«Jigittiń jaqsysy – naǵashydan» demekshi, túp naǵashysy qazaq tarıhynda orny bólek, aty ańyzǵa aınalǵan Aqtan batyr ekendigin aıtsaq, keıipkerimizdiń bolmysy odan saıyn bıikteı túsetini anyq. Shejiresi osyndaı tektilerden taraıtyn Janarys atanyń eldiń múddesin oılap, halqyna qaltqysyz qyzmet etýi de zańdylyq. Búginde Aqtóbe qalasynyń tórinde ornalasqan Janarys atanyń úıinen kisi arylmaıtyny da sondyqtan. Aýrýyna shıpa, janyna daýa izdegen myndaǵan adam osy berekeli shańyraqqa at basyn tireıdi.
Onkologııalyq, SPID, bedeýlik, aýtızm, ınsýlt, ınfarkt, DSP, aýtoımmýndy aýrýlarǵa shaldyqqandar medısınalyq jaqtan tek sımptomatıkalyq belgilerin qozdyrmaýǵa baǵyttalǵan em-sharalardy ǵana qabyldap, odan tolyq jazylý múmkin bolmaı otyrǵandyǵy belgili. Álem boıynsha medısına ǵalymdarynyń nazarynda turǵan atalǵan dertterdi zertteýler qorytyndysy ázirge nátıjesiz kúıde qalyp otyr. Biz sóz etip otyrǵan Janarys atanyń shapaǵatynyń arqasynda joǵaryda atalǵan aýrýlardyń shıpasy tabylyp, atalǵan aýrý túrlerinen aıyqqandar óte kóp.
Aýrýhanada emdeý barysynda qoldanylǵan dárilerdiń zaqymdalǵan kletkalarmen qosa, saý kletkalardy, sonyń ishinde qorǵanys – ımmýndy júıe kletkalaryn joıatyn keri áseri de bolady. Naýqastyń alǵashynda qorshaǵan ortamen – tabıǵatpen, aýrý asqynǵan soń ózine ekinshi adamnyń kútimin qajet etip, áleýmettik dertke ulasýy, dárilerdiń, em-sharalardyń óte qymbattylyǵy, naýqas psıhologııasynyń birtindep buzylýy, asqynýlary kezdesedi. Týý jasyndaǵy áıelderde jıi kezdesetin mastopatııa, basqada týý joldarynyń aýrýlaryn tabıǵı jolmen emdep, ári qaraı bala týǵysy keletin, biraq densaýlyǵy kótermeı, dárigerler qatań tyıym salǵan, ómirine asa qaýipti degen tujyrymmen kelgen áıelder Janarys Jaqsylyqulynyń bergen emin alyp, densaýlyǵyn ońaltyp, ári qaraı bala kóterip, deni saý balalardy dúnıege ákeledi. Qazaqstannyń kóp jerinde, sonyń ishinde ekologııalyq, radıasııalyq apat aımaǵy atalatyn burynǵy polıgon aımaqtarynan kelgen: Azǵyr, Embi-5, Semeıdegi Kýrchatov, Aqtóbedegi Jarqamys, munaı jáne basqa da paıdaly qazbalardy ıgerýdegi paıda bolatyn ýly, mýtagendi zattardyń molekýlalarymen ýlanyp, aýyryp kelgen naýqastardy da emdep, tazartýda.
Janarys Jaqsylyquly Eńsepov 1991 jyldan bastap, boıyndaǵy qasıetti biliminiń arqasynda qazaqstandyqtardy ǵana emes, shetelderden kelgenderdiń ómirlerin aman alyp, densaýlyqtaryn nyǵaıtýǵa kómegin berip keledi. Alys-jaqyn jerlerden emdelýge kelgen jandardyń arasynda Reseı, AQSh, Norvegııa, Ispanııa, Eýropa,Túrkııadan kelýshiler óte kóp.
Emdelýshiler men dárigerlerdiń emge deıingi jáne emnen keıingi dıagnozdary júıeli túrde jiktelinip, emshiniń jeke muraǵatynda saqtalady. Muraǵatty naýqas tarıhy saqtalatyn oryn dep aıtý jetkiliksiz, munda zııandy ádetterden arylǵan adamdardyń alǵysy, dene múshelerine týa bitken aqaýlarynan jazylǵandar, áý basta dıagnozdary rastalmaı, Janarys ata kómegimen belgisiz aýyr dertten jazylǵandar shejiresi dep aıtýǵa turarlyq. Tipti dárige, zııandy zattarǵa, ótirik sóıleýge táýeldilikten arylǵandar, minez anomalııalarynan emdelgenderdiń «dert muraǵaty» da saqtalǵan. Qazirgi tańda naýqastar dertine shıpa tabatyn shańyraqty halyq «Mektep ata úıi», oǵan qosa «Densaýlyq mektebi» dep te ataıdy. Janarys ata týraly jan-jaqty habardar bolǵysy kelgen jandarǵa aqyn Shómishbaı Sarıevtiń Janarys Jaqsylyqulymen syr-suhbatyn oqýdy usynar edim.
Meniń Janarys ataǵa barǵan saparym boıymdaǵy skolıoz, búırek dertinen, túıindi zob (ýzlovoı zob) aýrýynan aıyqtyryp qana qoımaı, jeke basymdaǵy bolǵan qıyndyqtan aryltyp, boıymdaǵy qarym-qabiletimniń jan-jaqty óristeýine jol ashty. О́tken jyly anamdy artroz ben artrıt dertinen emdep berdi. Janarys atanyń batasyn alǵannan keıin otbasyma bereke men yrzyq-nesibe ornyqty. Sondyqtan halqynyń yqylasyna bólenip, el-jurtynyń saýabyn alyp júrgen Janarys Jaqsylyqulyna, ıaǵnı Mektep ataǵa óz tarapymnan alǵysymdy bildirgim keledi.
Qadirmendi Janarys ata!
Sizdeı aıbyndy batyrdy ómirge ákelgen arýaqty, tekti ata-babalardyń tikeleı urpaǵy, namysyn qolyna tý etip túsirmeı ótken ákeńizge jáne batyr týǵan anańyzǵa sheksiz alǵysymdy bildiremin! Janarys Jaqsylyquly, Sizge erekshe kúsh-qýat berip, halqymyz árqashan qoldaı bilsin! El maqtanyshy bolyp bıikten kórine berińiz!
Nurgúl ShYŃǴYSQYZY
