Prezıdenttiń jumys kestesi: 2018 jyldyń negizgi qorytyndylary

Shetelderge jáne óńirlerge barǵan jumys saparlaryn, túrli otyrystar men keńesterdi, halyqaralyq jáne respýb­lıkalyq forýmdardy, konferensııalar men sezderdi, sheteldik memleket jáne qoǵam qaıratkerlerin qabyldaýdy, jurt­shylyq pen eńbek ujymdarynyń ókil­derimen kezdesýlerdi, óndiristik kásip­oryndar men áleýmettik nysan­dar­dy aralap kórýdi qosa alǵanda, Qazaq­stan Respýblıkasynyń Prezıdenti N.Á.Nazar­baev­tyń qatysýymen jyl boıy 700-den astam protokoldyq is-shara bolyp ótti.

Memleket basshysy el damýynyń keń aýqymdy máseleleri boıynsha 16 keńes, Úkimettiń jáne «Nur Otan» par­tııasy Saıası keńesiniń keńeıtilgen oty­rystaryn, «Samuryq-Qazyna» UÁQ» aksıonerlik qoǵamyn basqarý keńe­siniń otyrysyn ótkizdi.

Prezıdent janyndaǵy konsýlta­tıvtik-keńesshi organdardyń jelisi bo­ıynsha Qaýipsizdik Keńesiniń 5 oty­ry­­sy jáne Sheteldik ınvestorlar keńesiniń 1 oty­rysy ótti.

­Jyl ishinde Prezıdent eki ret Par­lament otyrysyna qatysty, sondaı-aq pala­ta­lardyń tóraǵalarymen jáne par­lamenttik fraksııalardyń jetek­shi­lerimen birneshe ret kezdesip, depýtattyq korpýspen turaqty baıla­nysta boldy.

Memleket basshysy elimizdiń óńir­lerine 18 jumys saparyn jasady, onda el óńirleri men respýblıkalyq mańyzy bar qalalardyń áleýmettik-ekono­mı­ka­lyq damýyna qatysty máse­leler tal­qy­landy. Budan bólek Prezıdent Astana qalasy boıynsha da turaqty negizde jumys saparlaryna shyǵyp turdy.

Ekijaqty qarym-qatynastar aıasyn­da shetelderge jasalǵan 7 sapardy, son­daı-aq 10 memleketaralyq sammıt pen 5 halyqaralyq forýmdy qosa alǵanda, Prezıdenttiń qatysýymen 100-den astam halyqaralyq sıpattaǵy kezdesýler men is-sharalar ótti.

N.Á.Nazarbaev 3 baspasóz konferen­sııasyn, 9 brıfıng ótkizip, elimizdiń jáne sheteldiń BAQ ókilderine 11 suhbat berdi, 3 beıneúndeý jasady. Budan basqa, qarasha aıynda Qazaqstannyń orta­lyq gazetterinde Memleket basshy­synyń «Uly dalanyń jeti qyry» atty tujy­rym­damalyq maqalasy jarııalandy.

Bir jyl ishinde Prezıdent 81 zańǵa, 205 Jarlyqqa, 64 ókimge jáne 20 keńes hattamasyna qol qoıdy, 1672 qyzmettik qujat pen azamattardyń 270 ótinishin, 3,5 myń taldamalyq jáne aqparattyq-anyqtamalyq materıaldardy qarady, munyń ózi tutas alǵanda 5 myńnan astam qujatty qurady.

Osy kezeńde Memleket basshysy, jalpy alǵanda 59 kún, sonyń ishinde 29 kún shetelderde, 30 kún Qazaqstan óńirlerinde issaparda boldy.

* * *

Qazaqstannyń elordasyn Astana qalasyna kóshirýdiń 20 jyldyq mereıtoıyn atap ótý eldiń ishki saıası ómirindegi jalpyulttyq máni bar asa mańyzdy oqıǵa boldy.

Júrgizilgen keń aýqymdy daıyn­dyq jumystarynyń nátıjesinde elorda­nyń mereıtoıy buryn-sońdy bolma­ǵan joǵary deńgeıde atap ótkizil­di. Me­rekelik is-sharalar Elbasynyń 4 shil­dede «Atameken» etnomemorıaldyq ke­she­niniń aýmaǵynda Memlekettik týdy kóterý rásimine qatysyp, qazaq­stan­dyq­tardy aldaǵy mereıtoımen qut­tyq­taǵan sátinen bastaldy. Mereke kún­derinde Prezıdent Astananyń birqatar kópshilik tamashalaıtyn oryndary men elordaǵa Qazaqstannyń óńirleri syıǵa tartqan nysandardy aralap kórdi.

6 shildede N.Á.Nazarbaev Astana­nyń irgesin alǵash qalaǵan azamattarmen kezdesip, Qyrǵyzstan, Tájikstan jáne О́z­bek­stan prezıdentterimen birge Táýel­­­sizdik saraıyndaǵy saltanatty jıyn­ǵa qatysty. Onda Prezıdent Qazaq­stan­nyń jańa elordasyn salýǵa jáne ony órkendetýge atsalysqandardyń bári­ne alǵys aıtty.

Astananyń mereıtoılyq jyly Pre­zı­denttiń qatysýymen ótken bir­qatar mańyzdy is-sha­ral­arǵa toly boldy. Bul sharalar qazaq­stan­dyqtar­dyń ıgiligine aıtarlyqtaı áser etti.

