Shámshiniń mýzeıi qaıda?

Qaıtalanbas ǵajaıyp talanttyń rýhanı qun­dylyqtaryna ıe bolar bir mádenı-aǵartý meke­me­si kerek. Ol mádenı oshaq Shámshi Qaldaıaqov­tyń sazdy-memorıaldyq mýzeıi dep atalýy tıis.

«Tabıǵatynyń shyńy da, shatqaly da orasan» Shámshi adamzatqa teńdessiz sar­qyl­mas rýhanı qazyna qaldyrdy. Endi Allanyń osy syıyn keleshek urpaqqa amanattaý – qazirgi urpaqtyń mindeti men paryzy. Onyń bir joly – memlekettik negizde Shámshi Qaldaıaqov­tyń sazdy-memorıaldyq mýzeıin ashý. Bul – memlekettiń, Úkimettiń, naqtylaı aıtqanda, Mádenıet jáne aqparat mınıstrliginiń quzy­ryndaǵy is. Osy salada biz belgili memleket, qoǵam qaıratkeri, etnograf ǵalym, mýzeıtanýshy О́zbekáli Jáni­bekov aıtqandaı, jolaı­ryq­ta turmyz.

Qaıtalanbas ǵajaıyp talanttyń rýhanı qun­dylyqtaryna ıe bolar bir mádenı-aǵartý meke­me­si kerek. Ol mádenı oshaq Shámshi Qaldaıaqov­tyń sazdy-memorıaldyq mýzeıi dep atalýy tıis.

«Tabıǵatynyń shyńy da, shatqaly da orasan» Shámshi adamzatqa teńdessiz sar­qyl­mas rýhanı qazyna qaldyrdy. Endi Allanyń osy syıyn keleshek urpaqqa amanattaý – qazirgi urpaqtyń mindeti men paryzy. Onyń bir joly – memlekettik negizde Shámshi Qaldaıaqov­tyń sazdy-memorıaldyq mýzeıin ashý. Bul – memlekettiń, Úkimettiń, naqtylaı aıtqanda, Mádenıet jáne aqparat mınıstrliginiń quzy­ryndaǵy is. Osy salada biz belgili memleket, qoǵam qaıratkeri, etnograf ǵalym, mýzeıtanýshy О́zbekáli Jáni­bekov aıtqandaı, jolaı­ryq­ta turmyz. Olaı deıtinimiz, keńestik ke­zeń­de de, Tuńǵysh Prezıdentimiz Nursultan Nazarbaevtyń tikeleı pármenimen qabyldan­ǵan «Mádenı mura» memlekettik baǵdarla­ma­synyń arǵy-bergi aıasynda da Shámshiniń de murasy jınaqtalyp zerde­len­di, jeke basy men shyǵar­mashyly­ǵyna kóptegen adam­dar­dyń sha­paǵaty tıdi. Máse­len, ke­zin­de Shámshiniń jaı-kúıin Nur­ǵısa Tilendıevten surap-bilgen Dinmuhamed Ah­metuly Qonaev oǵan úsh ból­meli páter bergizse, Jáni­bekov ár oblys­qa telefon soǵyp, Shámshiniń elmen júz­desýine barynsha jaǵdaı jasap, shyǵarmalary­nyń jınaq­talyp, Qazaq ra­dıosynyń qoryna jazylyp alynýyna, ánder jınaǵynyń shyǵýyna, nasıhattalýyna kóp kómek kórsetti. Keıin onyń jer­les­­teri – otyrarlyqtar Qa­zaq­­stan­nyń halyq aqyny Ásel­han Qalybekovanyń usy­ny­­sy­men Úkimet tarapynan oǵan resmı kóńil bólinýin, qam­qor­lyq kórsetilýin ótinip, Elbasyna hat joldaǵan.

