Trend
Sońǵy 2-3 jylda álemdik saıasatta ortaq trendter az emes. Sonyń biri – popýlızmge jaqyn ıdeıalardyń elektorat arasynda keń tarap, uranshyl saıasatkerlerdiń bılikke kelýi. Mysaly, EýroOdaq quramynan shyqsaq, aqsha únemdep, mıgranttardy shekteımiz degen «Breksıt» prosesiniń Ulybrıtanııada qoldaý tabýy. Bılikke kelsem, mıgranttardan qorǵaný úshin Meksıkanyń aqshasyna shekarada qabyrǵa salamyn dep ýáde bergen kásipker Donald Tramptyń AQSh prezıdenti bolyp saılanýy. Italııada Djýzeppe Konte bastaǵan alǵashqy popýlıstik úkimettiń qurylýy. Elde jemqorlyqty joıamyn dep jar salǵan Andres Obradordyń Meksıka prezıdenti atanýy (Meksıkadaǵy saılaý kampanııasy barysynda 120 saıasatker óltirildi). Brazılııada áskerı dıktatýrany jany súıetin Jaır Bolsanýrdyń bılikke kelýi.
Bul popýlızmniń de kóptegen elderde uqsas ortaq elementteri bar. Popýlıstik urandardy jalaýlatýshy negizinen ultshyldar jáne olar mıgranttarǵa qarsy baǵyttalǵan. Alaıda atalǵan trendtiń qalyptasýyna ózge de sebepter bolýy múmkin. Máselen, qundylyqtardyń jyldam ózgerýi. 2000-shy jyldardan beri órkenıetti álemniń ózi shekten tys lıberaldy ózgeristerden sharshaǵandaı (birjynysty nekege ruqsat, evtanazııaǵa ruqsat, jappaı femınızasııa, mıgranttarǵa áleýmettik kómek, t.b). Olar dástúrli otbasy qundylyqtaryn, konservatıvti kózqarastaryn saqtaǵysy keledi. Alaıda azamat pikirin ashyq aıtsa, ony endi rasızmge, ultshyldyqqa aıyptaýy ábden múmkin. Sol úshin elektorat qoǵamdyq jerde ashyq aıta almaıtyn, tek asúıde talqyǵa túsetin qundylyqtaryn qorǵaıtyn popýlıst saıasatkerdi jaqtaı bastaǵandaı. Mine, dál osy ádispen bılikke kelgen saıasatkerler basshylyqqa 2019 jyly kirisedi nemese bıliginiń sharyqtaý fazasyna shyǵady. Budan bólek, 2019 jyly halyqaralyq qatynasta basqa qandaı ózgerister bolýy múmkin?
Ekonomıka
Halyqaralyq valıýta qory kelesi jyly álemdik ekonomıkanyń ósimi 3,7% quraıdy dep otyr. Jazda 3,9% bolar dep boljaǵan edi. AQSh pen Qytaıdyń saýda soǵysy tek ózderine ǵana emes, jahandyq saýdaǵa da kesirin tıgizgendeı. Al AQSh ekonomıkasynyń ósimi 2,5% deńgeıinde bolsa, Qytaı ádettegideı joǵaryraq nátıje kórsetýi múmkin, 6,2%.
Álemdik ekonomıkanyń nasharlaýyna, sondaı-aq, Túrkııa, Brazılııa, Argentına sekildi iri damýshy elderdiń ekonomıkasyndaǵy qıyndyqtar da áser etedi. Naqtyraq aıtsaq, AQSh álemdik aınalymdaǵy dollardyń úlesin azaıtý saıasatyn ustanyp otyr, sáıkesinshe, bul dollardyń qymbattap, ózge ulttyq valıýtalardyń arzandýyna ákeldi. Nátıjesinde, kapıtal turaqsyz damýshy elderden qaýipsiz damyǵan elderge «kóshe» bastady. Al Qazaqstan she? Búkil álemdik banktyń ókili Hýlıo Revılla byltyr qarasha aıynda 2019 jyly respýblıkanyń ekonomıkalyq ósimi 3,5% bolady degen edi. Halyqaralyq valıýta qory óziniń resmı saıtynda Qazaqstannyń JIО́ shynaıy ósimi 3,7% bolady dep jazypty.
