Áńgimelesý barysynda Qazaqstanda ǵylymdy damytýdyń qazirgi jaǵdaıy men perspektıvalary týraly pikir almastyryldy. Ǵylymdy basqarý júıesin jáne doktorantýra baǵdarlamasyn damytý, joǵary bilim berý mekemelerin zamanaýı jabdyqtarmen jaraqtandyrý, ǵylymı dáreje berý júıesin jetildirý máseleleri talqylandy.
Elbasy 2019 jyldy Jastar jyly dep jarııalady. Kezdesýdi ashqan Baqytjan Saǵyntaev jastardy keshendi qoldaý memlekettik saıasattyń basymdyǵyna aınalyp jatqanyn atap ótti. Ǵylymdy damytý úshin eń jaqsy jaǵdaılar jasalyp jatyr, sýbsıdııalar, jeńildikter berilip, túrli qoldaý sharalary qabyldanýda. Sonymen qatar, óz kezeginde, jastardan ekonomıkanyń barlyq salalarynda belsendi ári tıimdi qaıtarymnyń bolýy kútiledi. Jastar naqty bastamalar bildirip, eńbek ónimdiligin arttyrý jáne jumys oryndarynyń sanyn ulǵaıtýǵa qatysty óz bilgenderin usynýy tıis. Máselen, bul — egin sapasyn jaqsartýǵa baǵyttalǵan aýyl sharýashylyǵy salasyndaǵy ǵylymı ázirlemeler.
Memleket basshysy óz Joldaýynda taıaý keleshekte iske asyrylýy tıis ǵylymdy basqarý júıesin jetildirý týraly birqatar tapsyrma berdi.
«Tórtinshi ónerkásiptik revolıýsııa jaǵdaıyndaǵy damýdyń jańa múmkindikteri» jáne «Qazaqstandyqtardyń ál-aýqatynyń ósýi: tabys pen turmys sapasyn arttyrý» joldaýlaryndaǵy ǵylym máselesine qatysty negizgi tapsyrmalar:
bes jyl ishinde bilim, ǵylym, densaýlyq saqtaý salalaryna barlyq kózderden jumsalatyn qarajatty JIО́ 10%-na deıin jetkizý qajet;
metallýrgııa, munaı-gaz hımııasy, AО́K, bıo jáne aqparattyq tehnologııalar salalaryn zertteý isinde basymdyq beretin joǵary oqý orny ǵylymyn damytý kerek;
qoldanbaly ǵylymı-zertteýlerdi aǵylshyn tiline birtindep kóshirýdi júzege asyrý talap etiledi;
Joǵary oqý oryndary shetelderdiń jetekshi ýnıversıtetterimen, ǵylymı ortalyqtarymen, iri kásiporyndarymen jáne TUK birlesken jobalardy belsendi túrde júzege asyrýy qajet;
jeke sektordyń barlyq qoldanbaly ǵylymı-zertteý ázirlemelerin birlesken qarjylandyrýy;
jas ǵalymdarymyzǵa ǵylymı granttar aıasynda kvota bólip, olardy qoldaýdyń júıeli saıasaty.
Memleket basshysynyń qazaqstandyq ǵylymnyń nátıjeligin arttyrý mindetin iske asyrý maqsatynda Úkimet Qazaqstan jastarynyń bastamalaryn qoldaý bıoynsha júıeli jumystar júrgizip jatyr. Negizgi maqsat — qarjy kózderin ártaraptandyrý, bıýdjet qarajattary jeke qarjylandyrýdy tartýdyń tetigi bolýy tıis, sonyń ishinde qazaqstandyq ǵalymdardy iri halyqaralyq ǵylymı jobalarǵa qosý arqyly iske asyrylýy kerek. Teń qarjylandyrý jaǵdaıynda ǵylymı nátıjelerdi kommersııalandyrýǵa granttar bólý bastaldy,jeke sektor tartylýda. 138 joba aıasynda otandyq ǵylymı ázirlemederdi engizýge memlekettik emes kózderden 3,2 mlrd tg jýyq qarajat tartyldy. Buǵan qosa, ǵalymdar bıznes qaýymdastyqpen birlesip, Ǵylym qory men Dúnıejúzilik bank jelisi boıynsha birqatar jobalardy iske asyryp jatyr.
Sonymen qatar, kezdesý aıasynda jas ǵalymdar da sóz sóıledi, olar ózekti máselelerdi qozǵap, salany odan ári damytýǵa qatysty usynystaryn jetkizdi. Almaty Management University Ǵylymı zertteýler ortalyǵynyń dırektory Danııar Saparǵalıev ǵylymı dáreje berý júıesin jetildirý máselesin kóterdi. QR Energetıka mınıstrliginiń Iаdrolyq fızıka ınstıtýtynyń astanalyq bólimshesiniń dırektory, Ulttyq energetıka jáne mashına jasaý jónindegi ǵylymı keńestiń tóraǵasy, fızıka-matematıka ǵylymdarynyń kandıdaty, dosent M. Zdoroves óz kezeginde ǵylymdy basqarýdyń qazirgi júıesi jáne ony jańǵyrtý sharalary týraly aıtyp berdi.
Ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ Fızıkalyq-hımııalyq zertteýler jáne taldaý ortalyǵynyń basshysy, hımııa ǵylymdarynyń kandıdaty, professor B. Keńesov JOO ǵylymy jáne doktorantýra baǵdarlamasyn damytý, joǵary bilim berý mekemelerin zamanaýy jabdyqtarmen jaraqtandyrý máselelerine kóńil bóldi. QazUÝ ǵalymy, oqytýshysy E. Dosjanov jas ǵalymdardy áleýmettik qoldaý, sonyń ishinde jataqhanalarmen qamtamasyz etý máselelerin qozǵady. Ulttyq bıotehnologııa ortalyǵynyń zerthanasynyń meńgerýshisi, ǵylymı jobanyń jetekshisi, bıologııa ǵylymdarynyń kandıdaty M. Jabaǵınniń baıandamasy pánaralyq ǵylymdardy damytý máselesine arnaldy. Budan ózge, genomdyq zertteýler mysalynda salany kommersııalandyrý máseleleri qaraldy.
