«Texnıkalyq problemalarǵa baılanysty osyndaı sheshim qabyldadyq» degen mınıstr endigi jyldan bastap eliniń tabıǵı gaz shyǵarýǵa kúsh salatynyn alǵa tarta otyryp, jańa jyldan bastap OPEK-tiń qandaı-da bir sheshimderine qatysty eshqandaı mindettemeler almaıtynyn ashyq aıtty.
6 jeltoqsanda Venada ótetin uıymnyń kezekti jıynynyń dál aldynda jáne Reseı men Saýd Arabııasy «OPEK +» formatyn kelesi jyly da jalǵastyrý boıynsha keliskenderinen keıin kóp uzamaı Qatardyń osyndaı qadamǵa barýy munaı salasynda jańa jaǵdaıdyń týyndaýyna sebep bolýy ábden múmkin.
Qatar suıyqtatylǵan tabıǵı gaz (LNG) eksporty boıynsha álemniń eń aldynǵy qatarynda turǵan memleket jáne munaı shyǵarý boıynsha da orny úlken el. Qazan aıynda kúnine shamamen 610 myń barrel munaı shyǵarsa, múmkindigi odan áldeqaıda kóp.
Osyndaı eldiń OPEK-ten shyǵyp, uıym artyp otyrǵan mindettemelerden bas tartyp, munaı shyǵarý kólemin óz erkimen ulǵaıtatyn bolsa naryqtaǵy munaıdyń baǵasyn belgili bir deńgeıde ustap turýǵa baǵyttalǵan taǵy bir xalyqaralyq qural álsireıdi degen sóz.
Sondyqtan, Qatar kelesi jyldyń basynan munaı shyǵarý mólsherin ulǵaıtatyn bolsa munaıdyń naryqtyq baǵasy tómendeýi múmkin.
Al ondaı jaǵdaı AQSh, QHR jáne Japonııa sııaqty álemde munaıdy eń kóp tutynatyn elder úshin ónerkásip salasyndaǵy ónimniń ózindik qunyn tómendetýge ońdy áser etse, basty tabysy munaı eksportynan keletin elder úshin memlekettik bıýdjettiń azaıýyna ákep soǵady.
OPEK uıymyndaǵy pozısııasy kúshti Saýd Arabııasy men Qatardyń qarym-qatynastary Iran máselesine qatysty nasharlap ketkeni belgili.
Búgingi tańda Iran máselesine qatysty Qatardyń eń jaqyn jaqtasy Túrkııa bolyp otyrsa, salystyrmaly túrde beıtarap pozısııa ustanyp otyrǵan úlken elderdiń aqyrynda qaı tarapty qoldaıtyny xalyqaralyq qaýymdastyqtyń nazarynda tur.
AQSh-tyń pozısııasy belgili. Al Qytaı resmı túrde qaı eldi qoldaıtyny qyzyǵýshylyq týdyryp otyrsa, dál osy Iran máselesine qatysty Reseıdiń syrtqy saıasaty taǵy bir synaqqa túskeli otyr.
Munaı shyǵarý mólsherin retteý arqyly onyń naryqtyq baǵasyn birigip baqylap otyrý boıynsha Saýd Arabııasymen qarym-qatynastarynyń jaqsy bolýy tıimdi bolyp kelgen Reseı úshin OPEK uıymy mexanızmderiniń álsireýi Reseı men onyń odaqtastaryna jańa problemalar týdyrýy múmkin.
Jyl sońynda tosynnan býynsyz jerge pyshaq salyp otyrǵan Qatar osymen rasynda OPEK-ten shyǵyp kete me, shyǵyp ketse, qatarǵa qaıta orala ma, oralmaǵan jaǵdaıda uıymnyń ózi ne bolmaq, osy suraqtar jýyq aradaǵy jáne qysqa merzimdegi xalyqaralyq saıasattyń basty baǵyttaryn belgilep bergeli otyrǵan sııaqty.
Atalmysh uıymynyń tarıxynda qatardan shyǵyp ketip, qaıta qosylǵan elder de bar. Mysaly, 1993 jyly Ekvador, 1995 jyly Gabon sııaqty elder uıymnan shyǵyp ketip, 2007 jáne 2016 jyldary qaıta qosylsa, Indonezııa 2009 jyldan bastap bir shyǵyp, bir oralyp júr.
Tarıx demekshi, 1990 jyldyń jazynda Iraktyń Kýveıtke basyp kirip, AQSh-tyń bastaýymen otyzdan asa memleket qatysýǵa májbúr bolǵan Parsy shyǵanaǵyndaǵy soǵys ta dál osy munaıdy shyǵarý mólsheri men onyń naryqtaǵy baǵasynyń tómendep ketýinen bastalǵanyn bilemiz.
Qarjylyq qaryzǵa belshesinen batqan Irak sol kezde OPEK uıymyna munaıdyń baǵasyn kóterýdi usynǵan bolsa, kerisinshe birneshe el, olardyń ishinde ásirese Kýveıt munaı shyǵarý mólsherin ulǵaıtyp, qarym-qatynastardy kúrt nasharlatyp, soǵysqa ákep soqqyzǵan edi.
Qazir zaman basqa, adam basqa, ondaı jaǵdaıǵa bara qoımas dep úmittenip, qudaı saqtasyn aıtyp, tek jaqsylyq tileımiz. Deı turǵanmen, munaı mólsheri men onyń baǵasynyń áli de bolsa xalyqaralyq saıasattyń eń mańyzdy faktorlarynyń biri ekenin, sondaı-aq bizdiń eldiń bıýdjetine de dál osy munaı baǵasynyń tikeleı áseri mol ekenin eskere otyryp, atalǵan máselege qatysty álem elderi arasyndaǵy árbir is-áreketti jiti baqylap otyrý syrtqy saıasatymyzdyń basty baǵyttarynyń biri bolý tıis dep bilemiz.
Batyrxan QURMANSEIIT, shyǵystanýshy
Arnaıy "Egemen Qazaqstan" úshin
