Aqtóbe aımaǵynda Mendeleev kestesine kirgen hımııalyq elementter túgelge jýyq tabylady degen tirkes jıi aıtylady. Shyndyǵynda solaı. О́ıtkeni mundaǵy jer qoınaýynda hrom, bor, nıkel, tıtan, temir sekildi paıdaly qazbalar qory óte mol. Oǵan munaı men gaz shıkizatyn qosyńyz. Osynyń bári ónerkásipti damytýǵa, ónimdi óńdeý men óndirý isin oń jolǵa qoıýǵa, qara jáne tústi metallýrgııanyń qazanyn qaınatýǵa, tipti agrarlyq sektordyń irgesin keńeıtýge múmkindik beredi. Investısııalyq qarajattyń kómeginsiz mundaı iri jobalardy júzege asyrý esh múmkin emes.
Sońǵy 3-4 jyldyń ishinde óńirde osy máselege baılanysty irgeli ister qolǵa alynyp, ınvestısııa tartýdyń ońtaıly joldary belgilendi. Sonyń biri – ınvestısııalyq forýmdar ótkizý. Maqsat – óńir ekonomıkasyna otandyq jáne sheteldik ınvestısııalar aǵynyn burý. «Teatr – kıimilgishten bastalsa», ınvestısııa tartý – qarjy quıýǵa yńǵaıly jobalardy ınvestorlarǵa tanystyrýdan, onyń eki jaqqa da tıimdi ekenin dáleldeı bilýden bastalmaq. Bul jóninen oblysta biraz oń tájirıbeler jınaqtaldy. Aıtalyq, buǵan deıingi ótkizilgen bes ınvestısııalyq forýmda 50 memorandýmǵa qol qoıylyp, ınvestısııalyq qarajattyń jalpy somasy 1 trıllıon teńgege jetkizilipti. Sondaı-aq forým nátıjelerine sáıkes 8000 turaqty jumys orny ashylyp, oblys bıýdjetine 50 mıllıard teńgege jýyq salyq túsimi aýdarylǵan.
Al jýyrda ótken «Aktobe Invest – 2018» halyqaralyq ınvestısııalyq forýmy aldyńǵy forýmdarmen salystyrǵanda aýqymy keńirek bolǵanyn aıtqan jón. Oǵan álemniń 23 elinen 400-den astam ókil qatysyp, forým sheńberinde jalpy somasy 300 mıllıard teńge turatyn 9 memorandýmǵa qol qoıyldy. Forým aıasynyń keńdigi – otandyq jáne halyqaralyq ınstıtýttar men úzdik menedjerlerdiń, salalyq mınıstrlikter men kvazımemlekettik sektor ókilderiniń úlken toby qatysýymen de aıqyndala tústi.
Forým kezinde sheteldik ınvestorlarǵa oblys ónerkásibi men óndirisindegi perspektıvasy joǵary jobalar usynyldy. Olarǵa geografııalyq kartanyń kómegimen munaı-gaz salasynda taý-ken óndirýdiń jańa tehnologııalary týraly aqparattar men bolashaǵy aıqyn jobalar tanystyryldy. Sonyń biri – maral sharýashylyǵy. Aldaǵy ýaqytta osy qurylymnyń negizinde agrotýrızmdi damytý joldary belgilengen. Búginde Aqtóbe aımaǵynda ónerkásiptiń túrli salalarynda 5 transulttyq korporasııa jumys isteıdi. Bul qýatty qurylymdar óńirde eksporttyq taýarlar úlesin kóbeıtýge ári óńir óndirisshileriniń sheteldik naryq keńistigine shyǵýyna septigin tıgizip júr. Sonyń biri ıtalııalyq «ENI» kompanııasy. Forým jumysy kezinde ıtalııalyq ınvestor Qarǵaly aýdanynyń Badamsha aýylynda qýattylyǵy 48 megavatt, jalpy somasy 33 mıllıard teńge turatyn jel elektr stansasy qurylysyn salýǵa yqylas tanytty.
Sonymen birge túrkııalyq kompanııa joǵary sapaly elektr qozǵaltqyshtar men óndiriske qajetti buıymdar jasaý jónindegi toqtamǵa keldi. Túrkııalyq «DalHoldıng» kompanııasy «Aqtóbe óńirlik áleýmettik-kásipkerlik korporasııasymen» Baıǵanın aýdanynda jylyna 1,5 mıllıon tonna sement óndiretin zaýyt qurylysyn salý jónindegi kelisimge keldi. Onyń jobalyq quny 275 mıllıon AQSh dollaryn quraıdy. Jobanyń iske asyrylý merzimi aldaǵy 2019 jyldyń II toqsanyna belgilengen.
Forýmda qol qoıylǵan úlken jobanyń biri – «Ýfaneftegazmash» AAQ men «Aqtóbe ÁKK» arasynda munaı-gaz jabdyqtaryn shyǵarý jóninde jasalǵan kelisim. Onyń jobalyq quny – 100 mıllıon eýro. Aldyn ala jasalǵan taldaýlarǵa qaraǵanda tehnıkalyq keshende shyǵarylatyn qondyrǵylar elimizde qabyldanǵan ekologııalyq zańdylyqtar men normatıvterge tolyq sáıkes kelmek. Atalǵan jobanyń alǵashqy qazyǵy aldaǵy jyldyń ekinshi toqsanynda qaǵylady. Mundaı mysaldar jetkilikti. Forým kezinde qytaı jáne fın kompanııalarynyń basshylary Chen Chjanhaı men Pekka Pıolakka Aqtóbeniń Qazaqstandaǵy ınvestısııa salýǵa eń yńǵaıly aımaq ekenin jetkizdi. «Eń bastysy, bul baǵytta belsendi ári júıeli jumys júrgizilýde. Aqtóbeniń óndiristi óńir ekeni bizdi qyzyqtyrady. Munda taý-ken óndirisi men munaı-gaz salasy jáne turǵyn-úı kommýnaldyq sektory boıynsha mol múmkindik bar ekenin baıqadyq. Áleýeti joǵary aımaqta nátıjeli jumys isteı alatynymyzǵa kúmánimiz joq. Biz úshin taǵy bir jaǵymdy jaıt – «Aqtóbe ındýstrııaldyq aımaǵynda» qýat kózderi tarıfteriniń tómen ekendigi», deıdi olar.
Aqtóbede ınvestısııa mólsheriniń qomaqty bóligi óńdeý ónerkásibi salasyna jumsalady. О́zge óńirlerde ınvestısııanyń edáýir mólsheri taý-ken jumystaryn júrgizýge jumsalady. Sondyqtan bul úlgi etýge turarlyq is, dedi Investısııalar jáne damý mınıstrligi Investısııalar komıtetiniń tóraǵasy Erlan Haıyrov. Onyń aıtýynsha, bıyl 10 aı ishinde óńirde óńdeý ónerkásibine tartylǵan ınvestısııa ósimi 13,6 paıyzdy qurapty. Bul – óńirler arasyndaǵy eń joǵary kórsetkish.
Aqtóbede ótken halyqaralyq forýmnyń basty ustanymy «Senim. О́sý. Damý» qaǵıdatyna negizdeldi. Investısııa kez kelgen óńirdiń ekonomıkalyq ósimine negiz qalaıdy. Investısııa qandaı jaǵdaıda joly ashyq, qoljetimdi bola alady? Sóz joq, eń aldymen tolyq senim ornyqqan jaǵdaıda ǵana. Senim bar jerde, ósý de, damý da bolatyny eshqandaı talas týǵyzbaıdy.
Temir QUSAIYN,
«Egemen Qazaqstan»
AQTО́BE