Breksıt
Ulybrıtanııanyń Eýropalyq Odaqtan shyǵý prosesi 2016 jyldan beri jalǵasyp keledi. Endi resmı túrde bul el odaqty 2019 jyldyń 29 naýryzynda tastap shyǵady. Breksıt kelisimi qarasha aıynda jasaldy. Alaıda premer-mınıstr Tereza Meı sol kelisimdi Bıýrıýssel ókilderimen jasaý arqyly eki ottyń ortasynda qaldy.
Bir jaǵynda ol qujatta jazylǵan tarmaqtarǵa kóńili tolmaǵan óz Parlamentti. Ekinshi jaǵynda qarashadaǵy kelisim talaptary ózgermeıdi dep otyrǵan EýroOdaqtyń atynan sóz sóıleıtin A.Merkel, E.Makron, J.Iýnker sekildi saıasatkerler. Sol úshin Meı hanym qujatty Parlamentte daýysqa salý kúnin jeltoqsan aıynan qańtarǵa aýystyrdy.
Endi jaǵdaı qalaı ózgerýi múmkin? Eger Brıtan Parlamenti Breksıt kelisimin qańtar aıynda qoldamasa, onda múldem jańa kelisimdi jasaýǵa úkimetke 3 apta beriledi. Árıne, mundaı qysqa ýaqytta jańa kelisim jasaý óte qıyn. Eýropalyqtar aıaq tarta qoımas. Qazirgisin jazýǵa 2 jyl ketti. Sondyqtan ne qosymsha kelsissóz júredi, ne premer – mınıstr Meı ornynan ketedi nemese kezekten tys saılaý jarııalanady. Keıbir sarapshylar Breksıt boıynsha ekinshi referendým qaıta ótýi ǵajap emes deıdi. Jalpy Breksıt Ulybrıtanııada saıası daǵdarys týdyrdy desek bolady. Qanshama mınıstr Meı hanymnyń ustanymyna kelispeı, qyzmetinen ketti. Onyń qatarynda belgili Borıs Djonson da bar. Osy bir qıyn sátte kezekten tys saılaý óte qalsa, «únemi oppozısııada júretin» Leıborıster partııasynyń jetekshisi Djeremı Korbın jańa premer-mınıstr atanýy ábden múmkin. Bul boljamdy Danııanyń belgili Saxo Bank da qoldaıdy. Sebebi konservatorlar Breksıt-úmitti tolyq aqtamaǵandaı.
Alaıda Breksıt prosesi Ulybrıtanııa koroldiginiń ydyraýynyń bastaýy bolsa, jeke ózim tań qalmaımyn. Nege? Sebebi Breksıt máselesine koroldik quramyndaǵy aǵylshyndar, shotlandyqtar, ýelstikter men ırlandyqtardyń atalǵan máselege qatysty kózqarasy saı kelmedi. Máselen, Shotlandııa EýroOdaq quramynda qalǵysy keledi. Al EýroOdaq qos Irlandııa arasynda shekara bolmasyn dep talap qoıyp otyr. Eger London bul talapqa kelisse, onda koroldik quramyndaǵy Soltústik Irlandııa brıtan ıýrısdıksııasyna baǵynbaıdy degendi bildiredi. Iаǵnı, Tereza Meıdiń qańtarda eki joly bar. Birinshisi, ol bar abyroıyn salyp, Brıtan Parlamenttin qazirgi Breksıt kelisimin qoldaýǵa kóndiredi (qazirgi jaǵdaıda ol óte qıyn). Ekinshisi, kóndire almasa, premer qyzmetinen ketýi múmkin. Jaqynda ǵana Parlamentte Tereza Meıge senimsizdik jarııalaý máselesi kóterligenin eskersek, onda Meı hanymnyń oryntaqty bosatýyn kútip júrgender az emes.