Osydan keıin jýrnalıst Ashan Maılybaeva Shámshi aǵasy týraly estelik-esse ja­zyp, sazgerdiń mereıtoı fes­tıvali týraly tamasha oı-pi­kir aıtty. Onda avtor: «Shám­­shi dese, onyń mereıtoıyn tek týǵan jeri ǵana ótkizýge tıis degen dúbára oı qalyp­ta­syp qalǵan sekildi. Jaıshy­lyqta Qaldaıaqovty halyqtyń Qal­daıaqovy dep kólgirsıtin­der onyń rýhyn kóterýge kelgende kóleńkede qalyp qoıady. Olaı emes, uly sazgerdiń ulan-asyr toıy, festıvali respýb­lı­kalyq deńgeı­de, halyq­ara­lyq, kásibı deńgeıde ótýi kerek», dep qadap aıtqan.

1992 jyly Shymkent qalasynyń sol kez­degi ákimi Amalbek Tshanovtyń uıym­das­tyrýymen ótken tuńǵysh Shámshi Qaldaıaqov atyndaǵy «Meniń Qazaqstanym» halyqara­lyq án baıqaýy 2010 jyldan bastap senator Qýanysh Aıtahanov pen qazirgi Máde­nıet jáne aqparat mınıstri Darhan Myń­baı­dyń yqpalymen Astana qalasynda tu­raq­ty ótetin boldy. Sazgerdiń «Meniń Qa­zaq­stanym» áni N.Á.Nazarbaevtyń el Prezı­denti retinde Parlamentke arnaýly usynys jasaýymen 2006 jylǵy 7 qańtardan bastap memlekettik ánuranǵa aınaldy. Ońtústik Qa­zaq­stan oblysynyń ákimi Asqar Myr­z­ah­metovtiń, ákimniń orynbasary Álı Bektaev­tyń, mádenıet basqarmasynyń bastyǵy Kúlııa Aıdarbekovanyń usynysymen oblys mýzeıleriniń ekspozısııalarynda Shámshige arnalǵan bólim ashylyp, talaı is-sharalar ótkizilip, óneri merzimdi baspasózde, telehabarlarda, ádebıetterde nasıhattalyp kele­di. Serik Úmbetovtiń qoldaýymen qalamger Kópen Ámirbek «Shámshi» atty kitap shy­ǵar­dy. Kompozıtor Qaldybek Qurmanáli 1992 jyldan bastap Shámshi ánderiniń keshin ótkizip, 2008 jyldan ǵylymı-tanymdyq «Shámshi» jýrnalyn shyǵaryp keledi. Jalpy, Shámshiniń kompozıtorlyq qudiretin tuńǵysh tanyp, shyǵarmashylyǵyn joǵary baǵalaǵan uly jazýshy Muhtar Áýezovten («Ańyz adam») bastaý alatyn shámshitaný ǵylymyn qalyptastyrýda memleket, qoǵam qaıratkerleri men oblys, aýdan ákimderi, Parlament depýtattary, ǵylym men máde­nıet qaıratkerleri, aqyn-jazýshylar, jýrnalıster atsalysty jáne atsalysýda.

Qazaqstan mýzeıleriniń salasynda Shám­shi men ákesi Qaldaıaq ustaǵa qatysty jádi­ger­lerdi alǵash ǵylymı negizde júıeli jı­nas­tyryp zerttep, zerdelep, ǵylymı sıpattamasyn jazyp, mýzeı qorynda saqtap, eks­po­zı­sııalaǵan Otyrar memlekettik arheolo­gııa­lyq qoryq-mýzeıiniń negizin qalaǵan Qazaqstan Respýblıkasyna eńbek sińirgen qyzmetkeri Asantaı Álimov edi. Asekeń HH ǵasyrdyń 60-70-jyldary óz oqýshylary­men taý-tasty, eldi mekendi aralap jınaǵan myń­da­ǵan jádigerleriniń qatarynda Qald­aıaq us­ta­nyń metaldy, aǵashty óńdeıtin qural-saı­mandary, basqa da turmystyq zattary, qu­jattary, fotosýretteri, qoljazbalary bolǵan. Shámshige qatysty dúnıelerdi óner ıeleriniń otbasylarynan, el ishinen taýyp, mýzeıge jınaqtaǵan. Keıin Qazaqstannyń halyq aqyny Áselhan Qalybekova bas bolyp mýzeı qyzmetkerleri Asantaı aǵasy­nyń jumysyn ári qaraı jalǵastyrdy.

