Jyl saıyn álemde 15 mıllıonǵa jýyq bala shala týylady. Iаǵnı, ár on sábıdiń bireýi aıy-kúnine jetpeı dúnıe esigin ashady. Balanyń shala týýynyń sebebi kóp, deıdi mamandar. Bul – eń aldymen áıelderdiń kesh bosanýy, belsizdikten emdeletin dárilerdi kóp qoldaný, bosanýdy negizsiz erte yntalandyrý, kesar tiligi ádisin qoldaný, qorshaǵan ortanyń zııandy faktorlarynyń uryqqa keri áserin tıgizýi, júktilik ýaqytynda anasynyń qatty kúızeliske ushyraýy, aıaǵy aýyr áıeldiń áldebir jaraqat alýy jáne taǵy da basqa kóptegen sebeptiń zardaby bolýy múmkin. Árıne adam tabıǵatynda anaǵa perzentin 9 aı kóterý tán. Alaıda shala týǵan sábılerdiń 1 mıllıonǵa jýyǵy kóp uzamaı shetinese, kópshiligi túrli aýrýdan zardap shegip, múgedek atanady. Statıstıka boıynsha merziminen buryn bosaný shala týǵan balalardyń óliminiń negizgi sebepteriniń biri.
Shala týǵan shaqalaq túgili, aıy-kúni tolyq jetken balanyń da jetilip ketýi ońaı emes. Al salmaǵy 1 kıloǵa jetpeıtin, tipten jylaı almaıtyn, emýge kúshi joq, onyń ústine keıbir organdary, ortalyq nerv, tynys alý, zár shyǵarý sııaqty júıeleri jóndi jetilmegen balanyń qatarǵa qosylyp ketýi qaıdan jeńil bolsyn?! Dárigerler qoǵamnyń analardyń merziminen erte bosanýyn, tómen jáne tym tómen salmaqpen týatyn balalar problemasyn áli tolyq baǵalaı almaı otyrǵanyn, jyl ótken saıyn olardyń sany artyp kele jatqanyn aıtady.
Ýaqytynan erte týǵan sábı dárigerlerdiń kútip-baǵýymen ózi eme alatyndaı, tynysy qalypqa túsip, salmaq qosýy jaqsaryp jatsa 2 kıloǵa jetpeı-aq úıge shyǵarylady. Al oǵan deıin balapan klınıkada qajet bolsa túrli operasııadan ótkiziledi. Eresen jumys atqarylyp, úlken qajyr-qaırat jumsalyp, endi qolǵa ustaýǵa keletin balany úıine shyǵarǵan ata-analardyń qýanyshymen birge kóńilinde alań da bolatyny túsinikti. О́ıtkeni shala týǵan nárestemiz adam qataryna qosylyp keter me eken dep kúızeliske túsken áke-sheshe budan bylaı da balasynyń sapaly emdelýine qajetti materıaldyq qoldaýǵa jáne psıhologııalyq kómekke muqtaj. Ortalyqtyń mamandary óz tarapynan shala týǵan shaqalaqty jetildirip, kútý úshin joǵary tehnologııaly qarqyndy baǵý sharalarymen qosa, ata-analarǵa osyndaı balalardyń kútimin úıde júrgizýdi úıretýdi de qosa atqarady.
– Balamyzdy ortalyqtan alyp shyqqanymyzben ol ózine kóp kóńil bólýdi qajet etti. Mysaly, sál salqyn jerde tez tońyp, ystyq jerde dene qyzýy kóterilip ketetin. Sondyqtan, bólmeni qajetti temperatýrada ustaýdyń jáne aýasyn jıi jeldetip, tazalap turý da mańyzdy. Tipti kishkentaıdyń ókpesiniń tynys alýy durystala túsýi úshin, tek shalqasynan jatqyzbaı, álsin-álsin qyryna aýdaryp turý kerek. Al sýǵa túsirý degen kádimgideı daıyndalatyn prosesimiz edi. Sýǵa shomyldyrý úshin áýeli sýdy qaınatyp alyp, odan tıisti temperatýraǵa deıin salqyndaýyn kútetinbiz. Sol ýaqytta jantalasyp, balanyń basynan basqa denesi tolyq batyrylyp turatyn sýǵa túsirgen kezimizde, tońyp qalmasyn dep bireýmiz jylytqysh ustap turyp, birimiz balany orap alatyn jaıalyqty jylytyp turatynbyz, – dep eske alady Gúlnar esimdi ana.
Árıne ata-anaǵa shala týǵan balasynyń bolashaqta deni saý azamat bolyp ósetinin bilýdiń mańyzy erekshe. Sondyqtan dárigerler adamzat tarıhynda orny bar, aıtýly tulǵalar – Napoleon Bonapart, Isaak Nıýton, Albert Eınshteınniń kezinde shala týǵanyn aıtyp, psıhologııalyq turǵydan keńes berip jatady.
