Sol úshin...
Jańa jyldaǵy tilegimdi myna bir áńgimeden bastaǵym kelip tur… Kemede óte baı shonjar men asa bilimdi ǵalym kele jatypty. Shonjar ózimen birge bar baılyǵyn tıep kele jatypty da, ǵalym qurqol bolsa kerek. Aıaqasty daýyl turyp keme aýdarylyp, jańaǵy ekeýi bir aǵashqa jarmasa jaǵaǵa jetip, aman qalypty. Sonda unjyrǵasy túsip otyrǵan ǵalymǵa shonjar: – Seniń túńiletin retiń joq, basyń aman – bári ornynda. Men beıbaqty aıtsańshy, jıǵan-tergenimnen aıyrylǵan!.. – degen eken.
Iаǵnı, osy tosty qandaı qaýip-qater bolsa da ózińmen birge qalatyn aqyl-bilim úshin alyp qoısaq.
***
Bir esek jolbarystyń terisin jamylyp alyp ań bitkendi aralap kele jatady. Jol-jónekeı ony kórgen sıyrlar úrkip, qoılar da ońdy-soldy bytyraı qashady. Masqara bolǵanda, bir kezde kúshti daýyl turyp, esektiń terisi sypyrylyp túsedi de, ań bitken esekeńdi tópelep sabasyn kep...
Sondyqtan da osy tosty jolbarys ta bolmaı, esek te bolmaı, óz qalpymyzda qalý úshin alaıyq, aǵaıyn.
***
Bir otbasynda jalǵyz erke bala eseıip erjetedi. Áke-sheshe jalǵyzdan nesin aıasyn, ne kıemin, ne ishemin demeı, shalqyp ósedi. Onysyna qaraı, barshylyqtan asyp-tógilgen balada dos-jaran da kóp bolady. Kúnderdiń kúninde balalary tańdap-talǵap baryp bir qyzǵa úılenbekshi bolady da, ákesine toıyn kópten ilgeri etip dúrkiretip ótkizip berýin ótinedi. Ákesi kelisip, toıyna onyń qaraqurym dostaryn men shaqyraıyn dep kelisimin alady.
Sóıtip, toı bolatyn kún de jetedi. Toıǵa kileń týǵan-týystary, etjaqyndary jınalady da, al balasynyń qaraqurym dostarynyń biren-sarany ǵana keledi.
Túkke túsinbegen bala bul qalaı boldy dep ákesinen suraǵanda:
– Seniń dostaryńdy shaqyrýyn shaqyrdym, tek seniń atyńnan úılený toıyma kelińder dep emes, bir jaǵdaı bolyp qaldy, soǵan kómek-qarajat kerek bolyp tur dep shaqyrý qaǵazyn jibergenmin, – depti.
Aǵaıyndar, osy tosty qashanda qınalǵanda janyńnan tabylyp, únemi kómegin aıamas týǵan-týys, etjaqyndar úshin alyp qoıalyq.
Toı
Jyl basynda –
Eldi eleńdetken,
Asabasy óleńdetken
Kópten kútken toı boldy.
Tyrıǵan aryqtyń da,
Tompaıǵan tolyqtyń da,
Kállásynda –
Toıǵa qatyssam degen oı boldy.
Jurttyń jegeni – jylqy,
Asaǵany – atan,
Jemegeni qoı boldy.
Adam degen, astapyralla,
Alasapyran kóp boldy.
Daladaı dastarqanda –
Dóńkıgen et,
Taý-taý salat, shóp boldy.
Shaqyrylǵan qonaqtar
Shalqaıyp tórde otyrdy.
Shaqyrylmaǵan qonaqtar
Sypyrylmaǵan jerde otyrdy.
Keńirdegi ketpenniń sabyndaı,
Sózderi kópirshigen sabyndaı,
Tamada kep toıdy bastap jiberdi.
Jurt jamyrasyp jatqanda,
Kómekeıge kórsetpeı
“150”-di táshláp jiberdi.
Osyny kútip, ázer otyrǵan jurt,
Japa-tarmaǵaı shýlap ketti.
Bireýler shampanǵa shomylyp,
Bireýi syraǵa súńgip ketti.
Bir kezderi qasymdaǵy
Qasqa basqa qarasam,
“Syra” degen bóshkede júzip júr eken,
Qýyrylǵan balyq, pisirilgen taýyqtyń
Jegenin jep, jemegeniniń
Jelkesin úzip júr eken.
Araq pen sharap aǵyp baryp,
Aralǵa quıǵan dárııadaı
О́ńeshterge baryp quıyla berdi.
Quıylǵan saıyn kózder jumylyp,
Sózder suıyla berdi.
“Dýpl” mas ákesi men balasy,
Birin-biri tanymaı,
Qol alysyp tanysa bastady,
“Qoıan gáıip” bir shal kep,
Túseıik dep tvıske,
Kelinine jabysa bastady.
Bir kempir bir kempirge “qyzym”, – dedi.
“Aqylyń qysqa bolǵanmen, tiliń uzyn” dedi.
Qysqasy, qyzyq boldy,
Toıǵa kelgenderdiń uzyny da,
Qysqasy da buzyq boldy.
Tamadany taba almaı júrsek,
Bóribasardyń ornynda jatyr eken.
Iship alsa ıtke de tynyshtyq bermeı,
Ornyn tartyp alatyn batyr eken.
Tóbelesip, muryndy da qanatyp,
Otyrǵanda mıkrofonǵa talasyp,
Toı da bitti-aý,
Qalǵanynda tań atyp.
