«Nurly jer» turǵyn úı baǵdarlamasy 2016 jyldyń jeltoqsanynda qabyldandy. 2018 jyldyń maýsym aıynda ol memlekettik baǵdarlama bolyp qaıta bekitildi. Baǵdarlamanyń maqsaty — halyq úshin turǵyn úı qoljetimdiligin arttyrý. Memleket basshysy Qazaqstan halqyna arnaǵan «Qazaqstandyqtardyń ál-aýqatynyń ósýi: tabys pen turmys sapasyn arttyrý» atty jyl saıynǵy Joldaýynda baǵdarlamaǵa oń baǵa berdi.
Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstrliginiń málimetinshe, 2017 jáne 2018 jyldyń 11 aıynda barlyq qarjylandyrý kózderinen 22 161 myń m² turǵyn úı paıdalanýǵa berilgen. Sonyń nátıjesinde 197 573 otbasy óz turǵyn úı jaǵdaılaryn jaqsartýǵa múmkindik alǵan. Onyń ishinde 2017 jyly — 11 168 myń m² (100 812 baspana), 2018 jyldyń 11 aıynda — 10 993 myń m² (96 761 baspana) berilgen.
2018 jyly jalpy 12,1 mln m² turǵyn úıdi (nemese 100 myńǵa jýyq baspana) paıdalanýǵa berý kerek bolatyn, onyń ishinde 1,3 mln m² turǵyn úıi — memlekettik ınvestısııalar esebinen. 2018 jyldyń 11 aıynda 11 mln m² paıdalanýǵa berildi, bul jyldyq jospardyń 91%-y. 96 731 baspana salyndy nemese jyldyq jospardyń 97%-y oryndaldy. Jyldyq jospardy 12 aıdyń qorytyndysy boıynsha tolyq kólemde oryndaý kózdelgen.
Memlekettik baǵdarlama bastalǵan 2 jyl ishinde qoldanysqa berilgen turǵyn úı kólemi boıynsha aldyńǵy qatarda Astana qalasy (4,7 mln m²), Almaty qalasy (2,6 mln m²), Mańǵystaý (1,8 mln m²), Aqtóbe (1,5 mln m²), Atyraý (1,3 mln m²), Almaty (1,3 mln m²) jáne Qyzylorda (1,2 mln m²) oblystary tur.
Jalpy, 11 aıdyń qorytyndysy boıynsha ótken jylmen salystyrǵanda respýblıkanyń barlyq óńirlerinde turǵyn úı qurylysy kóleminiń ulǵaıǵany baıqalady.
Statıstıkalyq málimetterge sáıkes, bul kórsetkish eń joǵary Astana qalasynda — 2,3 mln m² (22 565 páter), Almaty qalasynda — 1,7 mln m² (15 020 páter), Mańǵystaý oblysynda — 978,8 myń m² (8 367 páter), Aqtóbe oblysynda — 707,1 myń m² (5 941 páter) jáne Almaty oblysynda 682,7 myń m² (4 824 páter) boldy.
2017 jyl jáne 2018 jylǵy 11 aı ishinde turǵyn úı qurylysyna 2044,8 mlrd teńge ınvestısııa salyndy (2017 jyly – 1022,5 mlrd teńge, 2018 jyldyń 11 aıynda – 1022,3 mlrd teńge).
Osy kezeń ishinde memlekettiń jumsalǵan 1 teńge qarajatyna 5,5 teńge jeke ınvestsııalar tartyldy (315,4 mlrd teńge/1729,4 mlrd teńge).