Álemde jyl saıyn qarasha aıynda Shala týylǵan balalardyń kúnin atap ótý dástúri bar. Ata-analar men osy salada eńbektenip júrgen dárigerler ýaqytynan buryn týǵan nárestelerdi jetildirýdegi ózekti máselelerdi osy kúni keńinen talqylap, olarǵa qoǵamnyń túsinistikpen qarap, qoldaý kórsetýiniń qajettiligine kóńil bólýge shaqyrady. О́ıtkeni balalardyń shala týýy damý deńgeıi men ál-aýqatynyń túrliligine qaramastan, kez kelgen otbasy tap bolatyn problema. Sondyqtan ómirge bala kelý qýanyshymen birge otbasy úshin qosymsha júk artylatynyn týǵan-týysqandarmen qatar árbir jumys berýshiniń de túsinistik tanytýy mańyzdy, deıdi Shala týylǵan balalardyń halyqaralyq kúni ortalyqqa jınalǵan ata-analar. «Shala týǵan shaqalaqtyń jetilýinde anasymen qatar ákesi de, ata-áje, baýyrlary da kóp ról atqarady. Eger osy kezde sábıge túsetin nazar men eńbek shoǵyrlanyp, bir baǵytty túzbese jetistikke jetý qıyn. Sondyqtan mundaı otbasyndaǵy otaǵasy asyraýshylyǵyna qosa balasy úshin jıirek jumystan suranýyna, mamandarǵa kórsetýge barýyna týra keledi. Al ony kóp rette jumys berýshiler uǵyna bermeıdi. Áıteýir qazaqtyń baýyrmaldyǵynyń arqasynda týyndaǵan problemalardy sheshýde týǵan-týysqan kómekke keledi. Jaqyn jerde et jaqynyń bolsa jaqsy, áıtpese óte qıyn», deıdi bizben áńgimelesip, syryn jaıyp salǵan kelinshek.
Baıaǵyda bala shala týsa tymaqqa salyp ósirdi. Qazir dárigerler alaqandaı sábıdi adam qataryna qosyp jatqanymen, qoǵamnyń shala týǵan balalar jóninde biletini az. Al olardyń sanynyń óse túspese azaıatyn túri joq. Sondyqtan da álemniń kóptegen elderinde «Shala týylǵandar kúni» keńinen atap ótile bastady. Televızııalyq habarlar jáne suhbattar, qaıyrymdylyq konsertteri uıymdastyrylyp, BAQ-tarda maqalalar jarııalanyp, túrli aksııa ótkiziledi. Basty maqsat – shala týǵan balalar problemasynyń qaýpi men zardaptary týraly qoǵamdy aqparattandyrý. Elimizde bul máselege qoǵam men memlekettiń kóńil bólýiniń arqasynda qazaqstandyq perınataldyq ortalyqtarda 500 gramnan asyp týǵan balalarǵa jáne analaryna barlyq qajetti kómek kórsetilip keledi. Olardyń arasynda ólim-jitim azaıyp, óte tómen salmaqpen dúnıege kelgen sábılerdi baǵyp-kútip, el qataryna qosý kórsetkishi arta túsýde.
«UMC» korporatıvtik qorynyń Respýblıkalyq dıagnostıkalyq ortalyǵy pedıatrııa bóliminiń jáne Ana men bala ulttyq ǵylymı ortalyǵynyń neonatolog, pedıatr, hırýrg, ortoped, ýrolog, kardıolog, pýlmonolog, nefrolog, endokrınolog, gastroenterolog, nevropatolog, otorınolarıngolog, okýlıst jáne dermatolog dárigerleri osy kúni kelgen balalardy tekserýden ótkizip, keńes berdi. 130 bala tekserýden ótip, 11 bala jan-jaqty tereńdetilgen dıagnostıkalyq-ınstrýmentaldyq zertteýden ótýge jiberilse, 5 balaǵa aýrýhanaǵa jatyp josparly túrde emdelý qajettigi týraly keńes berildi. Ol balalar «UMC» korporatıvtik qorynyń Ana men bala ulttyq ǵylymı ortalyǵynda aqysyz negizde, medısınalyq kómektiń kepildik berilgen kólemi sheńberinde tegin stasıonarlyq em alatyn boldy. Al densaýlyqtary keńinen zertteýdi qajet etetin joǵarydaǵy 11 bala «UMC» korporatıvtik qorynyń Respýblıkalyq dıagnostıkalyq ortalyǵyna ambýlatorııalyq-dıagnostıkalyq tekserýge baǵyttaldy. Shara aıasynda balalar medısınalyq tekseristen ótkenniń ústine, merekelik konsertti tamashalap, anımatorlar balalardyń kóńilderin kóterip, estelik syılyqtar tabys etti.
Anar TО́LEÝHANQYZY,
«Egemen Qazaqstan»