Biz Qaldaıaqtan qalǵan jádigerlerdi iz­destirý, jınastyrý jumystaryn ótken ǵa­syr­dyń 80-jyldarynan bastadyq. Al ne­gi­zinen bul jumys sol kezde qoǵamdyq negizde jumys istep turǵan qazirgi «Rýhanııat – Ábý Násir ál-Farabı murajaıy» MKQK-na Shámshi Qaldaıaqovtyń kelýinen bastaý al­ǵan. Bul týraly biz «Qaldaıaq usta – Shám­shi­niń ákesi» atty albom-kitapshamyzda bylaı dep jazyppyz:

«Birde, 1990 jyldyń maýsymynda mýzeıge Shámshi Qaldaıaqov keldi. Qa­syn­da dosy, jazýshy-dra­matýrg Orazbek Bodyqov bar. Olardy aýdanǵa Shám­shi aǵamyz­dyń 60 jyldyq mereıtoıyn ót­kizýge baılanysty is-sharalar jaıyn aqyldasýǵa aýpartkomnyń bi­rin­shi hatshysy M.Shákenov pen aýatkom tóraǵa­sy Q.Syzdyqov arnaıy sha­qyrtypty. Biz ol kezde Ońtústik Qa­zaq­stan keshen­di ar­heo­logııalyq ekspe­dı­sııasynyń Sháýildirdegi bazasynan áde­bıet­shi Ádiham Shilter­hanov arqy­ly ekspedısııa bastyǵy Kemel Aqy­shev­tan bir zerthana­lyq zaldy, bir­ne­she bólme­ler­di surap, qoǵamdyq negizde Otyrar rýhanııat – Ábý Násir ál-Fa­ra­bı mýzeı-ki­tap­hanasyn uıymdas­ty­ryp jatqan bolatynbyz.

Jumys jos­pa­ry­myz­da­ǵy kúntizbe bo­ıynsha Shámshi 1990 jyldyń 17 tamyzynda 60 jasqa tolatyn edi. Osy mereı­toıǵa oraı mýzeıde kórme ashqan edik. Shám­­shi mýzeı ekspozısııasyn aralap, sol kórmeniń tusyna kelgende menen temeki tar­týǵa ruq­­sat surap, qal­ta­sy­­nan múshtigin aldy. Ol temekisin tar­­typ bolyp, músh­ti­gin bet oramalyna orap qal­ta­syna qaı­ta salyp jatqanda men: «Sháke, myna múshti­gi­ńiz­di mýzeıge qal­dy­ryńyz­shy, eksponat bolsyn, Stalın men Cher­chılldiń qor­qo­ryn­­daı eken», dedim. Shá­keń kúlip: «O, Ábe­ke, bul meniń sher tar­qatar qu­ra­lym ǵoı, músh­tigimnen aıyrylsam, temeki tarta almaı qalamyn», dedi. Osy kezde Orazbek: «Sháke, temekińdi qoıatyn keziń keldi-aý deı­min. Ber múshti­giń­di Abdýl­laǵa, myna kórmeńe – mýzeıge qoı­syn. Sen temekini qoı», dedi. Sonda Shám­shi aǵamyz ún – túnsiz múshtigin maǵan berip turyp: «Abdýlla, músh­ti­gim saǵan amanat, temeki qoıý maǵan amanat»,  dedi! Shámshi keterinde: «Ábeke, mýzeı­leri­ńiz Ábý Násir ál-Farabı babamyz­dyń atynda bolsa, bola­shaǵy zor eken. Meniń 60 jyl­dy­ǵyma, maǵan arna­ǵan tuńǵysh myna kórme­leri­ńiz úshin úlken rahmet. Biraq meniń ánderimdi el Shám­shiniń áni dep, al atymdy umytsa, ha­lyqtyń áni dep shyrqaı júrer. Ákem Qaldaıaq dúken ustaǵan úlken usta edi. Meniń júrisim bolsa mynaý, áıteýir basyna saǵana turǵyz­ǵanym ǵana bolmasa, sol ja­ryq­tyq­tyń qol­óneri kómeskilenip bara jat­qa­ny janyma qat­ty batady, saǵan mýzeı qyzmet­keri retinde aıtar ótinishim – ákemniń mura­sy­na bas-kóz bola júr. Sarysýdan Sarykólge deıingi qa­lyń elde qaldy ǵoı», degen edi.