Qoǵamda úlken rezonans týdyrǵan osyndaı oqıǵalardyń ishinen Par­la­ment palatalarynyń naýryz aıyn­daǵy birlesken otyrysynda Memle­ket basshysynyń halyqqa arnaǵan «Pre­zıdenttiń bes áleýmettik bastamasy» atty Úndeýin erekshe atap ótýge bolady. Turǵyn úı alýdyń jańa múmkindikteri, eńbek­aqysy tómen qyzmetkerlerdiń jalaqysyn arttyrý úshin salyq aýyrt­palyǵyn tómendetý, joǵary bilimniń qoljetimdiligi men sapasy jáne stýdent jastardyń turǵyn jaıyn jaq­sartý, shaǵyn nesıe alýshylar aıasyn keńeıtý, eldi mekenderdi gazben qamta­masyz etý sııaqty  elimizdi odan ári áleý­mettik jań­ǵyrtý jónindegi bes baǵyt­tyń bári qyzý qoldaý tapty jáne áli de kóp ýaqyt boıy azamattardyń jiti naza­ryn­da bolary anyq. Atap aıtqanda, El­ba­sy usynǵan «7-20-25» turǵyn úı baǵ­­dar­­lamasynyń arqasynda kóptegen qazaq­­standyqtar úshin edáýir qolaıly jaǵ­daıda ıpotekalyq nesıe alýdyń naqty múmkindigi paıda boldy.

N.Á.Nazarbaev «Bes áleýmettik bas­tama – qoǵamnyń áleýmettik birli­gi­niń tuǵyry» degen taqyryppen sáýir­de ótken Qazaqstan halqy Assamb­leıa­sy­nyń HHVI sessııasynda sóılegen sózin­de «Áleýmettik birlik saıasaty – bir­tutas Ult qalyptastyrý jolyndaǵy ma­ńyz­dy qadam. Biz syrtqy jaǵdaılarǵa qara­mastan, bes jańa jobany júzege asy­rýdy bastadyq. Bul qarjymyzdyń jáne resýrstarymyzdyń kóptigine baı­la­­nys­ty bolyp otyrǵan joq. Kerisinshe, qazaq­­stan­­dyqtardyń turmysyn jaqsar­týǵa tyń serpin berýdi kózdegen shynaıy nıetimizge baılanysty iske asýda», – dep atap ótti.

Memleket basshysynyń tóraǵaly­ǵy­men «Nur Otan» partııasy Saıası keńesi­niń 1 maýsymda bolǵan keńeıtil­gen oty­rysy «Prezıdenttiń bes áleý­met­­tik bastamasyn» iske asyrýǵa qo­ǵam­­­dyq baqylaýdy uıymdastyrý má­se­­­­le­sine arnaldy. Onyń qorytyn­dy­sy bo­ıynsha Prezıdent Qazaqstan­da­ǵy kóshbasshy saıası kúsh jáne ony jań­ǵyrtýdyń senimdi tiregi retinde «Nur Otan» partııasynyń ustanymdaryn nyǵaıtýdyń mańyzdy ekenin atap ótti.

Qyrkúıek aıynda Parlamenttiń altynshy shaqyrylymynyń kezekti IV sessııasynyń ashylýynda Elbasy­nyń depýtattyq korpýspen kezdesýi «Pre­zı­­denttiń bes áleýmettik bastamas­yn» jú­zege asyrý jónindegi keshendi is-shara­lardy tıimdi zańnamalyq qam­tamasyz etý máselesine arnaldy.

Halyqtyń ál-aýqatyn arttyrýǵa baǵyttalǵan strategııalyq maqsat N.Á.Nazarbaevtyń 5 qazanda jarııa etilgen «Qazaqstandyqtardyń ál-aýqatynyń ósýi: tabys pen turmys sapa­syn arttyrý» atty halyqqa ar­nal­ǵan Joldaýynda odan ári jalǵa­syn tapty. Onda ol halyqtyń tabysy men turmys sapasyn jaqsartýǵa, ómir súrý úshin qolaıly jaǵdaı jasaýǵa, memlekettik apparattyń tıimdiligin arttyrýǵa, árbir qazaqstandyqtyń elimizde júzege asyp jatqan ózgerister úderisine atsalysýyn damytýǵa baǵyt­talǵan birqatar mańyzdy áleýmettik bastamalar usyndy. Máse­len, Prezı­dent­tiń 2019 jyldyń 1 qańta­ry­nan bas­tap eń tómengi jalaqyny 1,5 ese kóterý jónindegi tapsyrmasy qazaq­stan­dyqtar arasynda qyzý qoldaý tapty.

Qazaqstan muǵalimderi Memleket basshysynyń 2019 jyly «Pedagog mártebesi týraly» zańdy ázirleý jónin­degi tapsyrmasyn da yqylaspen qarsy aldy. Osyǵan oraı, sońǵy eki jylda bilim jáne ǵylym júıesin bıýd­jetten qarjylandyrýdyń jalpy kólemi 22% artqanyn aıta ketken jón.

Elbasy bilim salasy ultymyzdyń strategııalyq resýrsy sanalatynyn eskere otyryp, jyl ishinde «Uly dala muragerleri» atty forýmǵa qatysty jáne elimizdiń jetekshi joǵary oqý oryndarynyń basshylarymen kezdesti. Prezıdenttiń «Bolashaq» halyqaralyq stıpendııasyn taǵaıyndaý jónindegi bastamasynyń 25 jyldyǵy aıtýly data boldy. Bul bastama júzege asy­rylǵan jyldarda 13 myńnan astam qazaqstandyq jas álemniń áıgili ýnıversıtetterinde bilim alyp kelip, elimizdiń ıgiligi jolynda eńbek etýde.

Memleket basshysy qarasha aıyn­da Qazaqstannyń VIII Azamattyq fo­rý­mynda Úkimettik emes sektordyń áleý­­­mettik baǵdarlamalardyń iske asy­ry­lýyna qoǵamdyq baqylaý jasaý isi­ne belsene qatysýynyń qajettiligin atap ótip, Úkimetke muny Azamattyq qo­ǵam­dy damytýdyń 2025 jylǵa deıingi tu­jy­rym­damasyn ázirleý barysynda eske­rýdi tapsyrdy. Budan bólek, Elbasy jastar saıasatyn júzege asyrý isinde ÚEU rólin arttyrýdyń qajettigin aı­t­ty. 2019 jyl Jastar jyly dep jarııa­lan­­ǵanyn es­kersek, munyń da mańyzy erekshe.

