Jumys barysymen Astanadaǵy «Nur Orda» qazaq-túrik lıseıine jolymyz tústi. Jıyn bolatyn keń zaldy izdep dálizde kele jatqanda erekshe bezendirilgen synyptardy kózimiz shaldy. Ondaǵy oqýshylardy kórgimiz kelip, tańdap turmaı kelgen tustaǵy bir synypqa kirdik. Sol jaqtaǵy qabyrǵadan qaz-qatar tizilgen aǵash buıym kórindi. Ańdasaq, kádimgi dombyra. Árqaısysynda ár balanyń aty-jóni jazylǵan.
Mekteptiń bul ereksheligine súısinip, dırektordyń orynbasarynan suraǵanymyzda, Merýert Tilektesqyzy bilim ordasynyń talaby boıynsha, 1, 2-synyptarda barlyq bala dombyradan sabaq alýǵa mindetti ekenin aıtty. Odan keıingi synyptarda úıirme retinde júredi, oǵan oqýshylar óz erkimen qatysady. «Basynda bul dástúrge keliskisi kelmegen shettildi nemese oryssha oıly ata-analar boldy. Biraq bárine ortaq talap bolǵandyqtan bas tarta almady, al keıin sol ata-analar balalarynyń áýlettegi toılarynda kúı tartyp bergenin maqtanyshpen aıtyp júrdi. Qazirde qolynan smartfon túspeıtin balalarǵa bul taptyrmaıtyn dúnıe, bárinen buryn urpaǵynyń arqasynda shańyraqqa dombyra keledi» deıdi M.Tilektesqyzy. Onyń aıtýynsha, bul 2009-2016 jyldary mektepke basshylyq etken Orhan Oztumsyqtyń dombyraǵa degen erekshe mahabbatynan týǵan ıdeıa eken. Árdaıym kúı tyńdap otyratyn dırektor «qazaq dombyramen maqtaný kerek qoı!» degen sózin is júzinde dáleldep, óz balalarynan dombyra tartýdy talap etken eken.
Ǵalymdar mektepterdegi bilim sapasyn kóterý maqsatynda sheteldik tájirıbelerdi zerttedi, sondaǵy eń kóp aýyzǵa alynatyny – ıtalıalyq pedagog M. Montessorıdyń usaq qol motorıkasyn damytýǵa baǵyttalǵan ádistemeleri. Buǵan qosa ýkraın ǵalymy V.Sýhomlınskııdiń «Balalardyń múmkindigi men daryndylyǵynyń bastamalary saýsaqtarynyń ushynda. Beınelep aıtqanda, saýsaqtarynan shyǵarmashylyq oıyn qorektendiretin óte jińishke jylǵalar syndy jipter taraıdy. Balanyń qolynda neǵurlym sheberlik kóp bolsa, soǵurlym ol aqyldy bolady» degenin alǵa tartady.
Biraq shyn máninde HH ǵasyrda ómir súrgen joǵarydaǵy ǵalymdardyń jańalyǵyn qazaq halqy birneshe ǵasyr buryn ashyp qoıǵandaı. Dombyra XIV ǵasyr jazbalarynda kezdesedi eken, odan buryn paıda bolǵanyna da kúmánimiz joq. Al osy san ǵasyrlyq shejireniń bir qyry – mı jumysyn jetildirý. Sebebi dombyra tartý – tunyp turǵan motorıka. Al saýsaqtyń ushynda mıdyń jumysyn jaqsartatyn núkteler baryn ǵalymdar dáleldegen. Pernelerdi basqanda árbir saýsaq qımyldaıdy, al ekinshi qoldyń saýsaqtary shertkende, tókkende, qaǵysty úırengende áreketke túsedi. Demek qos qoldy, bilezikti, bilekti, saýsaqty shynyqtyrady. Bul – jazý degen kúrdeli prosesti bastan ótkizetin mektepke deıingi jáne bastaýyshtaǵy balalarǵa eń qajetti jattyǵý.
Prezıdent jaqynda jarııalaǵan maqalasynda mýzykalyq dástúrdi jańǵyrtý aıasynda birqatar tapsyrma berdi. Osy tusta ǵalymdarymyz ben zertteýshilerimiz dombyranyń balanyń júıke júıesi men bulshyq etteriniń fızıologııalyq jaǵdaıdaǵy kúsh-qýatyn arttyratynyn, shyǵarmashylyq qana emes, tanymdyq, este saqtaý qabiletterin damytatynyn dáleldep, sondaı sıpattaǵy eńbekter sandyqta jatsa jarııalap, nasıhattasa, eń qundy eńbek bolar edi.
Bireý bilse, bireý bilmes, 1987 jyly keńestik ıdeologııa dáýirlep turǵan ýaqytta Almatydaǵy №12 mektepten bastaý alyp, ózi ashqan «Kókil» mektebinde synaqtan ótkizip, 90-jyldardaǵy toqyraý keziniń ózinde respýblıkadaǵy 80-ge jýyq mektepti aralap, dombyra synybyn ashqyzǵan Abdýlhamıd Raıymbergenovtiń eńbegi orasan. Ol sol sáttegi jumysyn «Bizdiń maqsatymyz – mektepterdegi mýzykany dombyra sabaǵy retinde engizý edi ǵoı», dep eske alady. Tereńine úńilseńiz, bir ǵana dombyramen án salýǵa da, bı bıleýge de, ańyz, jyr, dastan aıtýǵa da bolady. Osy oıyn júzege asyrý úshin shetelden demeýshi taýyp, dombyra mektebinde 12 jylda 12 myń bala daıyndaǵan. Keıin osynyń negizinde «Qazaqstan» telearnasynda «Dombyra úıreneıik» atty baǵdarlamany 5-6 jyl júrgizdi. Byltyrǵy 1 jeltoqsannan bastap «Almaty» telearnasynda Abdýlhamıd Raıymbergenov «Syr perne» atty baǵdarlamany júrgizip keledi. Tanymdyq baǵdarlamanyń maqsaty – balalarǵa qazaqtyń mýzykalyq aspaby dombyrany úıretý. Atalǵan baǵdarlama dástúrli qazaq mýzykasy boıynsha balalar talantyn ashýǵa kómektesý.
Mekteptegi bilim berý júıesinde biraz reforma jasaldy, soǵan saı standart jańartyldy. Al sol jańa qujattaǵy basty maqsat – jalpyadamzattyq, ulttyq qundylyqtardy boıyna sińirgen urpaq qalyptastyrý. Osy maqsatqa qol jetkizip otyrǵan birden-bir mektep – «Nur Ordanyń» bilim berý júıesi elimizdegi ózge mektepterge de úlgi bolarlyqtaı. «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy aıasynda atqarylyp jatqan jumystarǵa qosqan ólsheýsiz úles bolar edi. О́ıtkeni bul – ulttyq tárbıeniń ozyq úlgisi.
Aıdana ShOTBAIQYZY,
«Egemen Qazaqstan»