Bul ótinishin otyrarlyq dosy Keldebek Jabataev aǵaıǵa da aıtqan kórinedi. Kelde­keń­niń aıtýynsha, 1988 jyly Shámshi Orazbek Bodyqov ekeýi Keldebek aǵaıdyń úıine kelip qonady. Tańerteń shaı aldynda taza aýada serýendep júrip Shámshi: «Keldebek, shaldyń dúkeni qaıda? Sondaǵy ákemniń dúnıelerin qurtpashy, ony izdeıtinder keıin tabylady», depti.

Biz qansha qat-qabat mýzeı isimen júrsek te, Shámshi aǵanyń osy amanatyn eshqashan umytqan emespiz. Onyń ústine, Otyrar mem­le­kettik arheologııalyq-etnografııalyq qo­ryq-mýzeıiniń negizin qalaýshy, uly ustazym Asantaı Álimov aǵamyz Qaldaıaq­tan qalǵan jádi­ger­lerdi bóle-jara jınastyrýdy únemi eske salyp, óziniń Qaldaıaqtyń úıinen úlken tósti mýzeıge alǵandyǵyn aıtatyn. Shámshi aǵanyń sol amanatymen júrip, Qaldaıaq usta jasaǵan bir quraldy (shapa shotty) 1990 jyl­dyń jeltoq­sa­nynda Qarataý men Syr óńirine belgili aqyn Aıtbaı Belgibaıulynyń zaıyby Qanshaıym ájeıden aldyq. Ájeıdiń aıtýynsha, 1946 jyly Qaldaıaq usta bir mal soıyp, ishinde Aıtbaı da bar – barlyǵy bes mol­dany shaqyryp: «Ar­qadan aýǵan Jaǵalbaıly edim, ónerimmen Syr eline sińisip kettim. Myna bir shot pen py­shaq­ty sizderge syılaımyn. Qa­sıet­ti ıslam jo­lyn­­daǵy ilimdi kisi­ler­sizder ǵoı, maǵan Quran­nan tilek­tes bolyp júrer­siz­der», degen eken.

Shappa shot (shapashot) – aǵashqa tús­kish­tigi jaǵynan, eńkishtigi, qaı­qy­lyǵy, sal­maǵy, sýy múm­kin­d­i­gin­she dáldikpen eskerilip, klas­sı­kalyq úlgide jasa­lynǵan qural.

Dál osyndaı úlgidegi shappa shot (shapashot) pen dánúkkishin, qoltósin, shalǵy oraqtyń moıyn temirin, balta shotyn Keldebek aǵaıdan aldyq. Keldekeń qarııa 1947-1948 jyldary jazǵy demalysynda «Qyzyl Túrki­s­tan» kolhozynda Qaldaıaq ustanyń balǵashysy bolǵan eken. Beınetqor, sezimtal, til alǵysh, ep-septi bala­nyń eńbegine rıza bolǵan ataqty usta oǵan shákirtim bol dep kerekti qural-saıman­daryn jasap bergen. Ádette zaýytta jasal­ǵan shalǵy oraqtyń moıyny qalyń, shópte tez synatyn osal bolǵan. Sondyqtan Qal­daıaq usta shalǵy oraqqa beriktik úshin moıyn temir salǵan.

Qaldaıaqtyń Arys qalasynda, Shámshi aýy­lynda turatyn urpaqtarynan birtalaı zattaryn aldyq. Máselen, Qaldaıaqtyń Arys qalasynda turatyn kelini Saǵdııa Gafan­qyzy Mınýllınadan (Qaldaıaqtyń Qadir degen balasynyń áıeli) shı barqyt shapanyn, aǵash balǵasyn, Shámshi aýylynda turatyn kenje balasy Baqyttan qobdıshasyn, úlken qol sharyǵyn, bilik tósin, zergerlik áshekeı zattaryn, nemere kelini Amankúl Máýlen­qyzy­nan qyrǵysh pen qant shaqqyshyn al­dyq. Qaldaıaqtyń kórshisi bolǵan Pernekúl Baqjanova apaı qysqashyn tapsyrdy.