Baǵdarlamanyń basym baǵyttary
Turǵyn úı qoljetimdiligin arttyrý maqsatynda memleket halyqqa kómek kórsetý tetikterin únemi jetildirip otyrady. Sonyń biri — kún sanap artyp kele jatqan suranys jaǵdaıynda halyqty óz turǵyn úıimen qamtamasyz etýdi kózdeıtin «Nurly jer» memlekettik baǵdarlamasy. Baǵdarlamanyń negizgi baǵyttary: ıpotekalyq nesıelendirýdiń qoljetimdiligin arttyrý; turǵyn úı qurylys jınaq júıesi arqyly nesıelik turǵyn úı salý; halyqtyń áleýmettik osal toptary úshin jaldamaly turǵyn úı qoryn qurý; jeke turǵyn úı qurylysyn damytý; jeke qurylys salýshylardy turǵyn úı qurylysyna yntalandyrý; buryn qabyldanǵan memlekettik turǵyn úı baǵdarlamalaryn iske asyrý. Baǵdarlamanyń bul baǵyttary boıynsha qarjylandyrý jáne sýbsıdııalaý turǵyn úı satyp alǵysy keletin azamattarǵa ǵana emes, sondaı-aq turǵyn úı salýshy kompanııalar me ıpotekalyq nesıe beretin ekinshi deńgeıli bankterge de usynylady.
Máselen, «Nurly jer» baǵdarlamasynda turǵyn úı naryǵyn damytý boıynsha keshendi sharalar qarastyrylǵan. Bul «Damý» AQ-nyń memlekettik sýbsıdııalary arqyly banktik nesıelerdiń qunyn tómendetý.
QR IIDM málimeti boıynsha, búginde qatysýshy-bankterge jeke qurylys salýshylardan 72,6 mlrd teńgege 84 ótinim túsken. Onyń ishinde «Damý» AQ arqyly 45,2 mlrd teńgege sýbsıdııalanǵan nesıelerdi berý týraly 51 kelisimge qol qoıyldy. 2020 jylǵa deıin barlyy 152 mlrd teńgege sýbsıdııalanǵan nesıe berlip, 600 myń m² kommersııalyq turǵyn úı salý josparlanyp otyr, onyń ishinde 199,6 myń m² salynyp boldy.
«7-20-25» baǵdarlamasynyń engizilýine baılanysty (Prezıdenttiń Bes áleýmettik bastamasy aıasynda) «Nurly jer» memlekettik baǵdarlamasynan «Qazaqstan Ipotekalyq Kompanııasy» AQ arqyly halyqtyń bastapqy turǵyn úı satyp alý úshin ıpotekalyq nesıelerin sýbsıdııalaý baǵyty alynyp tastaldy. Sonymen qatar, júzege asyrylǵan barlyq kezeń ishinde ekinshi deńgeıli bankter halyqpen 34,5 mlrd teńgege 3336 sýbsıdııalaý kelisimshartyn jasasqan (2017 jyly – 919 kelisim, 2018 jyly – 2417 kelisim).
«Nurly jer» memlekettik baǵdarlamasy iske asyrylǵannan beri 876,9 myń m² nesıelik turǵyn úı nemese 14658 páter salyndy (2017 jyly – 570,4 myń m² nemese 9010 páter, 2018 jyldyń 11 aıynda – 306,5 myń m² nemese 5648 páter). Jyl sońyna deıin 500 myńnan astam m² turǵyn úı (9 myńnan asa páter) salynady dep kútilýde.
«Nurly jer» memlekettik baǵdarlamasy bastalǵaly 248,1 myń m² jaldamaly turǵyn úı nemese 4592 páter salyndy (2017 jyly – 146,5 myń m² nemese 2620 páter, 2018 jyldyń 11 aıynda – 101,6 myń m² nemese 1972 páter). Jyl sońyna deıin 185 myń m² (3 myńnan astam páter) salynady dep kútilýde.
2018 jyly turǵyn úı qurylysy salynatyn aýdandarǵa ınjenerlik kommýnıkasııalyq ınfraqurylymdy júrgizýge 42,1 mlrd teńge qarastyrylǵan.
