Asa qamqor, erekshe meıirimdi Allanyń atymen bastaımyn! Barlyq madaq álemderdiń Iesi Alla taǵalaǵa tán. Paıǵambarymyz Muhammedke, onyń áýleti men sahabalaryna salaýattar men sálemder bolsyn!
Jýyrda Elbasy N.Nazarbaevtyń ult tarıhyn dáriptep, tarıhı jádigerlerdi nasıhattaýǵa úndegen «Uly dalanyń jeti qyry» dep atalatyn maqalasy jaryq kórdi. Maqalada rýhanı jańǵyrý ıdeıasy jýyrda ǵana qolǵa alynǵan sharýa emestigi tilge tıek etile kele, buǵan deıin de sol jolda qyrýar eńbekterdiń atqarylǵany alǵa tartylǵan bolatyn. «Mádenı mura», «Halyq – tarıh tolqynynda», t.b. memlekettik baǵdarlamalardy osy baǵytta atqarylǵan irgeli jumystardyń qataryna jatqyzýǵa bolady.
«Eger jańǵyrý eldiń ulttyq-rýhanı tamyrynan nár ala almasa, ol adasýǵa bastaıdy» – dep atap ótken Elbasy búgingi zamanda ár azamat óziniń ulttyq-rýhanı tamyrynan nár alý qajettigin qadap aıtty. Osy maqalaǵa ózek bolǵan rýhanı jańǵyrý arqyly ulttyq kodymyzdy tanysaq, «Uly dalanyń jeti qyry» atty eńbekte bul baǵytta atqarylatyn jumystardyń baǵdary, olardy júzege asyrýdyń joldary naqty kórsetilgen.
Uly dalanyń erekshe jeti qyryn aıqyndap bergen maqalada Memleket basshysy basymdylyqty ulttyń tarıhyna berip, Uly dalany mekendegen ulttyń rýhanı jáne materıaldyq muralaryn dáriptep, jańǵyrtýǵa úndeıdi. Sebebi tarıh degenimiz – ulttyń jady. Tarıhy jadynda jattalǵan ult qana ult retinde saqtalyp qalady, tarıhyn qasterlegen halyq qana ótkennen taǵylym alý arqyly bolashaǵyna senimmen qaraıdy.
Qazaq halqy óziniń san ǵasyrlyq syndarly tarıhynda taǵdyrdyń talaı təlkegine túsip, kóptegen oqıǵalardy basynan keshirgeni barshaǵa aıan.
Alaıda sol tyǵyryqty jaǵdaılardyń bárinen birliktiń arqasynda shyǵa bildi. О́ıtkeni halyqtyń jigerin janyǵan nárse eldiń azattyqqa, táýelsizdikke, jerdi saqtap qalýǵa degen umtylysy bolatyn. Qanshama alash zııalylary shybyn janyn shúberekke túıip, táýelsizdik úshin kúres jolyn jalǵastyrdy. Keshegi keńestik kezeńde de ǵasyrlarǵa sozylǵan tarıhymyzdy burmalaýǵa baǵyttalǵan áreketterge toıtarys berilip, qazaq jeri degen uǵymnyń saqtalyp qalý jolynda eren eńbekter atqaryldy. Bizdiń qazirgi táýelsizdigimiz sol asqaq arman men eren eńbekterdiń nátıjesi deýge bolady.
Osy táýelsizdigimizdi saqtap, elimiz ben eldigimizdi nyǵaıtý – basty maqsat bolyp qala beredi. О́ıtkeni, táýelsizdik uǵymy halqymyzdyń muraty, ǵasyrlar boıy armanyna aınalǵan sonaý Alash tulǵalarynyń zerdesi men ónegesimen kelgen amanat bolatyn. Osy amanatty búgingi urpaqtyń kóziniń qarashyǵyndaı saqtap, «Otan úshin otqa tús, kúımeısiń» degen danalyq sózdi ustanym etip alyp, Otandy qorǵaý jolynda barlyq qıyndyqtarǵa tóze bilýi perzenttik paryz bolyp tabylady. Izgi ǵulamalardyń: «Otandy súıý – ımannan» – degen taǵylymdy sózi bar. Urpaqty tárbıeleý barysynda qazaqtyń ulttyq salt-dástúrleri men ádet-ǵuryptarynyń rýhanı kúsh ekenin sezine otyryp, osy qundylyqtar arqyly bolashaq urpaqty adamgershilikke, ımandylyqqa baýlý mańyzdy is.