Sırııa
Sham elindegi soǵysta 2018 jyl sheshýshi kezeńge aınalǵandaı. Bashar Asad armııasy Reseı áskeriniń kómegimen Sırııanyń 60% jerin baqylaýǵa aldy. Tek atyshýly Idlıb provınsııasynda túrli terrorıstik uıymdardyń jendetteri shoǵyrlanǵan. Qalǵan jer ózin demokratııalyq oppozısııa dep ataıtyn kúrd jasaqtarynyń qolynda. «Islam memleketi» terrorıstik uıymy baqylaıtyn jer de tarylyp keledi. Alaıda byltyr Reseı-Túrkııa-Iran úshtigi Sırııa jerinde sheshýshi róldi atqara bastady. Oǵan Tegeranda, Stambýlda ótken sammıtter dálel.
Jeltoqsanda Donald Tramptyń AQSh armııasyn Sırııadan shyǵarý týraly sheshimi endi bul eldegi prosestiń bıyl jyldam júrýine yqpal eteri sózsiz. Jospar boıynsha ásker 60-100 kúnde shyǵarylýy kerek. Sóz joq, AQSh áskeriniń Sırııadan ketýi Batys koalısııasynyń onsyz da álsiz jaǵdaıyn nasharlatpaq. Eń bastysy – AQSh osy kúnge deıin ózderi qoldap kelgen kúrd jasaqtaryn jalǵyz qaldyryp barady. 2019 jyldan bastap Sırııa, Reseı, Túrkııa áskeri olarǵa qarsy shabýyl jasaıtyny belgili desek, artyq emes. Ár taraptyń óz sebebi bar. Alaıda Sırııanyń irgesindegi Irakta Amerıkanyń 5200 áskeri turǵanyn eskersek, kúrd kúshterine kómek kórshi elden kelýi múmkin.
Trıýmf jaqyndaǵan saıyn endi odaqstar arasynda kózqarastar ártúrli bolýy múmkin. Reseı Sırııany tolyq B.Asadtyń baqylaýyna ótkizip, sol arqyly eldegi domınattyǵyn saqtap, qazirgi áskerı-qarjy shyǵynyn azaıtqysy keledi. Iаǵnı, Iran men Túrkııanyń áskerin shyǵarýdy suraıtn shyǵar. Degenmen, Sırııaǵa sarbazdaryn kirgizip úlgergen Túrkııa men Irannyń endi elden ketýi ekitalaı. Ásirese, kúrdterdi terrorıstik qaýip kóretin Túrkııa. Olardy baqylaýynda ustaýy úshin R.T.Erdoǵannyń keri sheginýi óte qıyn. Sham eline kórshi elderden táýligine júzdegen sırııalyqtar oralyp jatyr. Kezinde BUU Sırııa máselesi boıynsha ókili Staffan de Mıstýra Sırııany qalpyna keltirý úshin 250 mlrd dollar qajet degen edi. 2019 jyl bul elge qatysty negizgi úsh másele halyqaralyq arenada talqylanatyn shyǵar: 1) DAISh kúshteri tolyq joıyldy ma? 2) Kúrd jasaqtarynyń taǵdyry 3) Sırııanyń ınfraqurylymyn qaıta qalpyna keltirýge qajet qarajatty kim tóleıdi?
