Zań sapasyna ony qaraý merzimi de áser etedi­

Tóraǵa Prezıdenttiń bergen tapsyrmalaryn iske asyrýǵa zańnamalyq negiz bolatyn bir­neshe zań jobasy jyldyń aıaǵyn­da ǵana bir paketpen kelip tús­kenin aıta kelip:  «Senat depýtat­tary zań jobalarynyń mańyz­dylyǵyn eskere otyryp, olardy asa qysqa merzimde qarap, talqylaýǵa májbúr boldy. Jyl saıyn qaıtalanatyn mundaı jaǵdaı qabyldanatyn zańdardyń sapasyna oń yqpal etpeıtini belgili. Sondyqtan zań jobalaryn Senattyń qaraýyna usyný merzimderine qatysty osyndaı keleńsiz jaǵdaılardyń qaıta oryn alýyna jol bermeý qajet. Osy máselege Úkimettiń nazaryn aıryqsha aýdaramyn. Mańyzdy zań jobalary boıynsha Úkimet Parlament palatalarymen aldyn ala jumys kestesin belgilep alǵany durys bolady», degen eskertý jasady.

Osydan keıin kún tártibindegi máse­leler qarala bastady. Aldy­men Elbasynyń usynǵan Joǵarǵy sot sýdıalaryn laýazymdarynan bosatý máselesi qaraldy. Usynysty Joǵary Sot Keńesiniń tóraǵasy Talǵat Donaqov jarııalady. Senat otyrysy Prezı­­dent usynysyn qoldap, E.Rahym­bekovti, E.Dáýlıevti jáne D.Nura­lındy Joǵarǵy sot sýdıalary laýazymynan bosatty. Osylardyń ishinde E.Rahymbekov Shymkent qalasy soty­n­yń, E.Dáýlıev Mań­ǵystaý oblystyq soty­nyń tór­aǵasy bolyp taǵaıyndalǵan. Al D.Nuralın zeınetkerlik jasqa tolýyna baı­la­nysty óz qalaýymen otstavkaǵa shyqqan.

Alǵashqy qaralǵan zań jobasy Májilis maquldaǵan «Qazaqstan Respýblıkasy men Halyqaralyq Qaıta Qurý jáne damý banki arasyndaǵy №8156-KZ Qaryz týraly kelisimge (Shyǵys – Batys avtomobıl joldaryn damytý jobasy (Almaty – Qorǵas ýchaskesi): Batys Eýropa – Batys Qytaı halyqaralyq tranzıt dálizi (OAО́EY 1b) túzetýlerge qatysty Qazaqstan Respýblıkasy men Halyqaralyq Qaıta Qurý jáne damý banki arasyndaǵy kelisim-hatty ratıfıkasııa­laý týraly» boldy. Bul týraly baıandamany Investısııalar jáne damý mınıstri Jeńis Qasymbek, qosymsha baıandamany senator Mıhaıl Bortnık jasap, anyqtaý maqsatymen berilgen birneshe suraqqa jaýap alynǵan soń, zań jobasy qoldaý taýyp, qabyldandy.

Parlament Májilisi maqul­daǵan «Eýra­zııalyq ekonomı­ka­lyq odaq sheńberinde aýyl sha­rýa­shylyǵy ósimdikteri tu­qym­darynyń aınalysy týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasy boıynsha negizgi baıandamany Aýyl sharýashylyǵy mınıstriniń birinshi orynbasary Arman Evnıev jasady. Bul zań jobasy da kóp suraqtar týdyrmaı qabyldanyp, Kelisim ratıfıkasııalandy.

Senatorlardyń kóp suraǵyn týdyrǵan Májilis maquldaǵan «Tabıǵı monopolııa­lar týraly» zańnyń jobasy  boldy. Zań jobasy týraly baıandamany Ulttyq eko­nomıka mınıstri Tımýr Sú­leı­menov jasady. Bul qujat ta­­bı­ǵı monopolııalar sýbek­ti­­leri is-áreketteriniń tıim­dili­gin arttyrýǵa baǵyttalǵan. So­nyń ishinde tarıfterdi belgi­leý prosesiniń ashyqtyǵyn qamtamasyz etýdi kózdeıdi. Tabıǵı monopolııalar sýbektileriniń mem­lekettik tizilimi jasalyp, ta­rıf­terdi retteý jumystaryn jetil­­dirý – zań jobasynyń negiz­gi maqsaty. Bul maqsatqa jetý úshin tarıfterdi retteýde ynta­landyrý ádisin paıdalanyp, sýbek­tiler is-áreketteri kórsetkish­teriniń tıim­diligin arttyrýdy qamta­masyz etý eskerilgen.

