osy kezeńde oblys mektepteriniń materıaldyq-tehnıkalyq bazasyn nyǵaıtý máseleleri boıynsha oblys 1966-1984 oqý jyldar aralyǵynda respýblıkada 5 ret birinshi oryndy ıelendi. Oblys mektepterinde alǵashqy áskerı daıyndyq pánin oqytýda basshynyń tájirıbesi, mektepterdegi estetıkalyq tárbıe berý jumysyn uıymdastyrý tájirıbesi el boıynsha úlgi retinde taratylyp, osy eńbekteri úshin J.Egemberdıev ekinshi ret «Qurmet belgisi» ordenimen, «Eńbek ardageri» medalimen, «Qazaq KSR-yna 50 jyl» tósbelgisimen, Joǵarǵy Keńestiń «Qurmet gramotasymen» marapattaldy. 60 jasqa tolýyna baılanysty Oqý mınıstri Q.Balahmetov «Jıgýlı» jeńil kóligin tartý etip, jarty baǵasyn syılyq esebinen tóleıdi.
J.Egemberdıev respýblıkalyq dárejedegi derbes zeınetkerlikke shyqqan soń, oblystyq muǵalimder úıiniń dırektory bolyp qaıta jumysqa kirisedi. Muǵalimder úıiniń qulaǵaly turǵan ǵımaratyn kúrdeli jóndeýden ótkizip, jan-jaqqa ketken qyzmetkerlerin qaıta shaqyrtyp, muǵalimdermen, oqýshylarmen mádenı aǵartý, kitaphana jumysyn óz dárejesinde uıymdastyrady.
1986 jyly 13 qańtarda uıymdastyrylǵan oblystyq qazaq mádenı ortalyǵynyń tóraǵalyǵyna saılanǵan J.Egemberdıev ómiriniń sońyna deıin osynda qyzmet istedi. Oblystyq muǵalimder úıine ornalasqan bul ortalyqtyń 115 múshesi bolǵan. Jumekeńniń bastamasymen uıymdastyrylǵan oblystyq qazaq mádenı ortalyǵy qazaqtyń salt-dástúrin, mádenıetin, tarıhyn, ádebıetin, óńerin jańartý men qazaq tilin úıretýdiń ortalyǵyna aınalady.
Bilikti uıymdastyrýshy, pedagog Jumageldi Egemberdıev 2003 jyly 81 jasynda dúnıeden ozdy. Halyqtyń qurmetine bólengen abzal jannyń ónegeli eńbek jolymen tanysqanda-aq óńir jurtynyń mereıin ósirgen, muǵalimderge, jastarǵa bolashaq úshin baǵyt-baǵdar bergen aq ıyq azamattyń eshkimge uqsamaıtyn jarqyn beınesi kóz aldyńyzǵa keledi. Iá, ustazdyń dara joly búginde dańǵylǵa aınaldy.
Shaharızada DÁNEEVA
Túrkistan oblysy