N.Á.Nazarbaev jastardy patrıottyq rýhta tárbıeleýdiń qajettigi týraly qarashada Astana qalasyndaǵy Ulttyq áskerı-patrıottyq ortalyqta bolǵan kezinde jáne qaıta qurylǵan «Jas sarbaz» balalar-jasóspirimder áske­rı-patrıottyq qozǵalysy» respýb­lıka­­lyq qoǵamdyq uıymynyń tárbıe­lenýshilerimen kezdesýinde aıtty.

Alǵa qoıylǵan mindetterge qol jet­kizý úshin «Rýhanı jańǵyrý» qoǵam­­dyq sanany jańǵyrtý baǵdar­lama­syna erekshe mán berilgen. Qazaq álipbıiniń latyn qarpine negiz­delgen nusqasyn bekitý, «Jańa gýmanıtarlyq bilim, qazaq tilindegi 100 jańa oqýlyq» jobasy aıasynda aýdarylǵan kitaptardyń alǵash­qy partııasyn basyp shyǵarý, Ult­tyq dombyra kúnin belgileý – atalǵan baǵ­dar­lamany júzege asyrýdy kózde­gen naqty qadamdar boldy.

Prezıdenttiń merzimdik baspasózde qarasha aıynda jaryq kórgen «Uly dalanyń jeti qyry» atty tujyrym­damalyq maqalasy «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasynyń qısyndy jalǵasy sanalady. Mazmunynyń tereńdigi men ıdeıa­synyń jańalyǵyna, sondaı-aq Elba­synyń ótkenniń murasyn shyǵar­mashy­lyq oı eleginen ótkizý, bizdiń hal­qy­myzdyń órkenıetke qosqan úlesi­ne laıyqty baǵa berý jónindegi usyny­syna oraı maqala Qazaqstan qoǵamy jáne shet­el­dik aýdıtorııa tarapynan zor qy­­zy­ǵý­­sh­ylyq týǵyzyp, keńinen talqy­­landy.

Halyqtyń tarıhı-mádenı zerdesin jandandyrý jáne rýhanı jańǵyrý máseleleri boıynsha Prezıdent halyq jazýshysy Á.K.Nurpeıisov, aqyn ári qo­ǵam qaıratkeri O.O.Súleımenov, ha­lyq ártisteri Iý.B.Pomeransev, D.Q.Jol­jaqsynov jáne Á.M.Dinishev, «Otyrar sazy» memlekettik akademııalyq halyq­tyq-etnografııalyq orkestri­niń jetek­shisi D.N.Tilendıeva sııaq­ty bir­qatar mádenıet qaıratkerlerin qabyldady.

Elbasy kúrdeli halyqaralyq jaǵ­daı­da memleketimizdiń turaqty­lyǵy men onyń egemendiginiń myzǵymas­tyǵyn qam­tamasyz etýdiń mańyzdy­lyǵyn eskere otyryp, jyl boıy ult­tyq qaýip­siz­di­gi­­miz ben qorǵanys qabi­leti­miz­di ny­ǵaı­tý jolynda dáıekti baǵdar ustandy.

Shilde aıynda «Qazaqstan Respýblı­ka­sy­nyń Qaýipsizdik Keńesi týraly» zań­nyń qabyldanýy aıtýly oqıǵa boldy. Bul qujat Qazaqstan Prezı­denti quratyn Qaýipsizdik Keńesiniń el­diń qaýipsizdigi men qorǵanys qabile­tin qamtamasyz etý salasyndaǵy biryń­ǵaı memlekettik saıasattyń júrgizilýin úılestirip otyratyn konstıtýsııalyq organ retindegi quqyqtyq mártebesin aıqyndap berdi.

Qaýipsizdik Keńesiniń otyrys­tary­nyń birinde, qaýipsizdiktiń jalpy máse­lelerimen qatar, qoǵamda keń rezonans týǵyzǵan elektr jáne jylý qýat­tarynyń qoldanystaǵy tarıf­terin qalyptastyrý, energetıkalyq qyzmetter naryǵynda baǵalardyń túzi­lýine baqylaý jasaýdy qamta­masyz etetin memlekettik organdar qyz­metiniń problemalary da kóteril­genin aıta ketken jón.

Elbasy mamyr aıynda Astana­da V ha­­lyqaralyq «KADEX-2018» qarý-jaraq jáne áskerı-tehnıkalyq múlik kór­mesiniń ashylýyna qatysty, onda álem­niń 28 elinen kelgen 318 kásiporyn óz ónimin kórsetti.

Prezıdent 7 mamyrda Otan qorǵaý­shy kúnine oraı Jambyl oblysynyń Gvardeıskıı kentinde ótken áskerı parad­qa qatysty. Paradta 3 myńǵa jýyq áskerı qyzmetshi dalalyq jaǵdaı­da urys júrgizý sheberligin, atys kezin­d­egi mergendikteri men jaýyngerlik ma­shyqtaryn kórsetti. Oǵan 300 qarý-jaraq pen áskerı tehnıka, 40 ushý apparaty tartyldy.

Memleket basshysynyń qazan aıyn­daǵy Joldaýynda jáne ishki ister organ­darynyń qyzmetin jańǵyrtý máseleleri jónindegi qarasha aıyndaǵy arnaıy keńeste tıimdi quqyq qorǵaý júıesin­siz memleket qaýipsizdigin qamtamasyz etýdiń múmkin emestigine erekshe nazar aýdaryldy. Atap aıtqanda, ishki ister organdarynyń qurylymy men shtatyn ońtaılandyrý, olarǵa tıesili emes qyz­metterdi alyp tastaý, únemdelgen qar­jyny eńbekke aqy tóleý júıesin, qyzmetkerlerdiń áleýmettik qorǵalýyn jaqsartýǵa jumsaý, jumystyń servıstik modeline kóshý jáne polısııa qyzmetin baǵalaýdyń jańa ólshemderin engizý tapsyryldy.

