Ústimizdegi jyldyń qańtar aıynda júrgizilgen zertteý nátıjesi boıynsha álemde tórt mıllıardtan astam adam ǵalamtor qyzmetin qoldanatyny anyqtalǵan. Onyń teń jartysy túrli áleýmettik jelilerge tirkelgender. Mamandar bul san 2020 jylǵa qaraı eki esege deıin ulǵaıatynyn aıtady. Al bizdiń eldiń turǵyndary ǵalamtor qyzmetin qoldaný boıynsha 137 memlekettiń ishinde 36 orynnan kóringen. Dástúrli medıa bul jańalyqtarǵa qanshalyqty toıtarys bere alady? Bolashaqta telearnalar men radıolar, gazet-jýrnaldar óz bıigin saqtap qala ala ma?
Almaty qalalyq Ishki saıasat basqarmasynyń О́ńirlik kommýnıkasııalar alańynda bas qosqan BAQ basshylary osy másele tóńireginde oı bólisti. «Jastar úni» jastar qoǵamdyq birlestiginiń jetekshisi Dáýren Babamurattyń sózinshe, tehnıka qansha qaryshtap damyǵanymen túrli aqyldy quraldar, adamnyń shynaıy sezimi men oıyn, shyǵarmashylyq qabiletin almastyra almaıdy. Ǵalamtor betindegi jylt etpe aqparattar jyldam qoljetimdi bolǵanymen, dástúrli basylymdardaǵydaı dáıekti bolmaýy múmkin. Al mazmun tereńdigi men oı ushqyrlyǵy óz aldyna bólek áńgime. Dese de zaman kóshinen qalyp qoıýǵa taǵy bolmaıdy. О́ıtkeni búgingi tańda mobıldilik jýrnalıstiń eń basty qarýy. Eń durysy eski men jańany ushtastyryp, tarazy basyn teń ustaý.
Búginde áleýmettik jeliler aqparatty eń jyldam taratatyn quralǵa aınalyp otyr. Máselen, el turǵyndarynyń 13 mıllıonǵa jýyǵy ǵalamtor qyzmetin tutynady. Zertteý boıynsha «VKontakte» jelisine 6 mln, «Instagram»-5 mln, «Facebook»-1 mln, «Twitter» jelisine 0,3 otandasymyz tirkelgen. Al messendjerler ishinde «WhatsApp» pen «Telegram» kósh bastap tur. Memleket basshysynyń tikeleı bastamasymen elimizde júıeli júzege asyp kele jatqan «Sıfrly Qazaqstan» baǵdarlamasy el turǵyndarynyń sandyq tehnologııalardy saýatty meńgerýine zor yqpalyn tıgizgen. Atalǵan baǵdarlama negizinde aldaǵy eki jylda ǵalamtordy saýatty qoldanýshylar sany 81,5 prosentke jetedi dep kútilýde.
Tarıh ǵylymdarynyń doktory Sáýle Barlybaevanyń pikirinshe, jańa aqparattyq keńistiktiń keńge qanat jaıýy kóp jumystardy jeńildetkenimen, adamzat aldyna aqparattyq qaýip, kompıýterlik qylmys, qoǵamdyq sanany shatastyrý, kıbershabýyl, jalǵan málimet berý syndy jańa kedergilerdi ákelýi múmkin. Bul qaýipterdiń aldyn alý úshin buqaralyq aqparat quraldary men akademııalyq ortanyń baılanysy berik bolýy shart.
Basqosý barysynda búgingi jýrnalıstıkada kenjelep qalǵan dástúrli janrlardy qaıta jańǵyrtý máselesi de keńinen sóz boldy. Jýrnalıster qaýymy ocherk, esse janrlaryn tyń formatta túrlendirip, taǵylymy mol tarıhı maqalalarǵa kóbirek qalam terbese degen oı aıtyldy. Sondaı-aq Elbasynyń «Uly dalanyń jeti qyry» maqalasyna baılanysty mazmundy jýrnalıstik zertteýler jasalsa degen usynystar ortaǵa tastaldy. Maqaladan týyndaıtyn ózekti máseleler men megapolıstegi medıakeńistiktiń aqparattyq-tehnologııalaryn, ınnovasııalyq jańalyqtaryn damytý júıesi men joldary jan-jaqty saralandy.
Jýrnalıster men ǵalymdardyń oılaryn qoryta aıtqanda, ýaqyt talabyna saı kez-kelgen aqparat salasynyń mamany ámbebap bolýy tıis. Dástúrli qundylyqtardyń qaınarynan qanyp iship, jańa zamannyń da jańalyqtaryna beıimdelýi kerek. Al mýltımedııalyq tehnologııalar men ǵalamtor qýatyn tıimdi paıdalaný dástúrli medıanyń jańa tynysyn ashady.
Arman OKTIаBR,
«Egemen Qazaqstan»
ALMATY