AQSh pen Qytaı
2018 jyly álemniń qos eń iri ekonomıkasynyń bir-birine baj salyǵynyń tarıfterin kóterip, saýda soǵysyn jarııalaýy – álemdik ekonomıkaǵa da keri áserin tıgize bastady. AQSh sáýir aıynda Qytaıdyń 50 mlrd dollar turatyn 1300 taýar túrine baj salyǵyn 25%-ǵa kóterdi. Keıin salyq ósimi 200 mlrd dollarlyq taýarǵa jetti. Qytaıda shama-sharqy kelgenshe jaýap berip jatty. Alaıda eki eldiń basshysy jeltoqsanda jańa tarıfterdi 2019 jyldyń 1 qańtarynan bastap engizbeýge kelisti..... eger 90 kúnniń ishinde kelise alsa.
Donald Tramptyń pikirinshe Qytaımen saýda defısıti 335 mlrd dollarǵa jetken, al Qytaı kompanııalary AQSh-tyń ǵylymı patentterin, zııatkerlik menshigin urlaý arqyly 220-600 mlrd dollar aralyǵynda shyǵyn keltirip otyr. Sol úshin 2018 jyly AQSh jerinde qytaılyq Huawei, ZTE brendteriniń smartfondaryn satýǵa, olarǵa prosessor jetkizýge tyıym salyndy. Sondaı-aq, Qytaıdyń Sino IC Capital, HNA, Alibaba sekildi kompanııalaryna Amerıkanyń birneshe kompanııasyn satyp alýǵa jol bermedi. Qytaı jaýap retinde Apple-dyń saýdasyn sot arqyly shekteı bastady. Endi 2019 jyly AQSh óziniń zııatkerlik menshigin qorǵaý úshin Qytaıdan keletin tehnologııa salasynda zertteý júrgizetin PhD stýdenterine beretin vızany shektemek. Tramp Qytaıdyń qarqyndy damýyn quryqtaý úshin osy strategııasyn 2019 jyly da jalǵastyra berer. Azııa alybynyń ındýstrııalyq múmkindigi qansha mol desek te, AQSh-pen kóp salada básekelese almaıdy eken. Stratfor basylymy AQSh 2019 jyly Qytaıdy ekijaqty saýda da ǵana emes, endi basqa memleketter arqyly qyspaqqa alady. Iаǵnı, Eýropa, Japonııa, Avstralııa, Kanada, Ońtústik Koreıa, Taıvan elderinen Qytaı ınvestısııasyn shekteýdi talap etýi ábdem múmkin dep jazady. Sóz joq, bul elder eki ottyń ortasynda qalady. Bir jaǵy Qytaıdyń arzan nesıesi kóbine qajet, biraq ekinshi jaǵynan AQSh-tyń sanksııa atty quryǵy uzyn.
Jeltoqsandaǵy kelisimge qaramaı, 2019 jyly AQSh pen Qytaı qarsylyǵy órshı túsetin sekildi. Sebebi Pekın Vashıngtonnyń №1 álemdik derjava ataǵyna ashyq talasa bastady. Oǵan qosa, Qytaı endi amerıkalyq kompanııalar úshin burynǵydaı jaı úlken naryq emes, kóp salada basty básekeleske aınaldy. Ádette, mundaı proseste naqty bir sebep qarama – qaıshylyqtyń sahnasyna aınalady. 2019 jyly ol – Taıvan máselesi bolýy múmkin. Jaqynda ǵana Qytaı tóraǵasy Sı Szınpın qajet bolsa, Taıvandy kúshpen qosyp alamyn dedi. Árıne, Qytaı oǵan bara qoımas. Alaıda Donald Tramp endi prınsip retinde Taıvandi bar kúshin salyp qorǵaýy ǵajap emes. Sondaı-aq, qarsylyq endi ǵarysh salasynda da jalǵasýy múmkin. 2018 jyly tyńshy-spýtnıkterdi ushyrý, AQSh-tyń ǵarysh áskerı kúshterin qurýy, Qytaıdyń oǵan qarsy shyǵyp, óz zymyrandaryn jappaı ushyra bastaýy – barlyǵy joǵarydaǵy boljamǵa negiz. Budan bólek, 2019 jyly AQSh pen Qytaı qarsylyǵy Ońtústik Qytaı teńizinde jalǵasýy múmkin. Amerıka ara-tura ol teńizge esmınesterin jattyǵý aıasynda jiberip turady. Al Pekın atalǵan teńizde jasandy araldar salyp, flotynyń turaǵyna aınaldyrdy. Byltyr qazan aıynda Qytaıdyń Luyang áskerı kemesi AQSh-tyń Decatur áskerı kemesin sol aımaqtan yǵystyrǵan edi. Iаǵnı, 2019 jyly mundaı jaıttar qaıtalanýy bek múmkin. Sebebi bul teńiz eki el úshin de saýda, áskerı turǵydan asa mańyzdy. Vashıngton, budan bólek, Qytaıdaǵy qaıta tárbıeleý lagerler máselesin BUU deńgeıinde birneshe ret kóterip, Beıjińge saıası soqqy berýge tyrysar.