«Nazarbaev Ýnıversıtetiniń» doktoranty, Jas ǵalymdar alıansynyń vıse-tóraǵasy B. Ábdikenov jıynǵa qatysýshylarǵa jasandy zerdeni damytýdyń mańyzy, onyń ishinde densaýlyq saqtaý (derbes medısına), bilim berý, aýyl sharýashylyǵy (derbes aýyl sharýashylyǵy tehnıkasy) salalarynda qoldanýdyń paıdasy týraly aıty berdi. Qazaq memlekettik qyzdar pedagogıkalyq ýnıversıtetiniń kafedra meńgerýshisi, p.ǵ.k. Nargız Baltabaeva jas pedagogterge arnalǵan kýrstar men trenıngterdiń paıdasy týraly aıtyp, jas pedagogtardy daıarlaýdyń jańa quralyn engizý týraly usynysyn jetkizdi.
Qazaq onkologııa jáne radıologııa ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń dıplomnan keıingi bilim ortalyǵynyń oqytýshysy E. Ishkının Qazaqstanda jas ǵalymdardyń halyqaralyq zerthanalarda taǵlymdamadan ótý tájirıbesin damytý kerektigin atap aıtty. Solaısha, sheteldik ǵalymdardyń tájirıbesinen úırený arqyly ǵylymı áleýetti damytý kerek.
Aqparattyq jáne esepteý tehnologııalary ınstıtýtynyń zerthana meńgerýshisi R. Musabaev aqparattyq jáne esepteý tehnologııalary ǵylymı áleýetti damytýdyń bazısi bolyp tabylady. О́z kezeginde, Á. H. Marǵulan atyndaǵy Arheologııa ınstıtýtynyń fılıalynyń dırektorynyń orynbasary, t.ǵ.k. T. Mamyrov Memleket basshysynyń «Uly dalanyń jeti qyry» maqalasynyń negizgi basymdyqtaryn iske asyrý taqyrybynda sóz qozǵap, tarıhı-mádenı murany odan ári zerdeleýdiń mańyzdylyǵyn atap ótti.
Sh. Ýálıhanov atyndaǵy Tarıh jáne etnologııa ınstıtýtynyń ǵylymı hatshysy M. Qozybaev ǵylymı ınstıtýttar men granttyq zertteýlerdi perspektıvaly damytý máselesin kóterip, jas ǵalymdardy yntalandyrý júıesine kóńil aýdartty.
Kezdesýdi qorytyndylaǵan QR Premer-Mınıstri Baqytjan Saǵyntaev qatysýshylarǵa ashyq dıalogy men usynystary úshin alǵysyn bildirdi. Ǵylymdy damytý máselesinde Qazaqstanda ǵylymı qyzmetti josparly ári qarqyndy damytý úshin qandaı baǵyttardy odan ári damytý qajettigin, qandaı máselelerge erekshe den qoıý kerektigin aıqyn uǵyný qajettigi aıtyldy. Qazaqstan ózin basqa memleketterdiń arasynda usyna alatyn baǵytty damytý kerektigi málimdeldi.
QR BǴM derekteri boıynsha, Qazaqstanda 2017 jyly ǵylymı zertteýler men ázirlemelermen 386 uıym aınalysqan, 22 081 adam tartylǵan, onyń ishinde 17 205 zertteýshi maman bar. Olardyń 7 733-i 35 jasqa deıingi jas ǵalymdar. 2018-2020 jyldarǵa arnalǵan qarjylandyrýǵa maquldanǵan jobalar men baǵdarlamalar arasynda granttyq jáne baǵdarlamalyq-maqsattyq qarjylandyrý aıasynda 35 jasqa deıingi jas ǵalymdardyń úlesi zertteýge qatysatyndardyń jalpy sanynyń 49,3%-na deıin artty. Bul – 2015-2017 jyldarǵa arnalǵan zertteýlerge qaraǵanda 1,4 esege artyq kórsetkish.
Qazaqstannyń negizgi ǵylymı ortalyǵy — Almaty qalasy. Qalada ǵylymı-zertteý salasyndaǵy qyzmetkerler sany 8,8 myń adamdy quraıdy. Bul — Qazaqstannyń barlyq ǵalymdarynyń 40%-y. Ǵylymı zertteýler men ázirlemelerdiń 36,8%-y atalmysh qalaǵa tıesili. Zertteýler men ázirlemelerdi júzege asyratyn uıymdar sany — 131.
Jumys sapary kezinde Premer-Mınıstr birqatar ınfraqurylymdyq jáne áleýmettik nysandarǵa baryp, bilim berý men mamandardy daıarlaý sapasynyń artýy, sondaı-aq qaladaǵy kólik ınfraqurylymyn, týrızm ındýstrııasyn damytý barysymen tanysady.
Eske sala keteıik, QR Premer-Mınıstri Memleket basshysynyń tapsyrmasymen el óńirlerin jumys saparymen aralap júr. Osyǵan deıin Baqytjan Saǵyntaev Atyraý, Aqtóbe, Qaraǵandy, Qostanaı, Qyzylorda, Mańǵystaý, Túrkistan, Aqmola, Batys Qazaqstan, Soltústik Qazaqstan, Pavlodar jáne Shyǵys Qazaqstan, Almaty jáne Jambyl oblystarynda jumys saparlarymen boldy.