Quqyq tártibin qamtamasyz etý eli­mizdegi quqyq ústemdigin saqtaýmen tyǵyz baılanysty. Osyǵan oraı N.Á.Nazarbaev sot júıesin jańǵyrtýǵa baǵyt-baǵdar ber­di. Ol sot júktemesin tómendetý, aza­mat­­tyq prosesti jeńil­detý, sot óndirisiniń je­­del­­digi men ashyq­­­­­tyǵyn arttyrý, sot ón­di­risi men elek­tron­dy servıster qyz­metinde ja­ńa for­­mattardy damytý, son­daı-aq sot ǵı­­­ma­­rat­­tarynda front-ofıster ashý jó­nin­de birqatar tapsyrma berdi.

Elbasy quqyq júıesin jetildirý jóninde aıta kele, elimizde sybaılas jemqorlyqpen belsendi kúres júrgizý jalǵasa beretinin aıryqsha atap ótti. Osyǵan oraı, ol halyqqa qyzmet kórsetý júıesin odan ári jetildirý, qarama­ǵyn­daǵy qyzmetkerler jemqorlyqqa baı­lanysty tártip buzýshylyq jasaǵan jaǵdaıda, birinshi basshylardyń derbes tártiptik jaýapkershiligin arttyrý jóninde tapsyrmalar berdi.

Qazaqstan táýelsizdiginiń 27 jyl­dyǵyn búkil halyq bolyp merekeleý saıası jyldyń aıshyqty máresi boldy. Osy aıtýly oqıǵanyń qarsańynda Pre­zı­dent eldiń damýy men ósip-órken­deýine aıryqsha eńbek sińirgen qazaq­stan­dyqtardyń úlken bir tobyna salta­nat­ty jaǵdaıda memlekettik nagrada­lar men syılyqtar tabys etti. Mara­pat­t­alýshylar qatarynda kórnek­ti ǵylym jáne mádenıet, óner, bilim berý, densaýlyq saqtaý salasy­nyń qaı­­rat­­­ker­leri, kásipkerler, óndirisshi­ler, ás­kerı qyzmetshiler, quqyq qo­rǵaý or­gan­darynyń qyzmetkerleri, eń­bek arda­gerleri, sportshylar men memle­ket­tik qyzmetshiler boldy.

* * *

Álemdik sharýashylyq júıesiniń qubylmalylyǵyna jáne qolaısyz syrtqy konıýnktýraǵa qaramastan, Qazaq­stan ekonomıkasy óziniń turaq­ty­­ly­ǵy men bekemdigin kórsetti. Ult­­­­tyq ekonomıkalardyń básekege qabi­­­­l­et­ti­li­giniń álemdik shkalasyndaǵy Qazaq­stan pozısııasynyń joǵarylaýy osy­n­yń jar­qyn dáleli boldy. Dúnıe­jú­zilik bank­tiń «Doing Business» reı­tıngi­niń nátı­jeleri boıynsha bizdiń eli­miz soń­ǵy 11 jyl­da óz reıtıngin 36 sa­ty­­ǵa joǵa­­ry­­latyp, 190 memlekettiń ara­­synan 28-shi orynǵa turaqtady.

О́tken jyldyń ekonomıkalyq is-sharalarynyń kúntizbesi Prezıdenttiń «Tórtinshi ónerkásiptik revolıýsııa jaǵ­da­ıyndaǵy damýdyń jańa múm­kin­dikteri» atty halyqqa arnalǵan jyl saıynǵy Joldaýymen ashyldy. Bul qujat 10 qańtarda jarııalandy. Qazirgi zamanda bolyp jatqan jahandyq tehnologııalyq ózgerister Qazaqstanǵa álemniń ozyq damyǵan elderiniń qatary­na tezirek ený úshin tarıhı múmkindik berip otyrǵany týraly tezıs Elbasy Jol­daýynyń basty tujyrymyna aı­nal­dy. Osyǵan baı­lanysty, ol eko­n­o­mıkany, áleýmet­tik sala men memle­ket­tik basqarý isin damytýdyń mańyzdy baǵyttary boıyn­sha on negizgi mindetti aıqyndap berdi.

Tórtinshi ónerkásiptik revolıý­sııa jaǵ­daıyndaǵy mindetterdi naq­ty­laý maqsatymen aqpan aıynda N.Á.Nazarbaevtyń tóraǵalyǵymen Úk­­i­met­tiń keńeıtilgen otyrysy ótti. Onda ol buryn qabyldanǵan baǵ­­dar­lama­lyq qujattardy júzege asy­rýdyń tıimdiligin arttyrý jáne bóling­en bıýd­jet qarajatyn paıdalaný qajet­tigi­ne nazar aýdardy. Sondaı-aq sıfr­lan­dyrý baǵdarlamasynyń maqsa­t­taryn túsindirý, shaǵyn jáne orta bız­nes sýbek­tilerin tekserýdi azaıtý máse­le­lerine basa mán berildi.

Memleket basshysy mamyr aıynda jarııa túrde qol qoıǵan «Qazaq­stan Respýblıkasynyń keıbir zańnama­l­yq aktilerine kásipkerlik qyzmet­ti retteýdi jetildirý másele­leri bo­ıyn­­sha ózgerister men tolyqty­rý­lar engizý týraly» zań elimizde bız­nest­i damytý úshin barynsha qolaıly jaǵ­­daı jasaýǵa qyzmet etedi. Bul zań bıznes shyǵyndaryn jappaı tómendetý jáne básekelestikke kedergi keltiretin nor­malardy alyp tastaý jónindegi shara­lardy qamtıdy.

Elbasy «Samuryq-Qazyna» ulttyq ál-aýqat qory bızneske qolaıly orta­ny qalyptastyrý isinde mańyzdy ról atqaratynyn eskerip, sáýir aıynda osy qordy basqarý jónindegi keńestiń oty­rysyn ótkizdi. Onda ol atqarylar isterdi ári qaraı júzege asyrý úshin aıryq­sha baqylaýdy qamtamasyz etý­di tapsyryp, holdıngti damytý­dyń 2018-2020 jyldarǵa arnalǵan jańa strategııasy men qordy transfor­masııa­laý baǵdarlamasyn bekitti.