Batys pen Reseı
2014 jylǵy Qyrym anneksııasynan bastalǵan Batys elderiniń Reseıge jarııalaǵan ekonomıkalyq sanksııalarynyń zardaby az emes eken. Bloomberg agenttiginiń esebi boıynsha sol sanksııalardan Reseı ekonomıkasynyń ósimi 6%-ǵa, al JIО́ 10%-ǵa kemigen, ıaǵnı júzdegen mlrd dollar. 2019 jyly da Reseı men Batys elderiniń qarym-qatynasy jaqsara qoımaıtyny aıqyn kórine bastady. EýroOdaq sanksııalaryn 2019 jyldyń 31 shildesine deıin uzartty. AQSh Reseıge qarsy ekonomıkalyq qysymyn turaqty túrde keńeıtip keledi. Sońǵysy 2018 jyldyń qyrkúıeginde jarııalandy. Donald Tramp saılaýaldy kampanııasynda Reseıden kómek aldy dep aıyptalǵan edi. Endi ol osy aıypty qarsylastary órshitpes úshin Reseıge qarsy sanksııalardy toqtatpaıtyny anyq. Oǵan qosa, AQSh-ta 2020 jyly kezekti prezıdenttik saılaý kele jatyr. Ekijaqty teketiresti 2019 jyly eki másele órshite túsetin shyǵar: Reseıdiń byltyr qarashada Azov teńizinde Ýkraınanyń 23 teńizshisin quryqtap, sotqa tartqany jáne Sırııada Reseıge ústemdiginiń artqany.
Halyqaralyq qatynas salasynyń mamandary Batys pen Reseı qarsylyǵy keler jyly jańa deńgeıge shyǵýy múmkin deıdi. Byltyr D.Tramptyń 1987 jyly AQSh pen KSRO qol qoıǵan «Orta jáne shaǵyn qashyqtyqtaǵy zymyrandardy joıý týraly kelisiminen» elin shyǵarý týraly málimdemesi otqa maı quıǵandaı boldy. Sebebi eger AQSh shynymen atalǵan kelisimniń talaptaryn oryndaýdan bas tartsa, onda 2019 jyly «qarý-jaraq jarysy» qaıta bastalýy múmkin. Sebebi sóz bolǵan qujat sońǵy 30 jylda eki eldi orta jáne shaǵyn qashyqtyqqa ushatyn zymyrandardy qoldanýǵa shekteý bolyp kelgen edi. Oǵan qosa, bul kelisim toqtasa, onda 2010 jyly Barak Obama men Dmıtrıı Medvedev 2010 jyly qol qoıǵan «Shabýyldaýshy qarýlardy qysqartý týraly kelisimniń» taǵdyry kúmándń, naqtyraq aıtsaq, ol kelisim de odan ári uzarmaýy múmkin. Sebebi onyń merzimi 2021 jyly aıaqtalmaq.
