HHI ǵasyrǵa quldyq!
О́tken ǵasyrǵa ókpemiz qaraqazandaı bolǵanmen, ǵasyr sońynda ata-babamyz ańsap ótken táýelsizdik tańy atyp tańymyz aıyryla shattyqqa bólendik emes pe. Bunymyzdan aırylta kórmesin, tek uzaǵynan súıindirsin dep tileımiz!
Endi, mine, ile-shala jańa ǵasyr da aıqara esigin ashyp, birjola qushaǵyna orap aldy. Basqany qaıdam, óz basym órem jetkenshe osy quldyq urǵyzǵan HHI ǵasyrdyń qadir-qasıetin qamshylap óteıin.
Aldymen aıtarym, jas kelip jasamys tartqanda mynaý úbirli-shúbirli nemerelerimdi baǵyp-qaǵýdan qutylǵanyma quldyq! Burynǵy bireýi moınynda, bireýi arqasynda, qalǵany jeteginde ilinip-salynyp eńkish tartyp ketip bara jatqan burynǵy áje-apalardy kóz aldyma keltirip, eńse ezilip, júnjip bitýshi edim... Qazir rahat, balabaqsha degen mekemeń olaryńdy qara keshke deıin qamap ustap, keshke kelin-aq kóligimen zyr etkizip ákele qoıady. Iiskep maýqym basylmaı-aq tań atyp olar tarydaı shashylyp baratyn jerine taıyp turady... E, óstip qoldy uzartqan ǵasyryńa táýbe dep otyrǵan kempir-shalyń bir biz ǵana emes.
...Burynǵynyń qartaıǵan shal-shaýqany kelin balanyń qas-qabaǵyna qarap qaǵajý kórmeýshi me edi... Qazir rahat! Aınalaıyn zeınetaqynyń arqasynda, ásirese eki qolǵa bir kúrek tabylmaı otyrǵan aýyldy jerlerde alshań basyp, asyǵa ońynan túsip júrgender de bar. Tegi keri ketip kergı qalǵan bala-shaǵaǵa tap kelseń, jıǵan-tergenińdi óńger de aınalaıyn qarttar úıine taıyp tur... Onda da tek zeınetaqyńnyń bólshegin bólip bere qoısań – tósegiń salýly, tórt mezgil tamaǵyń tartýly, al basyńdaǵy úıińdi ótkizip berseń – senen ótken syıly pende bolmaı, ýaıym-qaıǵysyz qartaıa ber.
...E, ıá, aqshań bolsa qaltańda, taltańda da taltańdanyń zamany týdy. «Esektiń artyn jýsań da mal tap» degenniń ýaqyty kelgen kezeń. Aryńdy sat, kózin tap – tek qarajatty qampıtsań boldy – kúniń týady, kóziń ashylady, kóńiliń kókte, óziń ózen-kólde armansyz shalqalap jatasyń... Qazir mıllıard jep on jylǵa, jarty mıllıon qylǵytyp bes jylǵa sottalyp kete barý ekiniń biriniń asqaq armany... Buryndary – sottalý, ásirese qazyna qarajatyn jymqyryp isti bolý ólimmen teń boldy emes pe... Ol qorlyqty da bastan ótkerippiz.
Jańa ǵasyrǵa quldyq, aǵyl-tegil aqshań bolsa tóbedegiń túgendeledi! Aqshań bolsa, sál ónerge beıimiń bolsa boldy – kúndiz-túni teledıdardan túspeýińe bolady. Ári ketip áýelep aspandaǵy juldyzǵa teńelip, teńselip shyǵa kelýiń ǵajap emes!
Baıaǵy aqsha... oıpyr-aı, kól-kósirdiń arqasynda ata-babasyn túgendetip qysh kitap shyǵarǵandarda jetip-artylady. Eskertkishiń ne, kóshe buıyrtyp, búkil bir aýyl atyn altyn árippen ata-baba atyna jazdyrtyp jazmyshtan ozdyrtyp oıyp turyp oryn aldy emes pe.
...Jańa zaman – talant, bilimiń bes tıyndyq baqyr, tek joǵaryda jotaly kókeń bolsa boldy, baǵyń janyp, bazaryń ornaıdy.
...Osylaı-osylaı qaraǵym, HHI ǵasyrǵa quldyq uryp baramyn! Meniń órem jetip jeldeı esip aıtyp ótpegim osy. Seniń de delebeń qozyp, qosyp-alaryń bolaryna senemin. Iаǵnı sen de, men de bul ǵasyrǵa quldyq uramyz!