N.Á.Nazarbaev «Teńizshevroıl» JShS-niń 25 jyldyǵyna oraı ótken saltanatty is-sharada sóılegen sózinde osy kompanııanyń qyzmetin ónimdilik pen tıimdilikti arttyratyn qazirgi za­manǵy sıfrly jáne ınnovasııa­­lyq teh­­­no­­logııalardy engizýdiń tabys­ty úl­­­gi­si retinde atap kórsetti. Onyń «Sıfr­­­ly Qazaqstan» memlekettik baǵ­dar­­­la­masynyń aıasynda qarasha aıyn­da qurylǵan Astana qalasyndaǵy «Astana Hub» IT-startaptar halyqaralyq teh­nolo­gııalyq parkiniń ashylý sal­ta­naty­na qatysýy da mańyzdy bol­dy. Sony­men qatar Prezıdent shilde aıyn­da jańa tehnologııalar naryǵyn qar­jy­landyrýdyń júıesin jetildirýge ba­ǵyt­­t­alǵan venchýrlyq qarjylandyrý týra­ly zańǵa qol qoıdy.

Elbasy qazirgideı kúrdeli kezeń­de ınnovasııalyq jobalardy qarjylan­dyrýǵa kóńil bólip, qarjy sektoryn damytý máselelerin udaıy nazarda ustady. Bul jerde onyń sáýirde Ult­tyq banktiń esebin tyńdaǵanyn aıta ket­kenimiz jón. Sonyń barysynda ol bank­ter júıesine memlekettik qoldaý kórset­ken kezde qarjy ınstıtýttarynyń qyz­metine retteýshi tarapynan baqylaýdy kúsheıtý qajettigine basa mán berdi.

Elorda mereıtoıy qarsańynda N.Á.Nazarbaevtyń «Astana» halyq­ara­lyq qarjy ortalyǵyn ashý jáne ta­nystyrý rásimine qatysýy eldiń qarjy sektoryn damytýdaǵy aıtý­ly oqıǵa boldy. Osy saltanatty is-shara­lar ba­ry­synda Qazaqstanda ınno­va­sııalyq qarjy tehnologııalaryn damytý men ilgeriletý úshin qolaıly ekojúıeni qa­lyptastyrýǵa baǵyttalǵan birqatar jo­balar kórsetildi.

Sondaı-aq Memleket basshysynyń 14 qarashada AHQO bırjasyndaǵy al­ǵash­qy saýda-sattyqty bastaý rásimi­ne qatysýyn eleýli is-shara retinde erek­she aıtýǵa bolady. Elbasy sharaǵa qaty­sýshylarǵa arnaǵan sózinde bul rásimniń qar­jylyq derbestigimizdiń bastaýy bol­­ǵan Qazaq­stannyń ulttyq valıýta­sy – teń­­ge­niń qoldanysqa engizilýiniń 25 jyl­­dyq mereıtoıy qarsańynda ótýi­niń sım­voldyq máni zor ekenin atap aıtty. Pre­zıdent bırjanyń jumysyn bastap berip, onyń aldyna kapıtal tartý, mem­le­ket­tik jáne korporatıvtik qundy qa­ǵaz­dar shyǵarý isinde halyqaralyq deń­geı­­degi tu­ǵyrnamaǵa aınalý sııaqty órshil min­det­ter qoıdy.

Elbasy Qazaqstannyń osyndaı jahan­­dyq jobalardy qolǵa alǵanyn es­­kerip, halyqaralyq ekonomıkalyq ynty­­maqtastyqqa da ádettegideı zor mán berdi. Osyǵan oraı, N.Á.Nazarbaev HI Astana ekonomıkalyq forýmy men Qazaq­­stan Respýblıkasy Prezıdenti­niń janyn­­daǵy Sheteldik ınvestorlar keńe­siniń HHHI plenarlyq otyrysy­nyń múm­­kin­dikterin belsendi túrde paıdalandy.

Ulttyq ekonomıkany jańǵyrtý isin­de mańyzdy ról atqaratyn halyqara­lyq ekonomıkalyq is-sharalardy ótkizý bary­synda Memleket basshysy Qazaq­­stan óńirleriniń áleýmettik-ekonomı­ka­lyq damý máselelerine de basa mán berdi.

Astananyń mereıtoılyq jylynda Prezıdent birqatar keńester ótkizip, onda elordany odan ári damytýdyń ózek­ti máseleleri talqylandy. Atap aıt­­qanda, qala qurylysy jáne ony abat­­tandyrý, turǵyndardyń ómir súrý jaǵ­daıyn jaqsartý, shahardyń ınfra­qury­lymdyq jáne áleýmettik-mádenı nysandaryn salý, sondaı-aq Astananyń «jasyl beldeýin» damytý jónindegi joba­lardy iske asyrýdyń barysyna aı­ryqsha nazar aýdaryldy.

Elbasynyń 19 maýsymda «Qazaq­stan Respýblıkasynyń ákimshilik-aýmaqtyq qurylysynyń keıbir máseleleri týraly» Jarlyqqa jarııa túrde qol qoıýynyń tarıhı mańyzy zor boldy. Memleket basshysy qol qoıý rásiminde sóılegen sózinde: «Jarlyq Shymkentke respýblıkalyq mańyzy bar qala mártebesin beredi. Bul ákimshilik birlik elimizdegi on jetinshi aımaq bolady. Oblys ortalyǵy ǵasyrlar boıy Qazaq handyǵynyń jáne búkil túrki áleminiń saıası ári rýhanı ortalyǵy bolǵan Túrkistan qalasyna kóshiriledi», – dep atap ótti. Bul rette, jańadan qurylǵan Túrkistan oblysynyń jańa ákimshilik fýnksııalardy sapaly iske asyrýy úshin barlyq múmkindikteri bar ekendigine erekshe nazar aýdaryldy.

