Nursultan Nazarbaev 1989 jyly respýblıka bıligin qolyna alǵan kezde (Kompartııa ortalyq komıtetiniń birinshi hatshysy – red.) Keńes Odaǵy ydyraı bastady. Sol jyldary onyń KSRO ornyna slavıan memleketteriniń odaǵy emes, ult pen násilshildikke bólinbeıtin, óńirdegi basqa memleketterdi de qamtıtyn Táýelsiz Memleketter Dostastyǵyn qurýǵa kúsh salǵanyn kóremiz. Bul Nursultan Nazarbaevtyń úlken kóregendigi edi. О́ıtkeni burynǵy Odaqtyń ornynda, sol kezde boljanǵandaı, slavıan memleketteri birigip, al Ortalyq Azııadaǵy túrkitildes respýblıkalar óz aldyna odaqtasar bolsa, Qazaqstan da ekige jarylyp, jaǵdaı ýshyǵyp ketken bolar edi. Nursultan Nazarbaev sol kezdiń ózinde sarabdal saıasat jasap, alystan orady.
Nıkıta Hrýshev naýqanshylyqpen júrgizgen «tyń jáne tyńaıǵan jerlerdi ıgerý» jobasynyń saldarynan Qazaqstannyń soltústigindegi Pavlodar, Petropavl tárizdi 8-9 oblysta slavıan tekti ult ókilderi sany jaǵynan birshama basymdyqqa ıe bolyp turǵan edi. Keńes Odaǵy ydyraǵanda Qazaqstanda 34 paıyz ǵana qazaq turatyn.
Ol az bolsa, Keńes nomenklatýrasyna qarasańyz, basshylyqtaǵy kadrlardyń kópshiligi, ásirese partııa hatshylarynyń basym bóligi ózge ulttardan bolǵanyn, qazaqtardyń tómengi qyzmet satylarynda júrgenin kórýge bolady. Keńes Odaǵy dáýirinde Qazaqstannyń «halyqtar dostyǵynyń zerthanasy» dep atalatyny sodan edi.
Qazaq dalasyna tyń jerlerdi ıgerý úshin negizinen túrli aıyp taǵylǵan adamdar aıdaldy. Sonymen qatar I.Stalınniń tusynda bul jer «halyq jaýlary» jazasyn óteıtin lagerge aınaldy. Osylaısha eldiń etnostyq quramy ózgeriske ushyrady.
Qazaqstan táýelsizdigin alǵan tusta osylaısha jan-jaqtan jınalǵan ózge ult ókilderiniń qandaı nıette bolatyny belgili. Onyń ústine jan-jaqtan arandatýshylyq málimdemeler jasap, qoqan-loqy kórsetken saıasatkerler de boldy. Osyndaı jaǵdaıda eldiń tutastyǵy men tynyshtyǵyn saqtaı otyryp, qarqyndy damýdyń jolyna bet burý – aıryqsha danalyq pen biliktilikti talap etkeni daýsyz. Sondyqtan da men Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń óz halqyna jasaǵan eń úlken qyzmeti – osy táýelsizdiktiń eleń-alańynda memlekettiń irgesin bútin saqtap, elde tynyshtyqty ornyqtyra bilgeni der edim.
Bárimizge belgili, tamyz tóńkerisi kezinde de Nursultan Nazarbaev óz ustanymyn batyl ári ashyq bildire aldy. Naǵyz lıderge tán minez kórsete bildi.
Sondaı-aq Elbasynyń Qazaqstan aýmaǵyndaǵy ıadrolyq qarýlardy tazartýdaǵy eńbegi álem jurtshylyǵy aldynda Qazaqstannyń bedelin bıiktetken qadam bolǵany anyq. Osylaısha ol Qazaqstandy Keńes Odaǵynyń ornynda paıda bolǵan memleketterdiń aldyńǵy qatarynda álemdi moıyndatyp, jurtshylyqtyń qurmetine bólengen elge aınaldyra aldy.
1992 jyly Birikken Ulttar Uıymy Bas Assambleıasy minberinen Azııadaǵy qaýipsizdik pen yntymaqtastyqty maqsat etken AО́SShK (Azııadaǵy ózara yqpaldastyq jáne senim sharalary jónindegi keńes) uıymyn qurýdy usyndy. N.Nazarbaevtyń bul bastamasy BUU tarapynan tolyq qoldaý taýyp, irgeli halyqaralyq uıym kerege kerdi. Búginde ol otyzǵa jýyq memlekettiń basyn qosatyn yqpaldy halyqaralyq ınstıtýt.
Onyń álemdik saıasat arenasyndaǵy úlken isteri munymen bitpeıdi. 2010 jyly Qazaqstan EQYU-ǵa tóraǵalyq etip, Astana qalasynda onyń sammıtin ótkizdi. Buryn mundaı iri halyqaralyq uıymǵa eshbir túrki memleketi nemese burynǵy keńestik keńistik elderi basshylyq jasap kórmegen edi. Qazaqstan osy isti de kóregen kóshbasshynyń jetekshiligimen abyroıly atqaryp shyqty. Osy turǵydan biz onyń naǵyz álemdik aýqymdaǵy lıder ekenin moıyndaımyz.
Elbasynyń taǵy bir erligi – el astanasyn Alataýdyń baýraıynan Arqanyń tósine kóshirýi boldy. Sanaýly jyldardyń ishinde ǵana burynǵy Aqmola deıtin shaǵyn qala búginde álemge áıgili alyp shaharǵa, túrki dúnıesi maqtanysh etetin kórkem elordaǵa aınaldy.
Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń osyndaı erlikke bergisiz isteri kóp. Ol shyn mánisinde túrki áleminiń ortaq maqtanyshyna aınalǵan tulǵa. Onyń Ortalyq Azııa elderiniń odaǵyn qurý týraly usynysy barsha túrki álemi úshin mańyzdy dep bilemin. Menińshe, túrki álemi ıntegrasııasynyń altyn arqaýy – Qazaqstandaǵy kıeli Túrkistan qalasy. Bul týraly kóp jyldan beri men de, basqa birqatar áriptesterimiz de jazyp keledi.
Abdýl Ahad ANDIJAN,
Túrkııa Respýblıkasy Uly ulttyq májilisiniń depýtaty, professor