Ilgeride,
“Toıǵa barsań toıyp bar” deıtin edik,
Azdaý iship, tartynyp jeıtin edik.
Al, qazir:
“Toıǵa barsań, toıyp qaıt” deıtin boldyq,
Sarqyp iship, qarbytyp jeıtin boldyq.
Qalǵan-qutqan aýysyp qalyp jatsa,
“Uıat-muıat” demeı-aq,
Paketke salyp alatyn boldyq,
Shaqyrylmaǵan jerge de tórkindep kelgendeı,
Jelpildep jetip baratyn boldyq.
Osynymyz qalaı ózi, oılanaıyq,
“Meshkeı degen jaqsy at emes”
Kelgen jańa jyldan bastap –
Adam bolý jaǵyn qolǵa alaıyq!
Marat KО́PTILEÝOV
Qyzylorda oblysy
ENDI QAITEMIZ?
Basym qatty. Ana jerden bir tistep, myna jerden bir qarpyp, taǵy bir jerden asap-asap jegen aqshalarym men altyndarymdy shetel bankteriniń birine, ásirese Shveısarııa bankine salyp qoıýdy armandap júrgenimde, jańa jyldan bastap qabyldanar myna zań búıregimdi búlk etkizgenin qarashy. Qabyldanǵan joq áli. Qarjy polısııasy daıyndap jatqan kórinedi. Jıǵan-tergenińdi shetelge qaraı shirenip turyp laqtyra almaıdy ekensiń. Burynǵydaı óz atyńnan emes, áıelińniń, týystaryńnyń atynan da shot asha almaıdy ekensiń... Basym qatty. Basym salbyrap, áıelimniń qasyna keldim.
– Men kimmin osy? – dep suradym áıelimnen.
– Otaǵasysyń… – Joq, men – sheneýnikpin. Endi aqshamyzdy shetelge shyǵara almaımyz.
– Nege? Shveısarııaǵa baryp keletin edik…
– Bolmaıdy, oıbaı! Sondaı buqa bas zań shyǵaıyn dep jatyr!
– Sheteldegi ár qaladan bir-birden vılla satyp ala qoıalyq. Jyljymaıtyn múlik – satsań aqsha… Satpasań, shań basyp tura beredi…
– Oǵan da jol jabylady deıdi!
– Endi qaıttik?
– Mıym pispegen botqa boldy…
– O, taptym! Aýyldaǵy meniń shesheme altyndarymyz ben aqshamyzdy arqalap baraıyq. Bárin bankige «jaýyp», ıá, qııar japqandaı etemiz de, baqsha ishindegi jerge kómip tastaımyz…
– Iá, sosyn ózimiz tappaı, qaı jerge kómgenimizdi izdep júreıik!
– O, taptym! – dedi áıelim qýanyp, – Meniń sheshem saǵan kim bolady?
– Ápkem emes qoı endi…
– Ene bolady. Al qabyldanaıyn dep jatqan zań boıynsha, eneler atynan shot asha berýge bolady… Ol seniń týysyńa jatpaıdy…
Áıelimniń betinen, jelkesinen súıip aldym!
– Toqta! Seniń shesheń, meniń enem bes qapshyq dollarymyzdy bermeı qoısa she? Keıin deımin de…
– Bermese, bóten bireýge qalmaıdy ǵoı, týǵan eneń…
– Enemniń… Enemniń aty kim edi ózi?
– Sen… Sen meniń týǵan mamamnyń atyn bilmeısiń be? Qalaı qasymda júrsiń? – degen áıelim bulqan-talqan boldy.
– Keshirshi… «enem, enem» dep sóıleı bergenge, aty da ene eken dep júrsem…
– Voovshe, qapamyn saǵan! – dedi áıelim.
– Al men qabyldanaıyn dep jatqan zańǵa qapamyn… – dedim men.
Sonymen, eski jyldyń sońǵy kúni áıelim maǵan ókpelep, teris qarap jatty. Al men fınpolǵa ókpelep, Shveısarııa jaqqa qarap jattym… Endi ne istedim? Endi qaıtemiz? Aqyl berińizdershi, qudaı úshin!
Azamat ELNURULY
ALMATY
Shyrsha janyndaǵy jymıys
– Nege osy Santa Klaýs jańa jyldyq syılyqtardy bir ózi taratady da, al bizge jaqyn Aıaz-Ata janynan Aqsha qardy tastamaıdy?
– Bunda ár eldiń ózindik ereksheligi bar. Santa Klaýsyń jańa jyldy qarsy alǵan soń ózi-aq úıine jetip jyǵylatyn bolsa, Aıaz Atany Jańa jylda qoltyqtap-súırelep bireý úıine aparmasa bolmaıdy…
***
Bir bala sheshesinen surap jatyr:
– Mama, «Qudaı asyraıdy» degen ras pa?
– Iá, ras, balam.
– Al «balalardy tyrna ákeledi» degen she?
– Iá, ol da ras.
– Al syılyqty Aıaz Ata ákele me?
– Árıne.
– Endeshe, bizge ákemizdiń ne qajeti bar?..
***
Eki jigittiń áńgimesinen:
– Osy Jańa jyl merekesin kim oılap tapqan?
– Bilmeımin, kim oılap tapsa da ishkish bolǵan sııaqty…
***
Eger Jańa jyl túninde dala ystyq bolyp, qar ornynda úıilip qum jatsa, al kútken Aıaz Atańyz túıemen kelip jetse... onda sizdiń Egıpette bolǵanyńyz...
******************
Múıisti júrgizgen Berik SADYR