N.Á.Nazarbaev osy jańa basta­ma­ny naqty iske asyrý úshin Astanada Túrkistan qalasyn damytý máseleleri boıynsha eki keńes, sondaı-aq óziniń osy óńirlerge jasaǵan jumys saparlary barysynda Shymkent qalasy men Túrkis­tan oblysynyń áleýmettik-ekonomı­kalyq damý máseleleri boıynsha eki óńirlik keńes ótkizdi. Elbasy memlekettik jáne salalyq baǵdarlamalardyń basqa oblystarda iske asyrý máselelerin aq­pan aıynda ákimdermen ótkizgen ar­naıy keńeste, sondaı-aq óńirlerge jasaǵan jumys saparlary kezinde qarastyrdy.

Jyldyń ekonomıkalyq is-shara­lary­nyń kúntizbesi dástúrli túrde uıym­das­tyrylatyn «Indýstrııalandyrý kúni­ne arnalǵan» telekópir ótkizýmen aıaq­taldy. Osy is-shara barysynda N.Á.Nazarbaev Indýstrııalandyrý kar­­ta­synyń jańa 28 jobasynyń ta­nys­­tyrylymyna qatysyp, «Paryz» jáne «Altyn sapa» syılyqtarynyń jeńim­pazdaryn marapattap, bıznespen aı­na­lysýǵa meılinshe qolaıly jaǵdaı jasa­ǵany úshin óńirlerdiń basshylaryna ar­naıy nagrada tabys etti.

* * *

Qazaqstan halyqaralyq baılanys­tardy nyǵaıtý jáne álemdegi túrli daý-janjaldardy sheshý jónindegi teńge­rimdi ári kópsalaly syrtqy saıa­satyn jal­ǵastyra tústi. Elimizdiń BUU Qaýip­siz­dik Keńesiniń turaqty emes múshesi retin­degi qyzmeti – sonyń jarqyn dáleli.

Qańtar aıynda Qazaqstan óz tarı­hynda tuńǵysh ret BUU Qaýipsizdik Keńesiniń tóraǵasy mindetin atqardy. Osy qyzmette bizdiń memleket jap­paı qyryp-joıatyn qarý-jaraqty tarat­paýǵa, halyqaralyq qoǵamdastyqta senim sharalaryn nyǵaıtýǵa, terrorızm­ge qarsy is-qımylǵa, Taıaý Shyǵys óńi­­rin­degi, Soltústik Afrıka men Aýǵan­­­stan­daǵy ahýalǵa, Ortalyq Azııa­nyń múd­delerin ilgeriletýge qatysty kon­sýl­­ta­sııalar, brıfıngter men debat­tar formatynda 30-ǵa jýyq otyrys ótkizdi.

BUU Qaýipsizdik Keńesine tór­aǵa­lyq etý barysyndaǵy basty is-shara­lary­myzdyń biri – 18 qańtarda Nıý-Iork qalasynda Qazaqstan Prezı­dentiniń tóraǵalyǵymen ótken «Jappaı qyryp-joıatyn qarýdy taratpaý: senim shara­lary» dep atalatyn taqyryptyq brı­fıng. Onyń qorytyndylary boıynsha BUU Qaýipsizdik Keńesi tóraǵasynyń shıelenisterdi boldyrmaý jáne óńirlik deńgeıdegi aldyn alý dıplomatııasy jónindegi biregeı málimdemesi qabyl­dandy. Bul Qazaqstannyń bastamasymen ázirlengen jáne qabyldanǵan ári Qaýip­sizdik Keńesiniń saıası mindet júkteıtin alǵashqy halyqaralyq aktisi sanalady. 

Qazaqstannyń syrtqy saıası qyzmet­te aldyn alý dıplomatııasynyń tásil­derin tabysty qoldanýy Sırııadaǵy qaqty­ǵysty retteý isinde de progreske qol jet­­kizýge negiz boldy. Máselen, Sırııa­daǵy qaqtyǵysty retke keltirý jó­nin­­­d­egi Astana alańy barlyq múd­deli tarap­tar kelissózder júrgizip, bar­lyq baǵyttar boıynsha naqty qadam­dardy kelise alatyn tuǵyrnama retinde óz tıim­diligin dáleldedi. Bul jóninde Sı­rııa bo­ıynsha Astana prosesine kepil­­­dik be­rý­shi elderdiń (Reseı, Túr­kııa jáne Iran) syrtqy ister mınıstr­leri málimdedi.

Sondaı-aq sheteldermen kópsa­laly ta­bys­ty yntymaqtastyq ta Qazaq­­stan­nyń halyqaralyq deńgeıdegi be­delin bekem­deýge jáne nyǵaıta túsýge yqpal etti.

Strategııalyq seriktesimiz Reseımen kóp qyrly ózara is-qımyldyń arqasyn­da ótken jyl ekijaqty qarym-qatynas­tardyń joǵary deńgeıde damýymen este qaldy. Jyl ishinde N.Á.Nazarbaev Reseı Prezıdenti V.V.Pýtınmen ekijaqty jáne kópjaqty basqosýlar aıasynda birneshe ret kezdesti. Sol kezdesýler barysynda túrli formattaǵy Qazaqstan – Reseı qarym-qatynastarynyń negizgi baǵyttary, sondaı-aq óńirlik jáne ha­lyqaralyq kún tártibiniń ózekti máse­leleri talqylandy.

Qazaqstan Prezıdentiniń qarasha aıynda Reseı kóshbasshysymen birge Petro­pavl qalasynda ótken dástúrli Qazaq­stan men Reseıdiń óńirara­lyq yn­ty­­maqtastyǵynyń XV forýmy­na qatysýy – ekijaqty qarym-qa­ty­­nas­tardaǵy mańyzdy oqıǵalar­dyń biri boldy. Týrızm salasynda­ǵy qaty­nas­tardy damytýdyń aldaǵy pers­pek­tıva­laryna arnalǵan forým aıasyn­da 6 úki­met­aralyq, 31 óńirara­lyq jáne kom­mer­sııalyq kelisimderge qol qoıyldy.

Ortalyq Azııa elderimen de ynty­maqtastyǵymyz tabysty damı tústi.