Mınıstrdiń aıtýyna qaraǵan­da, tabıǵı monopolııalar týraly zań alǵash ret 1998 jyly qa­byl­danǵan, sodan bergi 20 jyl­dyń ishinde oǵan 15 zań ar­qy­ly 200-den astam túzetý men tolyqtyrý engizilgen. Zań jobasy boıynsha qosymsha baıandamany Senattyń Ekonomıkalyq saıasat, ınnovasııalaq damý jáne kásipkerlik komıtetiniń hatshysy Sár­senbaı Eńsegenov jasa­dy. Ol zań jobasynda ta­bıǵı mo­no­polııalardyń 14 sal­asy beki­t­ilip, olardyń qyz­me­tin mem­le­kettik retteý jónin­degi ýáki­let­ti organ men jergilik­ti at­qarý­shy organdardyń qyzmet­teri aı­qyn­dalǵanyn aıtty. Shaǵyn tal­qy­laýdan keıin zań jobasy maqul­danyp, qabyldandy.

Májilis maquldaǵan «Qazaq­stan Respýb­lıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerge esirtki, psıhotroptyq zattar, sol tektester men prekýrsorlar aınalymyn baqy­­­laý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyq­tyrýlar engizý týraly» zań jobasy da birinshi oqylymda qaraldy. Qujat týraly IIM-niń birinshi orynbasary Janat Súleımenov baıan­dady. Baıan­damashy usynylǵan túzetýler men tolyq­tyrýlar naryqta jyldam paıda bolatyn sıntetıkalyq esirtkilerdiń jańa túrlerine úkimet qaýlysymen birden tyıym salýǵa múmkindik beretinin, sonyń arqasynda elimizde jańa esirtkilerdiń taralý joly kesiletinin aıtty. Qo­sym­sha baıandamany Senattyń Konstıtýsııalyq zańnama, sot júıesi jáne quqyq qorǵaý organdary komıtetiniń múshesi Vla­dımır Volkov jasady. Bul qujat ta maquldandy.

Senatorlardyń kóptegen suraǵyn týǵy­zyp, kóp talqylanǵan «Qazaqstan Respýb­lıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine memle­kettik satyp alý jáne kvazı­mem­lekettik sektor sýbek­ti­leriniń satyp alý másele­leri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasy boldy. Zań jobasy ortalyqtandyrylǵan qyzmet qaǵıdatymen memlekettik satyp alýdyń birtekti júıesin engizýdi kózdeıdi jáne kvazımemlekettik sektordaǵy satyp alýlardyń jańa ádisin usynady. Birneshe depýtat «Samuryq-Qazyna» qory­na memlekettik satyp alý­lar­dyń jalpylama tártibi júr­meıtindigine ashyq narazylyq bildirdi. Oǵan baıandama jasaǵan Qarjy mınıstri Álıhan Sma­ıylov jekeshelendirý prosesin utym­dy júrgizý úshin osyndaı ádister álemdik tájirıbede qoldanylatynyn aıtyp, jaýap berdi. Sonymen qatar zań joba­synd­a memlekettik organdar men kvazımemlekettik sektor sýbek­tileriniń elektrondy jolmen satyp alýlardyń aqparattyq júıe­sine qol jetkizýdiń birtekti núk­tesin qurý kózdele­tini aıtyldy.

Kelesi bolyp «Keıbir zańna­ma­lyq akti­lerge halyqtyń ju­mys­pen qamtylýy máse­leleri bo­ıy­nsha ózgerister men tolyq­ty­rý­lar engizý týraly», odan keıin «Keıbir zań­namalyq akti­lerge densaýlyq saqtaý másele­leri boıynsha ózgerister men tolyq­tyrýlar engizý týraly» jáne «Keıbir zańna­malyq aktilerge dárilik zattar men medısı­nalyq buıymdardyń aınalysy máse­leleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobalary qaraldy.

Alǵashqy zań jobasy 22 zańnamalyq qujattarǵa ózgerister men tolyqtyrýlar engizedi, bulardyń qatarynda Bıýdjet, Kásipkerlik, Salyq kodeksteri men birneshe zań bar. Al ekinshi zań jobasy boıynsha memlekettik tegin medısınalyq kómektiń jańa modelin engizý kózdelgen. Sonyń ishinde jedel medısınalyq kómek, sanıtarlyq avıasııa, alǵashqy medısınalyq-sanıtar­lyq kómek jáne t.b. bar. Dárilik zattar men medısınalyq buıymdardyń aınalysy boıyn­sha keıbir zańnamalarǵa engizilgen ózge­rister 2019 jyldyń 1 qańtarynan bas­tap osy zattardyń eń joǵarǵy baǵa­syn anyqtaýdy jáne retteýdi kózdeıdi. Son­daı-aq olardy tegin berý nemese ambýlatorııa­lyq jeńil­dikpen qamtamasyz etýdiń ulttyq tizilimin qurýdy qamtyǵan.

Kún tártibindegi máseleler qaralyp bolǵan soń senator S.Aıtpaevanyń depýtattyq saýaly jarııalandy. Onyń esirtkiniń zańsyz aınalymyna qatysty joldaǵan saýalyn Parlament Senatynyń Tóraǵasy Qasym-Jomart Toqaev qoldap, bul máseleniń asa ózekti ekenin atap ótti.

Jaqsybaı SAMRAT,

«Egemen Qazaqstan»