Sháýildir qystaǵynda turatyn erli-zaıypty ardager ustazdar, Shámshiniń dosy Álsherıev Qurmanbaı aǵaı men Muǵjanova Alma apaı otbasynda qasıettep, kózderiniń qarashyǵyndaı saqtap kelgen Qaldaıaq dúkeni­niń terezesine qoıylǵan aıryqsha temir toryn, kezinde jasatyp alǵan kepserin, ákesi Smaıylov Álsherige arnap jasap bergen ustarasyn qımastyqtan berdi. Al mádenıet janashyry, Shámshiniń rýhanı dosy, eńbek ardageri Saǵyndyq Qydyrov uly sazgerdiń qol taby qalǵan mandolınasyn tapsyrdy.

Qaldaıaq Dombaev aqyn, dintanýshy Shá­d­i­tóre Jahangerulynyń jaqyn shákirt­teri­niń biri edi. Onyń zaıyby Jumash ájeı men kenje balasy Baqyt Qaldaıaquly tapsyrǵan arab árpimen jazylǵan dinı kitaptarǵa qaraǵanda Qaldaıaq haq jolyndaǵy, óz betin­she kóp oqyǵan óte dinı saýatty kisi bolǵan. Bul onyń keńestik proletarlyq ateızmge baıqatpaǵan, zamandastary bilmegen jan dúnıesi.

Biz, mýzeı qyzmetkerleri, Shámshiniń ama­natymen onyń aıaýly ákesi Qaldaıaq ustanyń qundylyqtaryn múmkin bolǵansha jınastyryp saqtadyq, qaıta jańǵyrttyq, ekspo­zı­sııa­ladyq, ǵylymı sıpattamasyn jazyp qu­jat­tadyq. Ǵylymı baspa jumystary bo­ıyn­sha joǵaryda atalǵan «Qaldaıaq usta – Shám­shiniń ákesi» atty albom-kitapshany shy­ǵardyq. Uly kompozıtor ómirden ozǵan soń bul amanat oǵan da qatysty bolyp qal­dy. Son­dyqtan mýzeıdiń san-salaly ju­mys­ta­ry­nyń qat-qabatynda Shámshige qatysty eksponattardy da yjdaǵattylyqpen izdes­tir­dik. Sol qundylyqtardyń bir parasy Shámshiniń sońǵy áni «Otyrardaǵy toı» áni­ne qatysty. Qazirgi Sháýildir qystaǵyndaǵy Shámshi Qaldaıaqov atyndaǵy saz mektebiniń burynǵy dırektory, marqum Jaqsylyq Ábýovtiń «Oty­rardaǵy rýhanı mádenıet mý­zeıine Shám­shi Qaldaıaqovtyń óz qolymen jaz­ǵan «Otyrar­da­ǵy toı» ániniń nota teks­tin syılaımyn. Mektep dırektory J.Ábý, 25.07.1997 j.» degen nus­­qadaǵy qolhat tań­ba­symen tapsyrǵan «Oty­­rardaǵy toı» áni­niń nota paraqshasy. Shám­shiniń: «Ana týraly án shyǵarǵan edim. Ál-Farabı eliniń jigitimin ǵoı, áke týraly, jer­lesterim týraly án shyǵaramyn, qyz­da­rym, inilerim. Iа rodılsıa v Shaýldere. Ne zabýdý Shaýlder. Sh.Kaldaıaqov» degen qol­tań­ba jazýy bar fotosýretteri, Shámshiniń úlken qaryndasy taıaýda ómirden ozǵan aıaýly Raýshan apamyz­dyń «Aǵam Shámshi Qaldaıaqov­tyń mandolınasyn Otyrardaǵy «Rýhanııat – Ábý Násir ál-Farabı murajaıyna» syılaımyn… Abıtova (Qaldaıaqova) Raýshan. 28.08. 2010 j.» dep qol qoıǵan qolhatpen tapsyrǵan man­do­lıni, pal­tosy, parsysha kitaby, inisi Qadyr Qal­daıaqov­tyń «1988 jyly aǵam Shám­­shi syıǵa tartqan osy «Ýnıson-3» baıanyn Oty­rardaǵy «Rýhanııat – Ábý Násir ál-Fa­ra­bı murajaıy­na» – ákem Qaldaıaq pen aǵam Shámshiniń mý­zeıine syılaımyn. Qal­daıaq­tyń balasy Qadyr. Shym­kent. 2011 jyl, 28 tamyz» – degen qol­hat­pen tapsyrǵan baıany, t.b. Shámshiniń ózi, otbasy tutynǵan bu­ıym­dary, shyǵarmashylyǵy týraly ádebıetter, qujat­tar, fotoqujattar…