Jeke turǵyn úıler qurylysy
Memlekettik baǵdarlamany iske asyrý barysynda qazaqstandyqtardyń jeke turǵyn úı qurylysyna qyzyǵýshylyǵy artty. Bul baǵytqa jer telimin alýǵa kezekte turǵan azamattar qatysa alady. 2017 jyly oblys ortalyqtarynda jeke turǵyn úı qurylysyn jalǵyz sáýlettik stılde salý úshin pılottyq joba iske qosylǵan bolatyn. Ol bir qurylys salýshy arqyly jergilikti qurylys materıaldary men úı qurylysy kombınatynyń tehnologııasyn qoldanýdy kózdeıdi. Atalmysh tehnologııalardy tıptik qurylys jobalaryna qoldaný 1m² turǵyn úı qurylysynyń qunyn 120 myń teńgeden asyrmaýǵa múmkindik beredi.
Ákimdikterde jer telimin alýǵa kezekte turǵandar pılottyq jobaǵa qatysýǵa jáne ınjenerlik kommýnıkasııalyq ınfraqurylymy júrgizilgen daıyn úıdi jer telimimen satyp alýǵa, sonymen qatar, Turǵyn úı qurylys jınaq bankinen jeńildetilgen nesıe alýǵa quqyly.
Osyndaı tásilder arqyly kezekte turǵandar úshin aı saıynǵy tólem alǵashqy 5 jylda — 70 myń teńge, keıingi 10 jylda — 56 myń teńge bolady. Bul sharalar jyl saıyn shamamen 40 myń úıdi (4 mln m²) engizýge múmkindik beredi. Máselen, 2017 jyly 184 úı paıdalanýǵa berildi.
2018 jyly biryńǵaı sáýlettik stılde jeke turǵyn úı qurylysynyń pılottyq jobalary jalǵasyn tapty. Respýblıkalyq bıýdjet esebinen sýmen jáne elektrmen jabdyqtaý jelileri salynyp jatyr. Aldyn-ala derekter boıynsha 2018 jyly 160 úı paıdalanýǵa berilgen. Budan ózge, 179 úıdiń qurylys jumystary júrgizilip jatyr, 20 úıdiń jobalyq-qarjylyq qujattary daıyndaldy. 5,08 myń m²bolatyn 54 JTQ-nyń saraptama qorytyndysy kelip, qurylys jumystaryna baıqaý jarııalandy.
Jeke turǵyn úı qurylysyn damytý aıasynda 2018 jyly jeke turǵyn úı qurylysy úshin 40 myńǵa jýyq jer telimi ınjenerlik kommýnıkasııamen jabdyqtaldy.
Qorytyndylaı kele, Qazaqstan Prezıdenti qazaqstandyqtardyń turǵyn úı máselesin sheshýge árdaıym basa nazar aýdaratynyn atap ótken jón. Memleket basshysynyń «Qazaqstandyqtardyń ál-aýqatynyń ósýi: tabys pen turmys sapasyn arttyrý» atty Joldaýynda joǵary sapaly áleýmettik qyzmetter turǵyn úı jaǵdaıyn jaqsartý, elimizdiń kez-kelgen eldi mekeninde jaıly jáne qaýipsiz ómir súrý úshin keń múmkindikter týǵyzýmen sabaqtasý kerektigi aıtyldy.
Jalpy, Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstrliginiń málimeti boıynsha, turǵyn úı qurylysy jáne qarajattyń ıgerilýi vedomstvonyń turaqty baqylaýynda. Turǵyn úı qurylysy belsendi damyp keledi, bul óz kezeginde azamattardyń ómir súrý jaǵdaıyn aıtarlyqtaı jaqsartýǵa, qurylys qarqynyn ósirýge, sondaı-aq kásipkerlik bastamalardy damytýǵa yqpal etedi. 2019 jyly qarjylandyrýdyń barlyq kózderinen 13 mln m² astam turǵyn úı paıdalanýǵa beriledi dep josparlanýda. Al, bul — 100 myńnan astam turǵyn úı.