Jappaı jahandaný úderisinde syrttan keletin yqpaldardan saqtaný úshin osy rýhanı-mádenı qundylyqtardy jańǵyrtyp, halyq pen memlekettiń tutastyǵy úshin ulttyq sanany nasıhattaýdyń orny aıryqsha. О́skeleń urpaqty tárbıeleýde zaman men ýaqyt ózgerse de salt-dástúrimiz ben qundylyqtarymyzdyń kónermeıtini aqıqat. Demek, mádenı muramyzdy jańǵyrtýǵa, olardy tıimdi qoldanýǵa árdaıym kúsh salýymyz qajet. Elbasynyń jarııalaǵan «Máńgilik El» ıdeıasynyń kózdegeni de osy bolatyn. Maqsat – tól dástúrimizdi, ádebıetimiz ben mádenıetimizdi jańǵyrtý, dinimiz ben tilimizdi órkendetý.
N.Nazarbaev «Uly dalanyń jeti qyry» atty maqalasynda qazaq halqynyń baıyrǵy zamannan qanyna sińgen qylquıryqty aýyzdyqtap miný mádenıeti, túrki babalarymyzdyń temir kenin ıgerý óneri, ań stıli, altynnan aptap, kúmispen kúptep kıim kııý salty jan-jaqty baıandalǵan. Qazaq jeriniń tutas túrkiniń qara shańyraǵy ári Uly Jibek jolynyń kúretamyry bolýy – Uly dalanyń basty ereksheligi dep esepteımiz.
«Tarıhı sanany jańǵyrtý» dep atalatyn ekinshi taraýynda eldiń rýhanı ıgiligi úshin «Arhıv – 2025», «Uly dalanyń uly esimderi», «Túrki áleminiń genezısi», «Uly dalanyń ejelgi óner jáne tehnologııalar mýzeıi», «Dala folklory men mýzykasynyń myń jyly», «Tarıhtyń kıno óneri men televızııadaǵy kórinisi» dep atalatyn praktıkalyq mańyzdy jobalardy usynǵan.
Rasynda, tarıhymyzǵa qarasaq, atqa miný mádenıeti men jylqyny qolǵa úıretý óneri bizdiń keń-baıtaq dalamyzda damyp, álemge tarady. Attyń babyn bilgen babalarymyz sadaq tartý tásilin jer júzine áıgiledi. Osy arqyly keń-baıtaq jerin saqtap, ony bizderge amanat etip qaldyrdy.
Islamdaǵy ádiletti ámirshilerdiń biri Omar Ál-Hattab (oǵan Alla razy bolsyn) paıǵambarymyz Muhammedtiń (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn): «О́z balalaryńa sadaqtan oq atýdy, sýda júzýdi jáne atqa minýdi úıretińder» – degen hadısin jetkizgen.
«Imanym – jıǵanym», «Táni saýdyń – jany saý» – degen taǵylymdy tujyrymdy tý etken ata-babalarymyz salamatty ómir saltyn ustandy. Islam ǵulamalarynyń: «Atqa miný, sadaq atý, kúres pen júgirý – sozylmaly aýrýlardyń birden-bir daýasy» – degen sózinde úlken maǵyna jatyr.
Demek, biz óz urpaǵymyzdyń jan saýlyǵymen qosa tán saýlyǵyna da mán berýimiz tıis. Táni saý adam qulshylyqty óz dárejesinde oryndaıdy ári sapaly bilim alyp, qoǵamǵa paıdasyn tıgizetin tulǵaǵa aınalady.
Elbasy óz maqalasynda qazaq topyraǵynan shyqqan ál-Farabı, Iаsaýı, Beıbarys, áz-Táýke, Abylaı han, Kenesary, Abaı syndy iri tulǵalarymyzdyń eńbegi men ómirin nasıhattaý qajettigin atap ótti. Shyn máninde, atalǵan tulǵalar – halqymyzdyń elikteýge turarlyq maqtanyshtary. О́skeleń jastardy osynaý danalarymyzǵa eliktep ósirý – mańyzdy is. Tegi men tarıhyn, dástúri men saltyn umytpaǵan urpaq syrttan kelgen teris dinı aǵymdardyń arbaýyna ermeıdi.
Qadaý-qadaý máseleler qamtylǵan Elbasynyń bul jobasy alty Alashtyń rýhyn kóterip, bir serpiltti. Al el ıgiligine baǵyttalyp otyrǵan jobanyń bir ýyǵyn kóterisý – barsha qazaqstandyqtardyń asyl boryshy.
Alla taǵala «Hýd» súresiniń 61-aıatynda:
«...Ol senderdi jerden jaratty (ıaǵnı, tánderińdi topyraqtan jaratyp, jerden shyqqan ósimdiktermen azyqtandyrdy) ári sol jer betinde ómir súrip, ony kórkeıtýlerińdi qalady» – degen. Demek, óz ómirimizdi kórkeıtip, dinimiz ben dástúrimizdi jańǵyrtyp, qoǵamnyń damýy men órkendeýine úles qosý – barshamyzdyń myzǵymas mindetimiz. Alla taǵala halqymyzdyń birligin bekem etip, memleketimizdi órkendegen elderdiń qataryna qosqaı! Ámın!
Serikbaı qajy ORAZ,
Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasynyń tóraǵasy, Bas múftı