Shámshige qatysty qundy­lyq­tar­dyń deni Otyrar aýdanynyń orta­ly­ǵy Sháýil­dir kentin­degi Shámshi Qal­­daıaqov atyn­daǵy orta mektepte ashyl­ǵan saz­gerdiń mýzeıinde saq­taý­ly. Ke­zin­­de bul jádi­gerlerdi mek­­teptiń sol kez­degi dırektory, qazirgi Otyrar mem­lekettik arheo­lo­gııa­lyq qoryq-mý­zeıiniń dırektory Perdehan Jap­parqulovtyń tike­leı uıym­das­ty­rýy­men Oń­tústik as­tana­myz Almatyǵa de­ıin baryp tir­nek­tep jınap, Qazaq­stan mektep­terin­de al­ǵash Shámshi mýzeıin ashqan, mektep­tiń muǵalı­ma­sy, bilikti ustaz Qydyrova Kúlásh qa­ryn­dasymyz bolatyn. Mýzeı qo­ryn­da Shámshiniń ánder jına­ǵy túsi­ril­gen áde­bıet­ter, kúıtabaq­tar, úntaspa­lar, sazger­diń qoljazba qo­ıyn dáp­ter­leri, pıa­nınosy, foto­sý­ret­teri, bór­ki, t.b. kıim­de­ri basqa da jádiger­leri bar.

Bul Ońtústik Qazaqstan oblystyq ólke­taný mýzeıine, sondaı-aq respýblı­ka­myz­dyń basqa da mýzeılerine, mektep mýzeıl­eri­ne qatysty jáıt. Al jeke kisilerdiń qolynda saqtalǵany qanshama… Máselen, Tólegen Aı­ber­genov­tiń qyzy Saltanat Aıbergenovanyń úıinde Shámshiniń saýsaǵynyń taby qalǵan pıanınosy («Ańyz adam»), dúngen aýyly­nyń turǵyny Ilıa Gashızovta shahmaty («Ańyz adam»), Saryaǵash qalasynyń tur­ǵy­ny Ar­slan Asanovtyń úıinde oryndyǵy («Ańyz adam»), Qabylbaı qolynda shappasy («Ańyz adam»), syılas inisi Qasymbek Nurbekovtiń qaltasynda taǵy bir múshtigi («Ańyz adam»), Kendebaı Ahatta galstýgi («Ańyz adam»), Nurǵalı Núsipjanovta «Tal­dyqorǵan – ánim meniń» ániniń nota paraqshalary («Ańyz adam»), dostarynyń zaıyby Rahıma Mambatalıeva men Maǵrıpa Eralıevada kóılegi men qaıshysy («Ańyz adam»), t.b. saqtaýly. Jo­ǵaryda atalǵan memleket, qoǵam jáne ǵylym, mádenıet qaı­ratkerlerine, memlekettik, qo­ǵam­dyq uıym­dar­ǵa, jeke azamattarǵa, mýzeı ujymdaryna Shámshi murasyn ata muram dep saqtaǵany úshin sheksiz alǵys aıta otyryp, uly saz­gerdiń tarydaı shashylǵan osy dúnıe­lerin ǵylymı negizde jınastyryp, onyń me­mo­rıaldyq mýzeıin ashý memlekettik mańyzy bar is ekenin eske salamyz.