...E, ıá, aıtpaqshy – aldydaǵy HHII ǵasyrda ómir súretinderde tipten arman bolmaıtyn shyǵar... Átteń sol ǵasyrda ǵumyr kesher me edi-aı!.
Ersultan MAǴJAN
Almaty oblysy
mundaı da bolady...
- Sottyń statıstıkalyq málimeti boıynsha birde bir áıel as úıde ydys-aıaq jýyp jatqan erkegin atyp tastamapty.
- Kóshede bir erkektiń ıtine sóılep turǵanynyń kýási boldym. Iti onyń aıtqandaryn túsinetindeı sóılep jatyr anaý... Úıge kelip, sol oqıǵany mysyǵyma aıtyp ekeýlep uzaq kúldik...
- Keshe úısiz-kúısiz qańǵybas isti bolyp sottaldy. Sóıtip ony jarty jyl úı qamaqta ustaýǵa úkim shyǵaryldy.
- Tańerteń oıanyp, sheshem as daıarlasyn dep jata turdym da, kenet esime tústi – sheshe degen men ekenmin....
Ázil-ájýa «ań-qus» aýylynda
Eki tyshqan kınostýdııa qoımasynda fılmderdiń taspasyn kemirip otyr.
– Qalaı dámdi me? – dep suraıdy biri.
Sonda ekinshisi:
– Keshegi ssenarıı buǵan qaraǵanda táýirirek edi...
* * *
– Sizdiń kúıeýińiz neden qaıtys boldy?
– Masa shaǵyp...
– Qoıyńyzshy!.. Masa shaqqan adam ólýshi me edi?
– Siz bilmeıdi ekensiz ǵoı, arqan boıymen júretin ártis úshin masadan qaýipti jaý joq.
* * *
Dostarymen balyqqa baryp oljaly qaıtqan kúıeýi:
– Mynalardan dámdilep turyp as ázirle! – dep buıyrady.
As úıde balyq tazalap otyrǵan áıeli:
– Taǵy da bazardan ala salǵansyń ba, aıttym ǵoı saǵan, sýpermarketten durysyraǵyn alshy dep...
* * *
– Állóý, bul jan-janýarlardy qorǵaý qoǵamy ma?
– Iá. Ne boldy?
– Hat tasýshy bizdiń baqtaǵy aǵashqa shyǵyp alyp, boǵaýyz sózdermen ıtimdi boqtap otyr...
Aýrýynyń sıqy
Azanmenen áıeli:
«Jumysqa barsaıshy,
Keshe de keshigip ediń,
Aıtqan tildi alsaıshy!» dep,
kúıeýin oıatty.
– О́ziń de tursyń ǵoı kórip,
Basym solqyldap,
Jatsam bir tirilip, bir ólip,
«Jumysqa júgir!» deısiń!
Sol shaqta,
Basym aınalyp, talmam ustap,
Qudaı atyp qalsa,
shıetteı bala-shaǵany shýyldatyp,
Aýrýhanaǵa jatyp qalsam,
Sonda saǵan jaqsy bola ma? –
dep kúıeýi tiresip ketti.
«Bas jazaıyq» dep dosy kep edi,
Atyp turyp, sonymen ilesip ketti.
Maskúnemniń monology
Osy baıaǵyda,
Araqty tatpaýshy edim.
Qyzmette bastyqtar maqtaýshy edi,
Saýyqtyrǵyshqa da jatpaýshy edim,
Endi búginde,
Ishkilikti udaıy iship turam,
Sógisti de jıi-jıi alyp boldym.
Birde shyqsam jumysqa, birde shyqpaı,
Jumystaǵylardan ábden uıalyp boldym.
Úıde de bereke joq,
Júrgenim qatyn-balaǵa keleke bop.
Áı, qý araq-aı,
Endi seni qoımasam ba!
… Aıtpaqshy, búgin aılyq beredi eken,
Jaqsylap bir toımasam ba?
Shyrynhan ALEShITULY
Túrkistan oblysy
Aýyldyń aıtqyshtary
Erterekte bir atamyz Almatydan poıyzben kelgenin aıtyp maqtanyp otyrady. Ol kezde otyrmaq túgil poıyzdy kózben kórgenderdiń ózi sanaýly bolǵany belgili.
