Oblystyń jer aýmaǵy 14,6 mıllıon gektardy quraıdy. Onyń ishinde aýyl sharýashylyǵy jerleri 10 mıllıon 782 myń gektarǵa nemese barlyq jerdiń 74 paıyzyna teń. Munyń 5,7 mıllıon gektary egistik, 4,5 mıllıon gektary – jaıylymdyq jerler. Aýyl sharýashylyǵy jerlerin tıimdi paıdalaný maqsatynda túgendeý jumystarynyń qorytyndysy boıynsha 1 mıllıon 110 myń 300 gektar jerdiń paıdalanylmaı bos jatqandyǵy anyqtaldy. Buǵan deıin eshkimniń 613 myń gektar egistik alqappen, 490,2 myń gektar jaıylymdyq jermen jumysy bolmapty.
Búgingi kúni Aqmola oblysynda aýyl sharýashylyǵy jáne basqa da maqsattarǵa arnalǵan jer telimderin bólýde zań buzýshylyqtar jıi kezdesedi.
– Bizge menshik quqyǵyn buzý, jerdi búldirý, aýyl sharýashylyǵy maqsatyndaǵy jerdi utymsyz paıdalaný nemese paıdalanbaý, jer telimderi menshik ıeleriniń jáne jerdi paıdalanýshylardyń jer telimderin paıdalaný jónindegi mindetterin oryndamaýy, ýaqytsha ıelenip otyrǵan jerdi odan ári maqsatyna saı paıdalanbaı, jaramsyz kúıge túsirý sııaqty zań buzýshylyqtarmen kúres quqyǵy berildi, – deıdi Aqmola oblystyq jerdiń paıdalanýy men qorǵalýyn baqylaý basqarmasynyń jetekshisi Talǵat Muhametjanov.
Onyń aıtýyna qaraǵanda, basqarma óz betimen belgili bir jer telimin basyp alyp, onda qurylys salý, sóıtip jerge zańsyz ıelik etý kórinisterine de jaýapty eken. Bir sózben túıindep aıtqanda, el ıgiligi bolyp sanalatyn jerdiń berekesin saqtaý úshin jumys isteýleri kerek.
Jer kodeksine engizilgen ózgertýler men tolyqtyrýlardyń negizinde zańdy jáne jeke tulǵalarǵa jalǵa berilgen aýyl sharýashylyǵy jeri bes jyl ishinde óziniń bastapqy maqsatyna eki jyl qatarynan paıdalanylmasa, onda úshinshi jyly sot sheshimi arqyly memleketke qaıtarylyp alynady. Shyntýaıtynda, bes jyl tym uzaq ári tıimsiz. Sondyqtan Jer resýrstary komıtetine bul mezgildi qysqartý jóninde usynys engizilipti. Bir jyl egin egilip, keler jyly áldebir sebeptermen egilmeı qalsa, ol jerdi qaıtaryp alýǵa quqyqtary joq. Jer paıdalanýshylar osylaısha uzyn-sonarǵa salyp, jerdi tıimsiz paıdalana berýleri de múmkin.
Qazirgi kúni oblys boıynsha 100 myń gektar jer búgingi ıelerinen májbúrlep qaıtaryp alýdyń aldynda tur. Bul 2015 jyly júrgizilgen tekseristerdiń nátıjesinde anyqtalǵan jerler. 2016-2017 jyldary atqarylǵan jumystardyń nátıjesine oraı taǵy da 212 myń gektar aýyl sharýashylyǵy maqsatyndaǵy jerler memleket esebine qaıtarylmaq. О́ıtkeni olar da bir kezde ıeleri iske jaratamyz dep alýyn alǵanymen, túrli sebeptermen kádege asyrýǵa shamalary kelmeı, aramshóp basyp, tozyp bara jatqan egistik alqaptary.
Byltyr Aqmola oblysy ákiminiń sheshimimen paıdalanylmaı otyrǵan aýyl sharýashylyǵy jerlerin anyqtaý úshin aýdandarda arnaıy jumys toptary qurylǵan.
