Mańyzdy qujattar talqylandy
Joǵary Eýrazııalyq ekonomıkalyq keńes otyrysyna EAEO-ǵa múshe memleketter basshylary – Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev, Reseı Federasııasynyń Prezıdenti Vladımır Pýtın, Qyrǵyz Respýblıkasynyń Prezıdenti Sooronbaı Jeenbekov, Belarýs Respýblıkasynyń Prezıdenti Aleksandr Lýkashenko jáne Armenııanyń Premer-mınıstri Nıkol Pashınıan, sondaı-aq EEK alqasynyń tóraǵasy Tıgran Sarkısıan qatysty.
Joǵary Eýrazııalyq ekonomıkalyq keńestiń kún tártibinde uzyn sany
15 másele talqylandy. Shaǵyn quramda qaralǵan bes taqyryptyń ishinde ıntegrasııalyq prosester, Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqqa múshe memleketter arasynda gaz, munaı jáne munaı ónimderiniń ortaq naryǵyn qalyptastyrý máseleleri talqylandy. Al keń quramdaǵy ashyq jıynda Iranmen erkin saýda aımaǵyn qurý jónindegi ýaqytsha kelisim máselesi jáne Qytaımen saýda-ekonomıkalyq seriktestik ornatý jónindegi mámile qaraldy. Sonymen qatar Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń keler jylǵa josparlanǵan halyqaralyq qyzmetiniń negizgi baǵyttary, odaq bıýdjeti týraly baıandalyp, Eýrazııalyq ekonomıkalyq komıssııanyń bıylǵy jyly oryn alǵan transshekaralyq naryqtardaǵy básekelestiktiń jaı-kúıi jáne keıbir bekitilgen erejelerdi buzýshylyqtardyń aldyn alý boıynsha qabyldanatyn sharalary týraly esebi tyńdaldy. Otyrysta Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqqa múshe memleketterdiń ǵaryshtyq jáne geoaqparattyq qyzmetterdi usyný salasyndaǵy yntymaqtastyǵyn damytý máselesi de nazardan tys qalǵan joq. Keńeste qaralǵan eń mańyzdy qujat – Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń aldaǵy baǵyt-baǵdary aıqyndalǵan deklarasııa. Qujatty ázirleýge
5 memlekettiń úkimeti 9 aı ýaqyt jumsaǵan.
Ekonomıkalyq salalarda ósim bar
EAEO-ǵa múshe memleketter basshylarynyń basqosýy ádettegideı shaǵyn quramdaǵy otyrystan bastaldy. Jıyndy bekitilgen tártip boıynsha uıymǵa bıylǵy jyly tóraǵalyq etýshi memleket – Reseıdiń Prezıdenti Vladımır Pýtın júrgizip otyrdy.Ol aldymen Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń ekonomıkalyq salalardaǵy kórsetkishterin tilge tıek etti. Reseı Prezıdentiniń aıtýynsha, Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq aıasynda óndiris salasy 3,9 paıyzǵa artsa, aýylsharýashylyq salasy 2,4 paıyzǵa ósim kórsetken. Ishki saýda aınalymy 12 paıyzǵa artyp,
44 mlrd dollardy quraǵan. EAEO elderiniń syrtqy eldermen saýda-sattyq salasynda da 21 paıyz ósim bar.
Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq sheńberinde ótken jyly ózara taýar aınalymy 54,2 mlrd AQSh dollaryn qurady. Bul kórsetkish byltyrǵy jylmen salystyrǵanda 26,1 paıyzǵa joǵary. Al odaqtyń úshinshi eldermen syrtqy saýda aınalymy 2017 jyly
633,8 mlrd AQSh dollaryna jetti. Bul 2016 jylmen salystyrǵanda
24,4 paıyzǵa artyq. Sondaı-aq byltyr odaqqa múshe elderdiń barlyǵynda IJО́ kólemi ulǵaıǵan. Nətıjesinde EAEO-nyń ortasha IJО́ ósimi 1,9 paıyzdy kórsetti.
Shaǵyn quramdaǵy jıynda Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev EAEO tarıhynda 2018 jyldyń erekshe oryn alatynyn aıtty.
– Álemdik ekonomıkanyń qubylmalylyǵyna baılanysty syrtqy jaǵdaılar men táýekelderge qaramastan, biz ósimniń oń qarqynyn saqtap qala aldyq. Bıylǵy qańtar-qyrkúıek aılarynda syrtqy jáne ózara saýda-sattyq kólemi aıtarlyqtaı artty, – dedi Memleket basshysy.
Sonymen qatar Nursultan Nazarbaev birlesken kásiporyndar jumysynda oń úrdistiń bar ekenin atap ótti.