– Osy poıyzdyń eń uzyny qanshalyqty mólsherde bolady? – dep saýal qoıady bir kisi. Anaý múdirip qalyp, «onysyn bile almadym», – dep shynyn aıtady.
– Oıboı, onyń alýan túrlisi bolady, – dep kıip ketipti sonda Ádilhan degen «tókpe» aǵamyz. – Ana jyly Qaraǵandyǵa FZO-ǵa barǵanymdy bilesiń ǵoı, sonda men de poıyzben qaıtqanmyn. Ylǵı jaqsy jumys istegenderdi iriktep, aldyńǵy vagonǵa otyrǵyzǵan bolatyn. Biz Semeıge jetip, vokzaldan telefon soǵyp bilgenimizde, sońǵy vagon Qaraǵandydan jańa shyqqan eken...
* * *
Fızıka pániniń muǵalimi kóshede kezdesken bir balany toqtatyp, renish bildirip jatyr.
– Qoǵabaev, sen osy qaıda júresiń? Qystaı bir sabaqqa qatysqan joqsyń, toqsan aıaǵynda qalaı qorytamyn baǵańdy? Erteń ábden daıarlanyp kel, mindetti túrde suraımyn...
Anaý muǵalimine tańyrqaǵan túrmen biraz qarap turdy da:
– Aǵaı, – dedi, – «erteń kel» degenińiz ne?!. Men byltyrdan beri ınstıtýtta oqyp júrmin ǵoı!..
* * *
Tóleýhan degen aǵamyzdyń zaıyby shynynda da el-jurtqa syıly adam edi. Bir otyrysta jaqyn jeńgeleri Tóleýhannyń kózinshe onyń báıbishesin maqtaı bastapty.
– Oıboı, Kámarpaný kelin tamasha adam ǵoı, ómiri bireýge tik kelgenin kórgen joqpyz, – deıdi bireýi.
– Iá, aıtary joq, – dep ekinshisi ilip áketipti. – Jón-josyqtyń bárin biledi, ári sondaı ınabatty adam ǵoı. Qolynan kelmeıtini joq...
Sonda Tókeń analarǵa qorazdana bir qarap alyp:
– Sondaı áıeldi durys tárbıe berip, ustap otyrǵan erkekti nege maqtamaısyńdar? – degen eken.
Hasen ZAKARIIа
Shyǵys Qazaqstan oblysy
О́mirdiń máni
«О́mirdiń máni nede?» deısiz, á? Shynynda da, ómirdiń máni nede?
Muny túsindirý úshin mysal keltirýimiz kerek. Máselen, qudiretti bir kúsh adamdardyń bárin kókóniske aınaldyryp, ıaǵnı birin – qııarǵa, ekinshisin – qyzanaqqa, úshinshisin – burshaqqa, qalǵandaryn taǵy da ár- túrli kókóniske aınaldyryp, úlken bir ydysqa salyp, tuzdap-tuzdyqtap tastady delikshi.
Sodan bir kúni álgi qudiretti kúsh salat jegisi kelip, tuzdap-tuzdyqtalǵan ydysty ashty delik. Qolyna shanyshqy alyp, bankiden eń birinshi qııarlardy terip aldy.
– Biz bekerge ómir súrmeppiz, – dep shýlasa maqtanysty sol kezde qııarlar, – Kórdińder me, eń birinshi bizdi sýyrdy. Demek, biz ózgelerden góri keregirekpiz, qajettirekpiz...
Qyzanaqqa kezek kelgende, olar da ólerdeı maqtandy:
– Shanyshqyǵa biz sarymsaqtan, burshaqtan, buryshtan buryn iliktik. Demek...
Bankiden eń sońynda burshaqtar shyqty. Jan-jaǵyna qarasa, qııardy qıqalap, qyzanaqty týrap, sarymsaqty usaqtap, bulardyń bárin aralastyryp, tarelkaǵa jaıǵastyryp tastapty. Endi burshaqtar kúpinsin:
– Biz bekerge ómir súrmeppiz. О́zgelerdi qıqalap, qınap, týrap jatqanda, bizdi sol bútin qalpymyzsha qaldyrdy. Demek...
О́mirdiń mánin kim qalaı túsinetinin endi túsindińiz be? «Túsingem joq» deısiz be? Al men túsindim jáne sizden buryn túsindim. Demek...
Pavel MIHNENKO,
ýkraın satırıgi
Múıisti júrgizetin Berik SADYR