Bıyl 299 myń gektar jer osyndaı tekseristermen qamtylyp, jer zańnamasynyń 244 ret buzylǵandyǵy anyqtaldy. Bul jerlerdiń 297 myń gektary aýyl sharýashylyǵy maqsatyndaǵy jerler bolsa, qalǵan 2 myń gektary kommersııalyq nysandarǵa bólingen jerler. Zań buzǵandarǵa 17 mıllıon 600 myń teńge kóleminde aıyppul salyndy.
Oblysta zań buzýshylyq Atbasar
aýdanynda jıi kezdesip otyr. Aýdandyq prokýratýradan túsken uıǵarym hattyń negizinde basqarma 134 aýyl sharýashylyǵy sýbektisine tekseris júrgizgen. 50 myń gektar jerdi qamtyǵan 27 tekseristiń barysynda 14 sýbektige ózderiniń ıeligindegi aýyl sharýashylyǵy jerlerin paıdalanbaı, qaraýsyz qaldyrǵany úshin 657 myń teńge kóleminde aıyppul salyndy.
Osy arada aıta ketetin bir jaıt, kóptegen seriktestiktiń beıneti mol mal sharýashylyǵynan qashyp, tek eginmen ǵana aınalysatyndyǵy. Munyń ózi shalǵaıdaǵy shaǵyn aýyldardyń taǵdyryna tikeleı áser etedi. Eger eki salany talapqa saı birge júrgizse, aýyldyq jerde jyl boıy jumys kózi bolar edi. Jumys bolǵan soń, aýyl adamdary da týǵan jerin tastap ketpes edi. Bizdiń oıymyzsha, bul oraıdaǵy talapty kúsheıte túsý qajet. Joǵaryda aıtylǵan tekseristerdiń nátıjesinde buryn egin sharýashylyǵymen ǵana aınalysqandyqtan, jaıylymdyq jeri bos jatqan seriktestikter birtindep mal satyp ala bastaǵan. Al 7 sýbekt túsinik jumystaryn júrgizý barysynda erikti túrde óz jer telimderin ıelenýden bas tartyp otyr. 1462 gektar jer memleket menshigine qaıtarylyp, aýksıon arqyly aýyl sharýashylyǵy aınalymyna engiziletin bolady. Bul bir ǵana Atbasar aýdanynda oryn alyp otyrǵan jaǵdaı.
Sońǵy jyldary 264,7 myń gektar jer memleketke qaıtaryldy. 653,5 myń gektar alqap egis aınalymyna qaıta engizilip, bos jatqan jerlerdiń kólemi burynǵyǵa qaraǵanda qysqara tústi. Keler jyly 4,3 mıllıon gektar alqapqa dándi-daqyldar egilip, dıqan qaýymy 5 mıllıon tonnadan astyq jınaımyz dep dámelenip otyr. Eger jer bos jatpaı, barlyq egistik alqaptary talapqa saı paıdalanylatyn bolsa, egistik kólemi de, óndiriletin ónim de búgingiden áldeqaıda kóp bolar edi.
Burnaǵy jyldary seriktestikter tarapynan jerdi bankke kepildikke qoıyp, nesıe alyp, keıin ne egin ekpeı, ne nesıesin qaıtarmaı, daýǵa ushyraý derekteri de kezdesken. Máselen, Birjan sal aýdanynda 107 myń gektarǵa jýyq jer, Zerendi aýdanynda 6 myń 851 gektar jer kepildikke qoıylyp kete barǵan.Seriktestikter sottyń sheshimimen bankrot bolyp tabylǵan. Eki ortada paılarynan aıyrylǵan halyq zar qaqsap qaldy.
Jerdiń ıgilik ekendigi aqıqat. Igilik bos jatpaýy kerek.
Baıqal BAIÁDIL,
«Egemen Qazaqstan»
Aqmola oblysy
