Qazaqtyń jańa tarıhynda eki silkiniske erekshe toqtalamyz. Birinshisi, uly Muhań, Muhtar Omarhanuly Áýezov ótken ǵasyrdyń alpysynshy jyldarynyń basynda óziniń ataqty «Jyl kelgendeı jańalyq sezemiz» atty maqalasyn jarııalaǵan bolatyn. Bul shyn máninde dúıim eldi dúr silkindirgen jańalyq boldy. Nege?
Neshe túrli tar jol taıǵaq keshýlerdi bastan ótkerip, esin endi jııa bastaǵan qazaq qoǵamy budan bylaıǵy jerde osyndaı bir baǵdarlamalyq dúnıege zárý ekenin jas ta, jasamys ta sezip júrdi. Dál osy kezde Muhtar Omarhanulynyń atalmysh tolǵaýy sol kezde halyqqa qalaı áser etse Elbasymyz Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń «Uly dalanyń jeti qyry» atty maqalasy ultymyz úshin bultty túni qarańǵyny jaryp shyǵyp, jarq ete qalǵan on besinen tolǵan aıdaı dúnıe boldy.
Budan keıin maqsat aıqyn, baǵdar anyq. Qazaq endigi jerde egemendiginiń rasynda da baıandy ekenine ımandaı senip, eshteńege, eshkimge alańdamaı, jasqanbaı, jasymaı, aq júzben, abyroımen alǵa nyq qadam jasaýy tıis. Endi jaltaqtaıtyn, jaramsaqtanatyn, búgejekteıtin eshteńe joq. Biz óz tarıhy bar elmiz. Kóne tarıhy bar halyqpyz. Bul – biz óz bolashaǵyna senetin elmiz degen sóz.
Tarıhsyz el bolmaıdy. Ol tarıh tasqa jazyla ma, qaǵazǵa túse me, ne bolmasa belgili bir sebeptermen jazylmaı qala ma, biraq qalaı bolǵanda da túptiń túbi jerdi tesip, tasty jaryp shyǵatyn qyrdyń jýsany sekildi qaıta kókteıdi. Eshqandaı daýyl, eshqandaı topan ony toqtata almaıdy.
Aýlaqpyz atasy arzan
boljamdardan,
Jurtynda ár ǵasyrdyń
oljań qalǵan.
Jamaǵat, bizdiń tarıh
altyn shynjyr,
Ár jerden, jıi úzilip kóp
jalǵanǵan,
deıtinimiz sondyqtan.
Tarıhty durys jazbaıtyn kezeńder bolady, ol az deseńiz tarıhty burys túsindirý, burmalap kórsetý basty baǵytqa aınalǵan zamandar bolady. Biraq halyqqa óz tarıhyn umyttyramyn degen talpynystardyń qaı qaısysy da aqyr túbi arbadan túsip qalady. Al kósh alǵa qaraı tarta bermek. Iá, ókinishke qaraı tarıhtyń kóptegen kóne betteri keıde kósh alysqa uzap ketken soń ashylady. Biraq, áıteýir erte me, kesh pe ashylady. Jabylyp qala bermek emes.
Qazaqty túsiný úshin onyń ótken zamandarda basynan keshken kezeńderin sana eleginen qaıta ótkizýimiz kerek. Eshteńege kiriptar emes, eshkimge táýelmen emes jańa qazaqtyń sanasyn qalyptastyrý úshin jazylǵan dúnıe bul. Biz budan bylaı dúnıege sanasy tańnyń taza nurymen shaıylǵan jarqyn urpaqtyń, jasampaz halyqtyń kózimen qaraıtyn bolamyz. Biz eshkimnen kem emespiz, artyq ta emespiz. Biz teń atanyń balalarymyz. Basqa elderge ozyp ketken jurt dep emes, tarıh kóshindegi úzeńgi joldas dep qaraımyz hám baǵalaımyz.
Elbasymyz Nursultan Nazarbaevtyń bul maqalasy rasynda da kezekti bir keleli keńes qana emes, naǵyz uly adamnyń ult týraly tolǵaýy dep túsinemiz.
Esenǵalı RAÝShANOV,
aqyn, Memlekettik syılyqtyń laýreaty
