Ol shyn máninde aǵartýshylyq qyzmetke jan-tánimen berilgen sheber kásibı muǵalim. Ujymdastarynyń aıtýynsha, tipti demalys kúnderi de oqýshylaryn olımpıadaǵa daıyndaıdy.
Alǵashqy eńbek jolyn joǵary oqý ornynda ustazdyq etýden bastady. Búginde qala ortasyndaǵy bilim ordasynda sabaq berýmen qatar qoǵamdyq jumystarǵa da belsendi aralasyp, mektep kásipodaq komıtetiniń tóraıymy mindetin qosa atqarýda. Ár jyldary «Bilim berý isiniń úzdik qyzmetkeri», «Jyl muǵalimi», sondaı-aq Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń Jarlyǵymen berilgen «Eren Eńbegi úshin» medali pedagogke HHI ǵasyr básekesine qabiletti, bilimdi urpaq tárbıeleý jaýapkershiligin júktedi.
Bilikti mamanǵa respýblıkanyń ár óńirinen habarlasqan áriptesteri «Bıologııany oqytýdyń jańa ádistemesin qalaı oılap taptyńyz?», dep surap jatady. «Kez kelgen pedagog óz salasynyń jiligin shaǵyp, maıyn ishken bolýy kerek», dep qysqa qaıyrady ol. «Sabaq ótýde qupııa ádisteme joq. Kez kelgen adam elge eńbek sińirýi tıis degen qaǵıdany ustanamyn. Oqýshylaryma tıtteı bolsa da paıdam tıse, ustazdyq eńbegimniń aqtalǵany. О́zim jazǵan oqýlyqty oqýshyǵa úıretip qana qoımaı, ony tájirıbe júzinde tyń dúnıelermen sabaqqa engizip otyramyn», deıdi A.Soloveva.
Sabaqtarynda Temir Galıevtiń júıelik tásil tehnologııasyn qoldanatyn ol orta jáne joǵary oqý oryndaryna arnalǵan júıemen bıologııany oqytý ádistemesi psıhologııa pánimen tyǵyz baılanysty ekenin aıtady. Sondyqtan ár synyp oqýshylarynyń jas erekshelikterine baılanysty minez-qulqyn bilip, ár jasqa shama-sharqynsha túsindirýge tyrysady. «Búginginiń balalary nege qyzyǵady? Olardy oqýlyqqa qalaı qyzyqtyra alamyn?» degen suraqtarǵa jaýap izdeıdi. Árıne psıhologııanyń zańdylyqtaryn bilý oqytý men tárbıeleýdiń tıimdi quraldary men ádisterin tabýǵa kómektesedi. Sońǵy kezderi ádistemelik zertteýler keńinen psıhologııa málimetterine negizdelýde. Sondyqtan dáris ústinde balamen bala, danamen dana bolýǵa týra keledi.
«Bıologııa pánin durys oqytý úshin ne isteý kerek?» degende júıkege salmaq qosýdyń qajeti shamaly. Qarapaıym qaǵıda. Bul úshin jaqsy jabdyqtalǵan bólme, túsinikti, jatyq tilde jazylǵan ǵylymı-ádistemelik oqýlyq, tabıǵat buryshy, mektep janyndaǵy oqý-tájirıbe alańy jetkilikti.
Alaıda Alınanyń oqytý ádisiniń azdap ózgesheligi de joq emes. Aıyrmashylyǵy, bıologııa pániniń taqyryptaryn 5-7 sabaq boıy aldyńǵy bólimdermen sabaqtastyryp oqytady. Birinshi dáriste jalpylama túsindirip, al qalǵan bóliginde tereń zerdeleı túsedi. Álbette joǵary oqý ornyndaǵy júıeni mektepterde tolyǵymen júzege asyrý múmkin emes. Sebebi joǵary oqý oryndaryndaǵy sııaqty oqýshylardy qatańdyqpen oqytýǵa bolmaıdy. Jalpy oqýshyǵa beretin aqparat pen onyń nátıjesi eki bólek dúnıe. Taǵy bir aıta keterligi, bılogııa páni kez kelgen ǵylymmen tamyrlas, tórkindes. Sol sebepti muǵalim jas izdenýshige óz pániniń spesıfıkasııalyq erekshelikterin ózge de ǵylymmen ushtastyryp dáris oqı bilýi kerek.
Búginde aqparat aǵynynyń moldyǵy, kúızelisten erte eseıý saldarynan balalar ózderinshe ómir súrgileri keledi. Qoǵam etalonyn qabyldaı bermeıdi. Sol úshin oqýshyǵa bilgir, oı-órisi joǵary, jańashyl ustaz kerek. Udaıy izdenis ustazdy shákirt aldynda ulaǵatty etedi. Shyn ustaz zerthana men kitaphananyń arasyna jol sala bilýi qajet.
«Shákirtterim óte kóp. Degenmen barlyǵy bıolog bolady dep aıta almaımyn. Onyń ishinde sanaýlysy ǵana osy pánge bet buryp, qyzyǵýshylyǵynyń nátıjesinde alǵa jyljıdy. Bul arada qatyp qalǵan qasań qaǵıda – barlyǵy muǵalimge baılanysty deý qate. Oqýshylarymnyń arasynda bolashaq daryndy balalarǵa arnalǵan mektep dırektorlary, dárigerler, zertqhana basshylary, bıologııa ǵylymdarynyń doktorlary, densaýlyq saqtaý mınıstri bolýy múmkin. Mektep – barlyq balaǵa óziniń qalaǵanyndaı bilim beretin mekeme. Al ári qaraı salaǵa bet burýdy tańdaý óz erkinde», deıdi A.Soloveva.