Qazaqstan Prezıdenti bıyl Eýrazııa ekonomıkalyq odaǵynyń jańa Keden kodeksi kúshine engenin aıtty. Onda keden isin ákimshilendirýge, sonyń ishinde bıznes-úderisterdi avtomattandyrýǵa jáne «bir tereze» qaǵıdatyn engizýge qatysty zamanaýı tásilderdi qoldaný qarastyrylǵan.
Budan ári Memleket basshysy kún tártibindegi sıfrlandyrý máseleleriniń 2025 jylǵa deıingi negizgi baǵyttaryn iske asyrý jónindegi jumystardyń nátıjelerine toqtaldy.
– Qazaqstan jáne Reseı keden qyzmetteri arasynda tranzıttik júkterge spýtnık arqyly monıtorıng júrgizý jónindegi synaq sátti ótti. О́zara saýdadaǵy kedergiler men shekteýlerdi joıý úshin tıisti jumystar júrgizilýde. Halyqaralyq yntymaqtastyq ta belsendi damyp keledi, – dedi Nursultan Nazarbaev.
Qazaqstan Prezıdenti Eýrazııa ekonomıkalyq odaǵy aıasyndaǵy ózara yqpaldastyqty odan ári keńeıtý úderisine qoldaý bildirip, Eýrazııa ekonomıkalyq komıssııasy men oǵan múshe elderdiń úkimetteri tarapynan jańa jumys baǵyttarynyń árqaısysynyń ekonomıkalyq turǵydan maqsatqa qanshalyqty saı keletindigine tereń taldaý jasaý qajettigin atap ótti.
– Eýrazııa ekonomıkalyq odaǵynyń negizgi maqsattaryna – taýarlar men qyzmetterdiń, kapıtal men jumys kúshiniń erkin aınalymyn qamtamasyz etýge batyl qadam jasap kelemiz. Sonymen birge Eýrazııa ekonomıkalyq odaǵynyń tolyqqandy jumys isteýin qamtamasyz etý úshin taǵy da kúsh jumyldyrýymyz kerek, – dedi Memleket basshysy.
Nursultan Nazarbaev tórt «erkindikti» qamtamasyz etýge baǵyttalǵan qujattar, sonyń ishinde Eýrazııa ekonomıkalyq odaǵyna múshe elderdiń azamattaryn zeınetaqymen qamtý týraly kelisim jónindegi jumystardy aıaqtaýdyń mańyzdylyǵyn aıtty.
– Bizge 2025 jylǵa qaraı ózara saýdadaǵy barlyq kedergini joıý qajet. Bul – birlestigimizdiń tolyqqandy qyzmet etýiniń mańyzdy talaby. Komıssııa men úkimetter osy baǵyttaǵy jumystardy jandandyrýy kerek, – dedi Qazaqstan Prezıdenti.
Memleket basshysy ekonomıkanyń basty sektorlaryndaǵy iri jobalardy iske asyrý qajet ekenine toqtaldy. Osyǵan baılanysty Komıssııa men Eýrazııa ekonomıkalyq odaǵyna múshe elderdiń úkimetterine osyndaı jobalardyń tizimin jasaý usynyldy.
– Men sonaý 1994 jyly Máskeý memlekettik ýnıversıtetiniń qabyrǵasynda osy ıntegrasııalyq jobany qurý ıdeıasyn alǵash ret jarııa etip, teń quqylyq pen erkindik qaǵıdattary jóninde aıttym. Sol kezde birte-birte halyqaralyq arenanyń beldi múshesine aınalatyn qýatty ekonomıkalyq odaq qalyptasady dep oıladym. Búginde bul ıdeıa shyndyqqa aınaldy. Kelesi jyly Eýrazııa ekonomıkalyq odaǵy týraly kelisimge qol qoıylǵanyna 5 jyl jáne eýrazııalyq ıntegrasııa ıdeıasyna 25 jyl tolady. Osy eki mereıli sátke arnalǵan kezekti otyrysty kelesi jyly mamyr aıynda Astanada ótkizýdi usynamyn, – dedi Nursultan Nazarbaev.
Sońynda Qazaqstan Prezıdenti búgingi otyrystyń qorytyndysy boıynsha qabyldanatyn sheshimder uıymnyń odan ári damýyna tyń serpin beretinine senim bildirdi.
– 2019 jyly Eýrazııa ekonomıkalyq odaǵynyń organdaryna Armenııa tóraǵalyq etedi. Sizderdiń tóraǵalyqtaryńyz halyqtarymyzdyń ıgiligi úshin tabysty ótýine tilektespin, – dedi Memleket basshysy.