«Qarý – jaraq saıysy» bastalýy múmkin degen boljamǵa byltyr Reseı prezıdenti naýryz aıynda birneshe qarýdyń vıdeosyn Federaldy jıynda jarııa kórsetýi, jeltoqsan aıynda «Peresvet» lazer qarýyn Reseı armııasyna jetkizýi – qosymsha argýment. Bul AQSh alańdaıtyn faktorlar. Olar da qarý óndirisi salasynda qarap qalmas. D. Tramp armııaǵa kóp qarajatty bólýdi jaqtaıtyn basshy. Endigi qarýdyń báseke alańy ǵarysh bolaryn kópshiligi sezip otyr. Aıtpaqshy, endi qarý-jaraq jarysyna eki elmen qatar Qytaı da qatysýy ábden múmkin.
Iranǵa qarsy sanksııalar jáne munaı baǵasy
AQSh 2018 jyly Irannyń ıadrolyq baǵdarlamasyn toqtatýǵa baǵyttalǵan 6 jaqty kelisimnen shyǵyp, oǵan ekonomıkalyq sanksııalar jarııalaýy – byltyrǵy jyldyń negizgi jahandyq qaterleriniń qatarynda, tipti, sol tizimniń kóshbasynda. Iran byltyr sáýir aıynda kúnine 2,7 mln barrel munaı eksporttasa, ony jyl sońynda amalsyzdan 1 mln barrelge túsirdi. Suranys azaıǵan. Onyń azaıýıyna AQSh-tyń keshendi sanksııalary sep boldy. 2018 jyly 5 qarashada jarııalanǵan sanksııanyń ekinshi kezeńine Irannyń 700 azamaty, uıymy, ushaǵy, kemesi, munaı, transport kompanııalary kirdi. Vashıngton Iran munaıyn úlken kólemde qoldanatyn Úndistan, Qytaı, Japonııa, Ońtústik Koreıadan parsy qara altynyn satyp alýdy azaıtýdy ne múldem toqtatýdy talap etti. Seskengenderi kónip jatty (tipti, Qytaıdyń ózi 34%-ǵa azaıtty). AQSh sanksııalar alynyp tastalýy úshin ıadrolyq baǵdarlamany toqtatý, ballıstıkalyq zymyrandardy taratýdy toqtatý, Taıaý Shyǵysta Hammas, Talıban, hýsıt kúshterin qoldaýdy toqtatý, Sırııadan barlyq áskerin alyp ketý, Iraktyń jańa úkimetin moıyndaý sekildi 12 talap qoıdy. Árıne, Irannyń saıası jáne dinı basshylyǵy oǵan kelispesi anyq. Sol úshin sanksııa 2019 jyly da jalǵasa beredi.
Iran 2015 jylǵy 6 jaqty kelisimnen shyqpaý úshin EýroOdaq AQSh sanksııalaryn aınalyp ótetin qarjylyq mehanızmdi (SVP) jasaýǵa ýáde bergen edi. Alaıda ol ýádesin áli oryndaǵan joq. Irannyń resmı ókili qańtar aıynda sol úshin eýropalyqtardy synǵa aldy. Sebebi Iran endi quny 300 mlrd eýrodan joǵary turatyn kelisim-sharttaryn dollarda emes, tek eýroda júzege asyrmaq. Eýropalyqtar ýáde etken balamaly qarjy mehanızmi (SVP) 2019 jyly da iske qosylmaýy múmkin. Sebebi ol jaǵdaıda Brıýssel Vashıngtonmen ashyq teketireske shyǵyp, bir-birine sanksııalar jarııalaýy múmkin. EýroOdaq quramynda 28 el bolsa da, odaq mundaı táýekelge barýdy qalamas. Al bul jaǵdaıda Iran joǵarydaǵy kelisimnen shyǵady.