О́zbekstan Prezıdenti Sh.M.Mır­zıeıov­tiń Qazaqstanǵa úsh sapary jáne N.Á.Nazarbaevtyń naýryz aıyn­da Samarqand qalasyna jumys sapary osy elmen ózara dostyq qarym-qaty­nas­ty nyǵaıtýǵa jáne oǵan tyń serpin berýge baǵyttalǵan eleýli oqıǵa bol­dy. Sh.M.Mırzıeıovtiń naýryz aıyn­da Astanaǵa sapary kezinde eki el prezı­dent­teri Qazaqstandaǵy О́zbekstan jy­ly­nyń saltanatty ashylý rásimine qa­tys­ty. Jalpy, jyl boıy Qazaqstan Pre­­zı­denti О́zbekstan Prezıdentimen túrli bas­­qosýlarda onnan astam kezdesý ótkizdi.

Qyrǵyzstan men Tájikstan prezı­dentteri S.Sh.Jeenbekov pen E.Sh.Rah­mon­nyń Qazaqstanǵa naýryz aıynd­a­ǵy jáne Astana qalasynyń 20 jyl­­dy­ǵyn merekeleýge baılanysty shil­de aıyndaǵy saparlary Ortalyq Azııa­­daǵy kórshilerimizben ekijaqty ynty­maq­tastyqty nyǵaıtýǵa oń áser etti. Qazaqstan Prezıdentiniń Túrikmenstan Prezıdenti G.M.Berdimuhamedovpen tamyz aıynda Halyqaralyq Araldy qut­qarý qorynyń quryltaıshy mem­le­ket­­teri basshylarynyń Túrikmen­bashy qalasyndaǵy otyrysy kezinde jáne Aqtaý qalasynda uıymdastyrylǵan Kas­­pıı mańy memleketteri V sammıti aıasyn­da ótken kelissózderiniń mańyzy zor boldy.

Naýryzda Astana qalasynda ótken Ortalyq Azııa elderi basshylarynyń ju­mys (konsýltatıvtik) kezdesýi óńir­lik yntymaqtastyqtyń tereńdeı túsýi­ne erekshe serpin bergen mańyz­dy oqı­ǵa­ǵa aınaldy. Bul basqosý besjaqty ynty­maq­tastyqtyń basymdyq­tary men bola­shaqqa arnalǵan josparlardy aıqyndap berdi.

Kaspıı mańy memleketterimen yntymaqtastyq salasynda kópten kút­ken zor serpilis boldy. Tamyz aıyn­da Aqtaý qalasynda ótken Kaspıı ma­ńy memleketteri V sammıtiniń qory­tyn­dysy boıynsha shırek ǵasyr boıy keli­silmeı jáne qabyldanbaı kelgen Kaspıı teńiziniń quqyqtyq mártebesi týraly konvensııaǵa qol qoıyldy. Osy tarıhı qujatqa qol qoıý kezinde N.Á.Nazarbaev «Konvensııa Kaspıı teńiziniń ózindik konstıtýsııasy sanalady. Bul qujat teńiz jaǵasyndaǵy mem­leketterdiń quqyqtary men min­det­terine qatysty barlyq keshendi máse­le­lerdi retteýge, sondaı-aq óńir­diń qaýip­siz­digi­ne, turaqtylyǵy men órken­deýine kepil bolýǵa baǵyttalǵan», dep atap ótti.

Qazaqstannyń Azııa baǵytyndaǵy qarym-qatynastary da serpindi ári tabysty damydy.

Bul oraıda, Qytaı Halyq Respýblı­kasymen ózara qarym-qatynas Qazaq­stannyń syrtqy saıasatyndaǵy negizgi basymdyqtarynyń biri bolyp qala berdi. Qazaqstan Prezıdentiniń maýsym aıyndaǵy Qytaıǵa memlekettik sapary basty oqıǵa boldy. Sapar barysynda ol QHR Tóraǵasy Sı Szınpınmen jáne osy eldiń basqa da basshylarymen, son­daı-aq Qytaıdyń isker toptar ókil­derimen kezdesýler ótkizdi.

Qazaqstan dıplomatııasynyń basym­dyqtary sondaı-aq Azııanyń basqa da birqatar yqpaldy memleket­terimen yntymaqtastyqty nyǵaıtýǵa baǵyt­taldy. Atap aıtqanda, N.Á.Nazarbaev­tyń qyrkúıekte Túrkııaǵa resmı sapary barysynda osy eldiń Prezıdenti R.Er­doǵan­men jáne «túrik bıznesiniń kapı­tan­dary­men» mazmundy ári nátı­je­li kelissózder júrgizildi. Elbasynyń naýryz aıyn­daǵy Birikken Arab Ámir­likterine resmı sapary kezinde eki el­diń yntymaq­tas­tyǵyn odan ári tereń­dete túsýdiń keń aýqym­dy máseleleri talqylandy.

Qazaqstannyń eýroatlantıkalyq baǵyttaǵy baılanystary qarqyndy ári jemisti damı tústi.

Máselen, Amerıka Qurama Shtat­tary­men aradaǵy ózara qarym-qatynas aıtarlyqtaı jandandy. Elbasynyń qańtar aıyndaǵy AQSh-qa resmı sapary Qazaqstan-Amerıka seriktesti­gin ilgeriletýge tyń serpin berdi. Qazaq­stan Prezıdentiniń AQSh Prezıdenti D.Tramppen senimdilik jaǵdaıynda ótken kelissózderine, sondaı-aq onyń osy eldiń basqa da bılik ókilderimen kez­desýleriniń nátıjelerine amerı­ka­lyq jáne álemdik buqaralyq aq­pa­rat quraldary ókilderi erekshe nazar aýdardy. AQSh-qa sapardyń qory­tyn­dysy boıynsha Qazaqstan men AQSh-tyń strategııalyq seriktestigin keńeıtý týraly birlesken málimdeme qabyldandy.