Ári qaraı shaǵyn quramdaǵy jıyn ádettegideı buqaralyq aqparat quraldary úshin jabyq esik jaǵdaıynda ótti. Bir jarym saǵat ýaqyttan soń ǵana memleketter basshylary kún tártibindegi negizgi máselelerdi talqylaýdy keń quramdaǵy ashyq jıynda jalǵastyrdy. Oǵan EAEO-ǵa baqylaýshy memleket − Moldovanyń Prezıdenti Igor Dodon qatysty. О́z sózinde Moldova Prezıdenti odaqqa alǵash ret baqylaýshy el retinde bekitilgeniniń úlken senim ekenin aıta kelip, óz eliniń Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqqa múshe memlekettermen ózara saýda-sattyq salasyn damytýǵa nıetti ekenin jetkizdi. Ásirese kásipkerlik salasynda tyń bastamalarǵa qol jetkizý josparlanyp otyrǵanyn atap ótti. Sonymen qatar keler jyly odaqqa múshe elderge ónim jetkizý kólemin arttyrý da kózdelip otyrǵanyn aıtty.
− Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń jumysyn baqylaýshy memleket retinde ekonomıkanyń san salaly baǵyttarynda odaq elderimen áriptestikti nyǵaıtýǵa nıetti ekenimizdi jetkizgim keledi, dedi Moldova Prezıdenti.
5 jyldyq aıasyndaǵy kezdesý Astanada ótedi
Kelesi kezekte sózdi EEK alqasynyń tóraǵasy Tıgran Sarkısıan alyp, shaǵyn quramda qaralǵan máselelerdi atap ótti.
− Biz búgin 15 másele boıynsha talqylaý júrgizdik. Pikir qarama-qaıshylyǵyn týdyrǵan taqyryptardy jan-jaqty sarapqa saldyq. Taǵy bir aıta keterligi, Joǵary Eýrazııalyq ekonomıkalyq keńestiń kelesi jıynyn mamyr aıynda Astana qalasynda ótkizý týraly kelisimge keldik, – dedi komıssııa tóraǵasy.
Joǵary Eýrazııalyq ekonomıkalyq keńes jıynynyń sońynda BAQ ókilderine suhbat bergen Tıgran Sarkısıan odaq aıasyndaǵy ekonomıkany sıfrlandyrý júıesine qatysty memleketter basshylary asa mańyzdy qujatqa qol qoıǵanyn aıtty.
− Ekonomıkany sıfrlandyrý boıynsha 40 baǵyttyń 8-i bekitilip,
3 joba iske asý ústinde. Sonymen qatar elektrondy saýda salasyn jandandyrý jáne shaǵyn jáne orta bıznesti damytý máselesine qatysty, sonymen qatar tranzıttik sala boıynsha eki jobany iske asyrý týraly kelisim ornady. Memleket basshylary qol qoıǵan asa mańyzdy qujattyń biri – Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń aldaǵy damý josparyna baǵyttalǵan deklarasııa. Mańyzdy qujattardyń tiziminde ortaq munaı-gaz naryǵyn qalyptastyrý baǵyty da bar. Bul rette memleketter basshylary gaz tarıfine qatysty ózara pikir almasyp, ortaq sheshimge keldi, – dedi. Komıssııa tóraǵasy odaqtyń Iranmen erkin saýda aımaǵyn qurý jónindegi ýaqytsha kelisim máselesi jáne Qytaımen saýda-ekonomıkalyq seriktestik ornatý jónindegi mámilesin de erekshe atap ótti. Onyń aıtýynsha, memleket basshylary Joǵary Eýrazııalyq ekonomıkalyq keńestiń kezekti otyrysynda óte mańyzdy məselelerdi talqylap, tıimdi sheshimder qabyldady deýge tolyq negiz bar.
Joǵary Eýrazııalyq ekonomıkalyq keńes otyrysy bıyl Reseı Federasııasynda osymen ekinshi márte ótip otyr. Buǵan deıin Reseıdiń Sochı qalasynda ótken basqosýda odaqqa múshe memleketter álemdik ahýaldy eskere otyryp, jandanýdyń jańa baǵytyn baǵamdaıtyn keleli kelisimder jasaǵan bolatyn.
Sonymen qatar otyrysta memleketter basshylary Eýrazııa ekonomıkalyq odaǵy ózara is-qımyldyń jəne ekonomıkalyq odaqty odan əri damytýdyń birqatar ózekti məselelerin talqylap, Eýrazııalyq ekonomıkalyq komıssııanyń esebin tyńdady. Kelissózder barysynda Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń qyzmeti oǵan múshe elderdiń ekonomıkasyna oń əser etip otyrǵany jəne ıntegrasııalyq úderisterdi kúsheıtýdiń mańyzdylyǵy atap ótildi.
Joǵary Eýrazııalyq ekonomıkalyq keńes barysynda uzyn sany 21 qujatqa qol qoıyldy.
Erkejan AITQAZY,
«Egemen Qazaqstan» −
Sankt-Peterbýrgten (Reseı)