Ol pedagogıka salasynda 12 oqýlyq pen oqý quralyn qurastyrdy. Sonyń ishinde 10 eńbegi jaryq kórdi. Al sońǵy ǵylymı jumysy – 8-synypqa arnalǵan ádistemelik oqýlyq. Bul eńbek bıyldan bastap respýblıka mektepterinde oqytylýda. Sebebi bul saraptamadan ótken jalǵyz jumys. Taldaý nátıjesinde sapaly kitaptar ǵana baspahanaǵa jiberiledi. Al sapasy syn kótermeıtinderi tolyqtyrylyp, kelesi jyly taǵy arnaıy komıssııaǵa usynylady. Sońǵy jyldary tynbaı eńbektenýdiń arqasynda 8-synypqa arnalǵan qos tilde jazylǵan kitap elimizdegi jalpy orta mektep oqýshylaryna jol tartty.
«Bul oqýlyqtyń jaryqqa shyǵýyna keminde 3 mamannyń eńbegi sińdi dep esepteımin. Jeke-jeke aıtar bolsaq, ǵylym seleksııasynda bıofızıka, robot tehnıka boıynsha ǵylym doktory, professor Nyǵmetýlla Asanov, muǵalim ádistemesindegi jańa tásilder boıynsha bıologııa pániniń muǵalimi Baqyt Ibraımovanyń eńbegi eren. Degenmen bir shyndyqty aıtpaı ketýge bolmas. Oqýlyqqa kimderdiń taldaý jasaǵandyǵy qupııa. Biz jazǵan eńbekter sarapshylarǵa jáne Qazaqstandaǵy 30 mektepke synaq retinde oqýǵa jiberiledi. Ádistemelik oqýlyqtar synaq retinde oqytylatyn mektepterdiń muǵalimderimen ortaq baılanys joq. Eger sol kásibı ustazdarmen jolyqsaq, olardyń oıy men usynystaryn biler edik. Jýyrda sol 30 mekteptiń ishindegi Atyraýdyń muǵalimderimen sóılesýdiń sáti tústi. Úsh aı boıy zerttep-zerdeleýdiń nátıjesinde olardy mazalaǵan suraqtarǵa jaýap berdik. Eger oqý-oqytýdaǵy tájirıbesi mol muǵalimderden quralǵan top jıi kezdesip, usynys-jobalaryn ortaq talqy alańyna salsa, oqýlyq sapasynyń artýyna úlken úles qosqan bolar edi. Ázirge biz oqý ortalyqtarymen tek hat almasý ádisi boıynsha baılanystamyz. Qazir mektep oqýlyqtaryna saraptama jasaý qıyndap ketti. Kitaptarǵa taǵylatyn syn óte kóp. BAQ betterinde túrli oqýlyqtar jaıly daýly dúnıeler jaryqqa jıi shyǵyp jatyr. Bul memleket tarapynan joǵary deńgeıde taldaý jasaý kerektigin kórsetedi. О́ıtkeni bolashaq urpaqtyń taǵdyryna tikeleı qatysty máselege beıjaı qaraýǵa bolmaıdy», deıdi Alına Robertovna.
Muǵalimniń aıtýynsha, Bilim jáne ǵylym mınıstrligi engizgen 30 synaq mektebi jaqsy ıdeıa, biraq, bir kemshiligi mekteptiń kitapty tańdaý quqy joq. Máselen belgili avtordyń nemese baspanyń kitabyna tapsyrys berse, memlekettik satyp alý arqyly basqa kitaptar keledi. Ár bilim berý mekemeleriniń tańdaýyn eskerý tapsyrys berýshige qıyndyq týǵyzady. Eger tańdaý muǵalimde bolyp, ol ózi qalaǵan kitap arqyly sabaq beretin bolsa, onda baspalar men avtorlardyń sapasy artyp, oqýlyqtyń mazmuny tolysar edi.
A.Soloveva bıologııadan 9 jáne 10-synypqa arnalǵan jańa oqýlyq ázirleýde. Sarapshy toptyń talqysynan ótse, kelesi jyly oqý baǵdarlamasyna enbek.
Ustazdyń jospary kóp. Sonyń biri – jańa ádispen daıyndalǵan oqýlyqtar sıklyn aıaqtaý. Búginde ol bıohımııa men nanotehnologııany qamtyǵan oqýlyqty daıyndaý ústinde. Odan keıin oqýshylaryn olımpıadaǵa daıyndamaq. Úlgi tutar oqýshylarynyń arasynda Kúlásh Júmádilovany aıtýǵa bolady. Ol Nazarbaev Ýnıversıtetin támamdap, qazir Máskeýdegi Skolkovo ýnıversıtetinde bilim alýda. Taǵy bir oqýshysy Reseı ǵylym akademııasynyń gendik bıologııa ınstıtýtynyń aǵa ǵylymı qyzmetkeri.
– Ustazdyq – jaýapkershiligi joǵary uǵym. Kóp izdenýge týra keledi. Ashyq derek kózderin, joǵary oqý oryndaryna arnalǵan ádebıetterdi qoldanamyn. Keıde jumystyń kóptiginen mektepte qonýǵa týra kelgen kúnder bolǵanyn jasyrmaımyn. Búgingi tańda túrli kýrstarda joǵary oqý ornyna daıyndaý sabaqtaryn da júrgizemin. Tańnyń atqanynan kúnniń batqanyna deıin bar oıym bilgenimmen bólisý, bilmegenimdi úırený, deıdi A.Soloveva.
Nurshat TО́KEN,
«Egemen Qazaqstan»