Iran munaıy álemdik naryqta 1 mln barrelge azaısa, onda oǵan suranys artyp, munaı quny 2019 jyly 100 dollarǵa jetedi dep boljamdar az bolmady. Sonyń biri – Commerzbank sarapshylary edi. Osyndaı boljamdarǵa ılanǵan ınvestorlar munaı salasyna ınvestısııany kóbeıtip, qazan aıynda onyń baǵasyn 85 dollarǵa jetkizdi. Degenmen 2019 jyldyń qańtar aıynda munaı barreliniń quny 57 dollar. Baǵanyń tómendeýine AQSh, Saýd Arabııasy jáne Reseıdiń munaı óndirisin ulǵaıtýy áser etken bolar. Alaıda úsh el 2019 jyly bul kórsetkishti ustaı almaı, álemdik naryqta Iran munaıy jetispeı, munaı baǵasy qaıta ósýi múmkin.
2019 jylǵy saılaýlar
2019 jyly álemniń 80-nen astam elinde túrli deńgeıdegi saılaýlar ótedi. Negizinen, parlamenttik jáne prezıdenttik. Time jýrnaly onyń tek 5-i álemdik deńgeıde mańyzdy deıdi. Nıgerııa men Ýkraınadaǵy prezıdent saılaýy.
Úndistan, Izraıl jáne Eýropalyq Odaqtaǵy parlament saılaýy. Ýkraınada 31 naýryzda josparlanǵan prezıdent saılaýynyń mańyzy zor. Qazirgi prezıdent Petr Poroshenkonyń byltyr jyl sońynda elinde ásker jaǵdaı engizýi, kúzgi saıası reıtıngte Poroshenkony akter, komık Vladımır Zelenskııdiń ozyp ketýi, oppozısıoner Iýlııa Tımoshenkonyń bas kandıdat atanýy – barlyǵy osy saıası dodaǵa nazardy tartyp tur. Keıbir sarapshylar eshbir kandıdat 1 kezeńde qajet 50% daýys jınaı almaıdy jáne 2-shi kezeńge negizgi eki kandıdat ótedi dep boljaıdy. Biraq ol eki úmitker kim bolýy múmkin: Tımoshenko, Zelenskıı, Poroshenko?
2019 jylǵy samıtter
G20 forýmynyń kezekti 14-shi sammıti 28-29 maýsym kúnderi Japonııanyń Osaka qalasynda ótpek. Forým quramyndaǵy 20 el basshysynan bólek arnaıy qonaq retinde Chılı, Mysyr, Nıderlandy, Senegal, Sıngapýr, Ispanııa, Taıland, Vetnam basshylary shaqyrylýy múmkin. Osy sammıtte kóterilýi múmkin degen taqyryptardyń qatarynda erkin saýda, tehnologııalyq ınnovasııa, robotoehnıka, jasandy ıntellekt, jahandyq densaýlyq saqtaý júıesi jáne álemdik ekologııa bar.
Al G7 tobynyń 2019 jyly 45-shi sammıti 25-27 tamyzda Fransııanyń Bıarrıs qalasynda ótpek. Fransııa sammıttiń qojaıyny retinde 3 máselege basymdyq berýi múmkin. Birinshisi ekologııanyń ózgerýi, ekinshisi adam kapıtalynyń damýy (bilim) jáne úshinshisi qaýipsizdik, terrorızmmen kúres, mıgrasııa Sırııadaǵy jaǵdaı.
2019 jylǵy bolýy múmkin mańyzdy sammıttiń biri – Soltústik Koreıa men AQSh sammıti. Osy kezdesýdi uıymdastyrý úshin AQSh-tyń Memlekettik hatshysy Maık Pampeo 2018 jyly qazanda Soltústik Koreıanyń tóraǵasy Kın Chen Ynmen kezdesken edi. Qos tarap ta 2-shi sammıt qajet ekendigine kelisken. Biraq sammıt qashan jáne qaı jerde óteri belgisiz. Tek 2019 jyldyń basynda degen málimet bar. Alǵashqy sammıt Sıngapýrda 2018 jyldyń maýsym aıynda ótken edi.
Nurmuhamed Baıǵaraev
