Jol erejesin pysqyrmaıtyn keıbir júrgizýshiler óziniń ǵana emes, ózgeniń de ómirin tas-talqan etip jatqanyn sezine me? Jańa jyl qarsańynda Almatyda úsh birdeı adamnyń ómirin jalmaǵan jantúrshigerlik jol apaty da jyl aıaǵynda bolǵan kóp oqıǵanyń biri. Halyqtyń ósimine, eldiń ekonomıkasyna orasan zııan keltiretin qaıǵyly oqıǵalar qashan azaıady?
29 jeltoqsan kúni tańsáride Almatydaǵy Abaı men Seıfýllın dańǵyldarynyń qıylysynda bolǵan kólik apatynyń saldarynan belgili teatr jáne kıno aktrısasy Sholpan Elgezek kóz jumdy. Ashyq kúndegi naızaǵaıdaı áser etken bul oqıǵada aktrısanyń qurbysy men taksı júrgizýshisi de jan tásilim etti. Taǵy bir adam aýrýhananyń jan saqtaý bólimine tústi. Anyqtalǵandaı, mas kúıde kólik tizgindegen «Mercedes Gelandewagen» ıesi saǵatyna 120 shaqyrym jyldamdyqpen baǵdarshamnyń qyzyl túsin kesip ótip, kóldeneń ótip bara jatqan «Mitsubishi Galant» avtokóligin búıirden soqqan. Apat saldarynan, joǵaryda atap ótkenimizdeı, úsh adam qaza taýyp, bireýi aýyr halde jatqanda kúdikti oqıǵa ornynan iz sýytqan.
Iá, kópshilikti nazalandyrǵany da osy másele. Túrli áleýmettik jelilerde qyzý talqylanyp jatqan bul taqyrypqa qatysty jurtshylyq óz pikirlerin bildirýde. Olar aı men kúnniń amanynda zańdy belshesinen basyp, óziniń ǵana emes, ózgelerdiń de ómirine nemquraıly qaraıtyndardyń orynsyz áreketi tyıylsa deıdi. Almatyda 2018 jyldyń 11 aıynda 2028 júrgizýshige mas kúıinde kólik júrgizgeni úshin aıyp taǵylypty. Sol aralyqta qala kóshelerinde oryn alǵan 4110 jol-kólik oqıǵasynyń 356-sy mas júrgizýshilerdiń kinásinen bolǵan.
«1985 jyly týǵan almatylyq K. esimdi kúdikti oqıǵa ornynan boı tasalaǵanymen birneshe saǵattan keıin ustaldy. Qylmystyq kodekstiń eki birdeı tarmaǵy boıynsha jaýapkershilikke tartyldy. 345-baptyń 4-tarmaǵy, ıaǵnı birneshe adamnyń ólimine ákelip soqtyrǵan jol apatyna sebep bolý deregi, sondaı-aq 347-bapqa sáıkes jol kólik oqıǵasy ornynan qashyp ketý deregi boıynsha aıyp taǵyldy. Qylmystyq is júrgizý kodeksiniń 128-babynyń normalaryna saı qamaýǵa alyndy. Qazirgi tańda ol tizgindegen avtokólik dáıekti zat retinde tirkelip, tıisti anyqtamalar taǵaıyndaldy», deıdi Almaty qalalyq Ishki ister departamentiniń baspasóz hatshysy Saltanat Ázirbek.
550 myń kólik resmı túrde tirkelgen alyp shaharǵa, táýligine ózge óńirler men oblys aýmaǵynan kelip-ketetin avtokólikter sany 250 myńnan asyp jyǵylady eken. Mamandardyń sózinshe, jol-kólik oqıǵalarynyń eń basty sebebi – júrgizýshilerdiń jol erejesin saqtamaýy. Onyń ishinde, jyldamdyqty shamadan tys údetý nemese túrli oqys qımyl jasap, basqa kólikterge jol bermeý jaǵdaılary jıi tirkeledi. Jýyrda ǵana Almatylyq polıseıler júrgizýshilerge sabaq bolsyn degen maqsatpen, jantúrshigerlik apatqa ushyrap, tas-talqany shyqqan kólikterdi qala kóshelerimen alyp ótti. Olar mundaı shara arqyly júrgizýshilerdi jolda abaı bolyp, saq júrýge shaqyrǵan edi. О́kinishtisi budan sabaq alyp jatqandar az deıdi sarapshylar.
