Mazmuny tereń oı-tolǵam

Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev­tyń «Uly dalanyń jeti qyry» atty maqalasy – «Rýhanı jańǵyrý baǵdarlamasynyń» jalǵasy ári qoǵamdyq tutastyq pen bir­likke bastaý bolatyn tarıhı sana­ny jańǵyrtý turǵysyndaǵy maz­muny men máni tereń oı-tolǵam. Maqalada Prezıdent Uly dalanyń maqtanysh ete ala­tyn jeti erekshe qyryn atap ótedi. «Jeti» – bul álem hal­qy­nyń barlyǵy­na asa bir qurmetti maǵynaǵa ıe rámizdik sıpattaǵy san. Jaratýshy dúnıeni jeti kún ishinde jaratty. Jeti kún – ýaqytty ólsheýdiń eń qarapaıym ári tabıǵatpen (kúnniń atýy men batýy aralyǵynda­ǵy meje) úndesken kórinisi.

Búgin­gi shartaraptaǵy árbir qoǵa­my­nyń kókiregi oıaý, kóńili tereń azamat­tarynyń tiliniń ushyn­da «Álemniń jeti keremeti» degen tirkes qalyptasqany belgi­li. Uly dalanyń erekshe jeti qyryn tilge tıek ete otyryp, Prezıdent Qazaqstannyń tarıhyn tereń zerdeleýge úndeıdi jáne ony el-jurttyń rýhanı ıgi­ligine praktıkalyq turǵyda aınaldyrý maqsatynda iri, mańyz­dy jobalardy usynyp otyr. Ol jobalar «Arhıv – 2025», «Uly dalanyń uly esimderi», «Túrki áleminiń genezısi», «Uly dalanyń ejelgi óner jáne tehnologııalar mýzeıi», «Dala folklory men mýzykasynyń myń jyly», «Tarıhtyń kıno óneri men televızııadaǵy kórinisi» dep ata­lady. Bulardy júzege asyrý rýha­nııat salasyn jańa órleý satysy­na jeteleıtini anyq. 

Qazaqtyń Uly dalasy jáne sol keńistikti mekendegen ult pen ulystar dúnıe júzi­niń mate­rıaldyq hám rýhanı mura­sy­na zor úles qosty. Onyń negizi túp­qazyǵy kóshpeli órkenıet pen otyryqshylyq mádenıettiń toǵysynda jasaldy. Kóshpeliler ımperııasynyń álem kartasyna eleýli ózgerister engizgeni, materıaldyq mádenıet pen rýhanı muralardyń baı qazyna­syn qaldyrǵany tarıhta málim. Jylqy ustaý men ony adam ıgiligine paıdalaný mádenıeti sheńberindegi tehnologııalyq jetistikterdi adamzat qoǵamy san-myńdaǵan jyldar boıy qol­danyp keldi, ony ártúrli maz­munda baıyta bildi. Al túrkiler­diń, sonyń ishinde qazaq halqynda folklorlyq muralardyń, sonymen qatar mýzykalyq ónerdiń mol qazynasy saqtalyp búgingi zamanǵa jetti. 

Uly dalanyń kóp ǵasyrlyq rýhanı hám materıaldyq mura­laryn zamanaýı tehnologııalar men jańa qalyptasyp jat­qan sıfrly órkenıettiń surany­myna saı qaıta jańǵyrta bilý, ony el jurttyń paıdasyna jarata túsý – elimizdiń rýhanı jáne tehnologııalyq turǵydan damýyna jańa ekpin qosatyny sózsiz.

Almasbek ÁBSADYQ,

fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor, 

A.Baıtursynov atyndaǵy Qostanaı memlekettik ýnıversıtetiniń «Rýhanı jańǵyrý» jobalyq ofısiniń jetekshisi