Qazaqstan basshysynyń qazan aıyn­­­daǵy Fınlıandııaǵa resmı sapary Eýropa baǵytyndaǵy baılanystar­dy jan­­dandyrý jolyndaǵy ma­ńyz­dy oqı­ǵa boldy. Sapar barysynda N.Á.Nazarbaevtyń osy eldiń Prezı­denti S.Nıı­nıs­temen tabysty kelis­sóz­deri ótti. «Shyǵys-Batys» jelisi bo­ıyn­sha órbigen teketires jaǵda­ıyn­da Qazaqstan Prezıdentiniń qazan aıyn­daǵy Belgııa­ǵa sapary aıasynda «Azııa – Eýropa» forýmynyń HII sammıtine qatysýynyń mańyzy zor boldy. Osy sammıt aıasynda ol Reseı, AQSh, Qytaı jáne Eýropa odaǵy basshylaryn dıalog­qa shaqy­ryp, ózekti problemalardy tal­qylaý úshin Astanadaǵy kelissózder alańyn paıdalanýdy usyndy.

N.Á.Nazarbaev ASEM sammıtine sapary barysynda Eýropa kóshbas­shylarymen birqatar tabysty kelis­sózder júrgizdi. Ásirese Belgııa Koroli Fılıppen, Eýropa komıssııasynyń tóraǵasy J.-K.Iýnkermen, Fransııa Prezıdenti E.Makronmen, Italııa Premer-mınıstri D.Kontemen jáne Eýropanyń 20-dan astam iri kom­pa­nııa­lary men qarjy ınstıtýttarynyń basshylarymen bolǵan kezdesýlerdi erekshe atap ótken jón.

Jalpy, Memleket basshysy 2018 jyly ekijaqty qatynastar jelisi boıynsha 7 sheteldik sapar jasady, sonyń ishinde 1 memlekettik, 4 resmı jáne 2 jumys sapary boldy. Atap aıt­­qanda, ol memlekettik saparmen Qytaıǵa, resmı saparlarmen – AQSh-qa, Birik­­ken Arab Ámirlikterine, Túrkııaǵa, Fın­lıan­dııaǵa, jumys saparlarymen – О́zbekstanǵa, Reseıge bardy.

Qazaqstannyń halyqaralyq bedelin nyǵaıtý isinde Prezıdentimizdiń mem­le­­ketaralyq birlestikter men halyq­aralyq forýmdar aıasyndaǵy baı­lanys­tarynyń mańyzy zor boldy.

Taıaý sheteldermen ózara is-qımyl jelisi boıynsha Qazaqstan kóshbasshysy bir jyl ishinde TMD memleketteri basshylary keńesiniń eki otyrysyna, Joǵary Eýrazııalyq ekonomıkalyq keńestiń eki otyrysyna jáne UQShU-nyń bir sammıtine qatysty.

Qazan aıynda Astana qalasynda ótken Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbas­shy­­lary­nyń VI sezi N.Á.Nazar­baev­tyń halyqtar men órkenıetter ara­syn­daǵy dıalogty ilgeriletý jónin­degi bas­tamasynyń naqty júzege asqanyn kór­setti. «Din kóshbasshylary qaýipsiz álem úshin» taqyrybyna arnalǵan fo­rým­ǵa álemniń 46 elinen 82 delegat keldi jáne bul 15 jyl ishinde din ókil­deri eń kóp jınalǵan basqosý boldy.

Tutastaı alǵanda, 2018 jyly Qazaq­stan Prezıdenti kópjaqty ynty­maqtas­tyq aıasynda 10 memleketaralyq sam­mıtke: Joǵary Eýrazııalyq eko­no­mı­kalyq keńestiń otyrysyna, ShYU-ǵa múshe memleketter basshylary keńe­si­niń otyrysyna, Kaspıı mańy mem­le­­­­ket­­­­teriniń V sammıtine, Halyq­ara­­­­lyq Ara­l­dy qutqarý qorynyń quryl­­­­­t­aı­­shy memleketteri basshy­lary­­­­nyń oty­­rys­y­na, Túrkitildes mem­leketter y­n­ty­­maq­­tas­­tyǵy keńesiniń VI sammı­ti­ne, TMD mem­­le­ket­teri bas­­shy­­lary keńesi­niń oty­­ry­­sy­na, UQShU Ujymdyq qaýip­siz­­dik keńe­si­niń ses­sııasyna, Qazaq­stan men Reseı­­diń óńir­­aralyq ynty­maq­tas­­ty­­ǵy­­nyń XV forýmyna, Joǵa­ry Eýra­­­zııa­­lyq ekono­mıkalyq keńes­tiń oty­­ry­­sy­na, TMD memleketteri bas­shy­­­lary­nyń beı­re­smı kezdesýine, son­­daı-aq 5 ha­lyq­­ara­­lyq forýmǵa: BUU Qaýip­­sizdik Ke­ńe­­siniń «Jappaı qy­ryp-joıatyn qarý­dy tarat­­paý: senim shara­­l­ary» atty oty­ry­­syna, HI Astana eko­no­mıkalyq forý­myna, Álemdik jáne dás­tú­rli dinder kósh­bas­shylarynyń VI sezine, «Azııa – Eýro­pa» forýmynyń HII sammıtine jáne Astana klýbynyń IV otyrysyna qatysty.

Budan bólek, Memleket basshysy jyl ishin­de birqatar sheteldik kóshbas­shy­­lar­dy, kórnekti memleket, qoǵam, saıa­sat qaı­rat­kerlerin, halyqaralyq uıym­­dar men kompanııalardyń basshy­laryn, is­ker toptardyń ókilderin elimizde qa­byl­­­dap, sonymen qatar olarmen túr­li ha­lyq­aralyq basqosýlarda kezdesti.

Sondaı-aq N.Á.Nazarbaev Armenııa, Belarýs, Qyrǵyzstan, Reseı, Tájik­stan, Túrkııa, О́zbekstan, Ýkraına pre­zı­­dentterimen, Saýd Arabııasynyń Koroli­men telefon arqyly sóılesti.

Qazaqstan Prezıdentine 22 shet mem­lekettiń, sondaı-aq Eýropa odaǵy­nyń el­shileri senim gramotalaryn tapsyrdy.

Mahmut QASYMBEKOV,

Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Keńsesiniń bastyǵy