Zań jobasy tabıǵı monopolııalar tıimdiligin arttyrýdy kózdeıdi

Aldymen Prezıdent Nursultan Nazar­baev­tyń bastamasymen ázirlengen «Qazaq­stan Respýblıkasynyń sot júıesi jáne sý­dıa­lardyń mártebesi týraly» konstıtý­sııalyq zańǵa ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly jáne osyǵan ilespe «keıbir zańnamalyq aktilerge sot júıesin jańǵyrtý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobalary týraly qorytyndy ázirleý merzimi belgilendi. Bular týraly Zańnama jáne sot-quqyqtyq reforma ko­mıtetiniń tóraǵasy Nurlan Ábdirov baıan­dady. Sondaı-aq «Kaspıı teńiziniń quqyq­tyq mártebesi týraly konvensııany ratı­fıkasııalaý» jáne Qazaqstan men Belarýs Res­pýblıkalary úkimetteriniń arasyn­daǵy ónerkásiptiń qorǵanys salalary uıym­da­rynyń óndiristik jáne ǵylymı-tehnıkalyq kooperasııasy týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly zań jobalaryna qorytyndy ázirleý jónindegi habarlamany Halyqaralyq ister, qorǵanys jáne qaýipsizdik komıtetiniń tóraǵasy Muhtar Erman baıandap, qorytyndy ázirleý týraly sheshim qabyldandy. 

Qarjy jáne bıýdjet komıtetiniń múshesi Amanjan Jamalov «2019-2021 jyldarǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjet týraly» zańnyń jobasyna Parlament Senaty engizgen ózgerister jóninde baıandap, olarmen kelisýdi usyndy. Bul usynysty Májilis biraýyzdan maquldady. 

Jalpy otyrysta qaralǵan «Tabıǵı mono­polııalar týraly» zań jobasy jóninde Ult­tyq ekonomıka mınıstri Tımýr Súleı­menov baıandama jasady. Ol aldymen tabıǵı monopolııalardyń búgingi jaı-kúıimen ta­nys­tyrdy. Sonyń ishinde tabıǵı monopolııa­larmen jasalǵan jumys nátıjesinde jylý, sý jetkizý jáne elektr qýatymen jabdyqtaý salalaryndaǵy 32 monopolıst tarıfterdi 20,3 mlrd teńgege tómendetý týraly sheshim qabyl­daǵanyn atap ótti. Al usynylyp otyr­ǵan zań jobasy boıynsha mınıstr ınvestısııa tartý, operasııalyq shyǵyndardy tómen­detýge yntalandyrý, sýbektiler qyzmetiniń tıimdiligi men sapasyn arttyrý kózdeletinin atap ótti. 

Baıandama aıaqtalǵan soń depýtattar oǵan birneshe suraqtaryn berdi. Sonyń ishin­de tabıǵı monopolısterdiń memlekettik or­gandarǵa jyl saıyn beriletin esepteri, buqaralyq tyńdaýlar máselesine qatysty kóp­tegen suraqtar boldy. Máselen, buqaralyq tyńdaýlar jasalǵanymen onyń sheshimin oryndatý jóninde zańnamalyq tetikter zań jobasynda qarastyrylmaǵany synaldy. Májilis Tóraǵasy Nurlan Nyǵmatýlın El­basy Nursultan Nazarbaevtyń otandyq tabıǵı monopolııalardyń taza paıdany negizgi aktıvterdi jańǵyrtýǵa jumsamaıtynyn synaǵanyn eske aldy. Osyǵan baılanys­ty Spıker Ulttyq ekonomıka mınıstrligi monopolııalardyń taza paıdany tek tutynýǵa jumsamaı, óndiriske de tıimdi paıdalanýyn qa­daǵalaý fýnksııasyn alǵany jón degen pi­kirin bildirdi. Sonymen qatar ol zań jo­basynda «buqaralyq tyńdaýlar» ne­gi­zi­nen habarlandyrýlar berý merzimin bel­gi­leýge baılanysty ǵana aıtylatynyna na­zar 

aýdaryp, onyń nátıjeleri týraly esh­te­ńe aı­tylmaǵanyn atap, osy turǵydan tarıf­terdi belgileýde onyń eskertpelerin umyt­paı, jobany jetildire túsý kerektigin eskertti. 

Zań jobasy týraly qosymsha baıandama jasaǵan Ekonomıkalyq reforma jáne óńir­lik damý komıtetiniń hatshysy Merýert Qaz­bekova qujat tabıǵı monopolııalar týraly zańnamany jetildirýdi, olardyń qyzme­tiniń tıimdiligin arttyrýdy, ákimshilik keder­gilerdi qysqartýdy jáne ýákiletti organ men tabıǵı monopolııalar sýbektileri qyz­metiniń ashyqtyǵyn kózdeıtinin aıtty. So­nymen birge zań jobasy tarıf belgileý tetikteriniń jáne ınvestısııalyq mindette­me­lerdi oryndaý monıtorınginiń ashyq bolýyn arttyrýdy qamtamasyz etý jónindegi túzetýler engizetinin jetkizdi. Qysqa tal­qy­laýdan keıin zań jobasy tolyq maquldandy. 

Kún tártibi boıynsha qaralǵan másele­-

lerdiń arasynda kóbirek suraq tý­dyr­ǵan zań jobasy «Qazaqstan men halyqaralyq Qaıta Qurý jáne damý banki arasyndaǵy №8156-KZ Qaryz týraly kelisimge (Shyǵys-Batys avtomobıl joldaryn damytý jobasy (Almaty-Qorǵas ýchaskesi): Batys Eýropa – Batys Qytaı halyq­aralyq tranzıt dálizi (OAО́EY 1b) túze­tý­lerge qatysty Qazaqstan men halyq­aralyq Qaıta Qurý jáne damý banki arasyn­daǵy kelisim-hatty ratıfıkasııalaý týraly» qujat boldy. Zań jobasy týraly baıandamany Investısııalar jáne damý mınıstri Jeńis Qasymbek jasap, bul qujat 2018 jyldyń 23 mamyrynda Astana qalasynda jasalǵan kelisim-hatty ratıfıkasııalaýǵa baǵyttalǵanyn jetkizdi. Qaryz týraly kelisimge engiziletin túzetýler «Ortalyq-Ońtústik» dáliziniń 297 shaqyrymdyq «Balqash-Býrylbaıtal» ýchaskesin qosýdy kózdeıtindigi aıtyldy. Birshama talqylaýdan keıin zań jobasy maquldandy. 

Sondaı-aq jalpy otyrysta «Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq sheńberinde aýyl sharýashylyǵy ósimdikteri tuqymdarynyń aınalysy týraly kelisimdi ratıfıkasııa­laý týraly» zań jobasy da talqylanyp, maquldandy. Bul kelisim odaqqa múshe elder arasynda EAEO sheńberinde aýyl sharýashylyǵy ósimdikteri tuqymdarynyń aınalysyn qamtamasyz etýdi kózdep, 2017 jyldyń 7 qarashasynda Máskeý qalasynda jasalǵan. 

Jalpy otyrysta úsh zań jobasy ekinshi oqylymda qaralyp, bas komıtetterdiń usynysymen tutastaı maquldandy. Kún tártibindegi máseleler qaralyp bolǵan soń depýtattar ortalyq atqarý organdaryna ózderiniń saýaldaryn joldady.

Jaqsybaı SAMRAT,

«Egemen Qazaqstan»