О́ıtkeni, mýzeı isinde kórnekti oqıǵany nemese adamdy memorıaldyq mýzeılersiz es­te qaldyrý múmkin emes. Máselen, Jı­de­baı­daǵy Abaıdyń mýzeı-qystaýy, Almaty qala­syn­daǵy M.Áýezovtiń, Astana qala­syn­daǵy S.Seı­fýllınniń, Qarasazdaǵy M.Ma­qa­taev­tyń áde­bı-memorıaldyq mýzeıleri osy maq­sat­ta qu­rylǵan. Al uly sazger, memlekettik Ánuran­nyń avtory Shámshi Qal­daıaqovtyń shyǵar­ma­shylyq ómirin baıandaıtyn tolyq ekspozısııasy bar memo­rıal­dyq mýzeı Qa­zaq­standa joq. Eger Shámshi mýzeıi ashylsa, onda kompozı­tor­dyń jádi­ger­lerin saqtaıtyn, qaı­ta jańǵyr­ta­tyn, zertteıtin, qor saqtaý, qaıta jańǵyrtý, ónertaný – shámshitaný bólimderi ashy­lyp, shyǵarmalaryn nasıhattaıtyn fol­k­­lor­lyq-etnografııalyq sazdy ansambl qury­lar edi. Tipti, senator Qýanysh Aıtahanov pen Máde­nıet jáne aqparat mınıstri Darhan Myń­baı­dyń yqpalymen jyl saıyn ótip júrgen ha­lyqaralyq Shámshi án baı­qaýyn osy mýzeıdiń ǵylymı-kópshilik, ǵy­lymı-aǵartý is-sharalary aıasynda ótkizýge bolady. Týrasyn aıtqanda, Shámshideı qaı­talan­bas ǵa­jaıyp dara ta­lant­tyń rýhanı qundylyq­taryna ıe bolar mem­le­kettik bir mádenı aǵar­tý mekeme kerek. Ol mádenı oshaq – Shám­shi­niń sazdy-memorıal­dyq mý­zeı­i. Bul ǵylymı, mádenı qury­lym­syz Shám­­shiniń má­de­nı mu­ra­syn keleshek ur­paq­qa tolyqtaı saq­tap jet­ki­zý múmkin emes. Jalpy, Shámshi Qal­daıaqovqa kórermenderge qyzyqty ekspozısııa men kór­melerdi ǵana kórsete alatyn turǵyda ǵana emes, qaba­tyn­da kezdesýler men mádenı forýmdar jáne bilim beretin baǵ­dar­lamalar óte­tin, fýnk­sıo­naldyq jáne teh­nı­ka­lyq jaǵy­nan bú­gin­gi mýzeılik mekemelerge qo­ıy­latyn ta­laptarǵa saı mýzeı ashylýy kerek.

Mýzeıdiń orny qaı jer degende, árıne, ǵylym men mádenıet ortalyǵy Astana qalasyn, Shámshiniń shyǵarmashylyq ómiri ótken Ońtústik astanamyz Almatyny nemese týǵan ólkesi Shymkentti, týǵan jeri, týrızmniń ortalyǵy Otyrardy ataýǵa bolady. Osy oraıda Shámshiniń Tarazda da izi qalǵanyn umytpaýymyz kerek.

Kompozıtor Shámshi Qaldaıaqovtyń túrki álemindegi rýhanı ulylyǵy – uly túrki ımperııasyn qurǵan ata-babalarymyzdyń jan-dúnıe bolmysymyzda qalǵan án áýenderin taýyp, ony jan terbeter ǵajaıyp áýezben halyq júregine jetkize bilýinde. Osy oraıda ejelgi túrki qaǵanatynyń qarashańyraǵynyń ıesi, murageri retinde biz Shámshi mýzeıin memlekettik mártebesimen ashýǵa mindettimiz.

Abdýlla JUMAShEV, «Rýhanııat – Ábý Násir ál-Farabı murajaıy» MKQK dırektory, mádenıet qaıratkeri.

Ońtústik Qazaqstan oblysy, Otyrar aýdany.

Sýretterde: Sháýildir kentiniń mura­jaı­laryndaǵy Sh.Qaldaıaqovqa arnal­ǵan bólimder.