– Elimizde jol apatynan jylyna úsh myńǵa jýyq adam qaza tabady. Zerdelep qarasaq, bul bir aýyldyń turǵyndaryna jýyqtaıdy. Adam kapıtalyna úlken shyǵyn, qanshama azamattarymyzdy joǵaltyp otyrmyz. Sondyqtan bul máseleni memlekettik deńgeıdegi problema esebinde qaraýymyz kerek. Kólik apattary tehnıkalyq aqaýlardyń sebebinen bolypty degendi estimeımiz. Kópshiligi adamı faktordan, azamattardyń salǵyrttyǵy men jaýapkershiliginiń tómendiginen beleń alýda. Búginde araq iship kólik tizginine otyrǵandar kóbeıdi. Sondaı-aq júrgizýshi kýáligin alý máselesin ońaılatyp jiberdik. Bul jeńil qaraıtyn is emes. Júrgizýshilerdiń jaýapkershiligin oıatyp, túrli keleńsizdikterdiń aldyn-alý úshin zańdy barynsha kúsheıtý kerek, – deıdi ekonomıst Atamurat Shamenov.
Eske salsaq, gazetimizdiń ótken jylǵy birqatar sandarynda almatyda jol-kólik apatyn azaıtý maqsatynda polıseıler kólik jyldamdyǵyn qatań baqylaýǵa alǵanyn jazǵan bolatynbyz. Qazir qaladaǵy barlyq beınekameralarǵa jańa ereje engizilgen. Endi qala ishinde saǵatyna 60 nemese 80 shaqyrymnan asyrýǵa tyıym salynǵan beıne baqylaýdan ótken soń, kelesi kameraǵa jetkenshe jyldamdyqty údetýge bolmaıdy. Aqyldy kameralar kóliktiń sol aralyqty qansha ýaqytta júrip ótkenin áp sátte-aq anyqtaıdy.
– Jańa erejeniń ereksheligi – jyldamdyq shegin tek posttarǵa jaqyn jerden emes, búkil baǵyt boıymen anyqtaıdy. Qazir júrgizýshilerdiń kóbi baqylaý kameralarynyń aldynda ǵana jyldamdyqty azaıtyp, posttan ótkennen keıin birden jóńkile jóneledi. Budan bylaı eki post arasyndaǵy ýaqytty dál kórsetetin server ornatamyz. Máselen, siz sol aralyqty 5 mınýt emes, 3 mınýtta júrip ótseńiz, jyldamdyqty asyrdyńyz degen uıǵarym shyǵarylady, – deıdi Almaty qalasy PD tehnıkalyq qyzmet kórsetý ortalyǵynyń basshysy Olga Agafonova.
Joǵarydaǵy oqıǵaǵa baılanysty pikir bildirgen keıbir jeli qoldanýshylary mas kúıinde kólik tizginine otyrǵandardy eki jylǵa ǵana emes, ómir boıy kólik júrgizý quqyǵynan aıyrý kerek dep esepteıdi. Álemdik tájirıbege súıensek, Sıngapýrda mas kúıinde kólik tizgindegender júrgizýshi quqyǵynan aıyrylyp úlken kólemde aıyppul tólegeni óz aldyna, memleket zańyn syılamaǵany úshin oǵan dúre soǵylatyn kórinedi. Al Qytaı men Taılandta mas kúıde kólik tizgindep, kisi ólimine soqtyrǵan jol-kólik apaty úshin júrgizýshi ólim jazasyna kesilýi múmkin. Japonııada ishimdik ishken jannyń kóligine otyrǵan kez-kelgen jolaýshyǵa úlken kólemde aıyppul salynady. Erejeni myń jerden kúsheıtkenmen, ár azamat jaýapkershiliktiń salmaǵyn tereńnen sezinbese qıyn-aq.
Arman OKTIаBR,
«Egemen Qazaqstan»
ALMATY
