Istiń ádil tekserilýin suraıdy

Mine, osyndaı sebeptiń bir qurbany – Shymkent qa­la­­­synyń turǵyny Núrken Aınabekov bolyp otyr. Qo­lymyzǵa berilgen kóptegen resmı qujattarǵa kóz salsaq, N.Aınabekov 2016 jylǵy 22 jeltoqsanda  Shymkent qalasyndaǵy OQO prokýratýrasynyń kólik tura­ǵyn­da ústine tez janatyn suıyq quıyp, ózin órtegen. Iá, kez kelgen adamnyń ózin-ózi órtep, qasiret tartýǵa dáti bara qoımas. Biraq Núrken Aınabekov sony bile tura, ózin-ózi órtedi. Nege? Redaksııaǵa joldaǵan aryzynda ol mundaı áreketke ne sebepti barǵanyn jan-jaqty ashyp jazady. Barlyq quqyq qorǵaý organdaryna jaz­ǵan aryzdarynda da ózine qol jum­saýyna ne túrtki bolǵanyn táptishtep kórsetedi. Alaıda qolynda bıligi bar bireýlerdiń qysymynan japa shegip jáne sol bıligi barlardyń ádiletsizdiginen túńilip, ózin-ózi órteý arqyly joǵary jaqtyń nazaryn aýdartamyn dese de, jabýly qazan jabýly kúıinde qalyp, múgedek atanady. Shybyn janyn shyryldatyp aıaýsyz otqa orarynda, onyń da jurt nazaryn aýdartaıyn degen bir shyndyǵy bolǵan shyǵar deısiz ǵoı. Iá, bolǵan kórinedi.

Al sol shyndyqty biz ózimiz ashqandaı bolmaıyq. Resmı qujat­tardaǵy derekterge súıen­sek, N.Aınabekov 2003 jyldan bastap «Saıat-Jan» JShS dırektory bolyp kásipkerlik qyzmetpen aınalysa bastapty. Talmaı jumys istegendikten, tabysy da az bolmaǵan sekildi. О́ziniń aıtýynsha, onyń qolynyń ashyqtyǵyn keıbir adamdar jeke bas múddesine de paıdalanypty. Biraq daýdyń basy osy qaryzdaryn qaıtara almaǵannan bastalsa kerek. Qaıtarǵany ne, qaıtartamyn dep júrip basy bitpes daýǵa qalǵan. Ol burynǵy Ońtústik Qazaqstan oblystyq pro­ký­ratýrasy, Shymkent qa­la­sy ál-Farabı aýdanynyń keıbir prokýrorlary, IID TB-nyń qaısybir tergeýshileri ózine qa­tysty qyl­mys­tyq isterdi ter­geý kezinde salǵyrttyq tanyt­qa­nyn aıtyp zar qaǵady. Tipti keıbir la­ýa­zym­dy tul­ǵa­lar­dyń buǵan qa­tysty jasaǵan alaıaq­tyq is­terin áshkerelegen dálel­­der, ony rastaıtyn máse­len, bur­ynǵy oblys ákimi apparatynyń «Sharýashylyq basqarmasy» JShS basshysy H.Nyshambaevtyń qyzmettik tekserý haty, 2015 jyly qarasha aıynda burynǵy oblys ákimi B.Atamqulovtyń qyzmettik tekserý qorytyndy nátıjesi sybaı­lastardyń qylmysyn dálel­deıtin aıǵaq zat retinde qyl­mys­tyq iske tirkelgenimen, keıin joǵalyp ketkenin aıtady. О́ziniń málimdeýinshe, 2010 jyldary N.Aınabekov jeke kásiporny arqyly túrli tapsyrystardy oryndap júredi. Qosalqy merdiger retinde de jumystar atqarady. 2010 jyly Qaıtpas-1 shaǵyn aýdanynda salynatyn «SVA» emhanasy qurylysy tenderin «Sharýashylyq bas­qar­masy» JShS jeńip alady. Al osy «SVA» qurylysy men burynǵy OQO «Ákimi apparaty sharýashylyq basqarmasy» JShS tapsyrystaryn qosalqy merdiger retinde «Saıat-Jan» JShS júrgizedi. Ol kezde OQO «Ákimi apparaty sharýashylyq basqarmasy» JShS dırektory J.Baıǵonov bolǵan kórinedi. Negizgi kıkiljiń ózegi osy atalǵan qurylystardy N.Aınabekov óz qarjysyna júrgizgenimen, ony qaıtara almaýynan bastalǵan. Ol ál-Farabı aýdany prokýroryna jazǵan aryzynda OQO «Ákimi apparaty sharýashylyq basqarmasy» JShS-nyń burynǵy dırektory J.Baıǵonov 2010 jyldyń maýsym-qyrkúıek aılarynda muny qosalqy merdiger retinde shaqyryp alyp, «ár aýdarǵan qarjynyń jartysyn maǵan berip otyrasyń» dep shart qoıǵanyn jasyrmaı jazypty. Ol qarajattar OQO «Ákimi apparaty sharýashylyq basqarmasy» JShS qajetine jaratylady-mys dep alynyp otyrǵan. Sóıtip kórsetilgen merzim aralyǵynda J.Baıǵonov qosalqy merdiger N.Aınabekovten 9 780 000 teńge aqshany qolma-qol alyp, alǵany jóninde qolhat jazyp bergen. Sosyn kelisilgen barlyq jumysty N.Aınabekov óz qarjysyna jasaǵanymen, keıin bul aqshany J.Baıǵonov qaıtarmaǵan. 

Qaıtarmaǵan sebebi, ol qara­jat atalǵan OQO «Ákimi apparaty sharýashylyq basqarmasy» JShS kirisine alynbastan jaratylyp ketken. N.Aınabekovtiń osy aryzdaryna baılanysty qozǵalǵan qylmystyq ister boıynsha Shymkent qalasy, ál-Farabı aýdanynyń burynǵy prokýroryna IID tergeý bóliminiń bastyǵy, polısııa polkovnıgi N.Daýylbaev joldaǵan tekseris hatynda: «29.08.2012 jyly ál-Farabı aýdandyq prokýratýrasy tekserý júrgizip, nátı­je­sinde OQO «Ákimi apparaty sharýa­shylyq basqarmasy» JShS-nyń burynǵy dırektory J.Baıǵonovtyń ústinen QK-tiń 177-baby, 3-bóligi «b,g» tarmaqtary boıynsha qylmystyq is qozǵalyp, tergeý amaldary júrgizilýi úshin OQO ESJQD-ne joldanǵan», dep jazady. Sonymen qatar bul týraly burynǵy OQO ákimi apparatynyń «Sharýashylyq basqarmasy» JShS dırektory H.Nyshambaevtyń Shymkent qalasy, ál-Farabı aýdany pro­kýroryna, Memlekettik qyzmet isteri jáne sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttigi OQO boıynsha de­par­­ta­mentiniń asa mańyzdy ister jónindegi tergeýshisine jazǵan baıandamasynda aıtylady. Onda: «Sonymen qatar atalǵan qurylys júrip jatqan kezde J.Baıǵonov, ózi basqaryp otyrǵan «Sharýashylyq bas­qar­masy» JShS qajeti úshin dep, kepildik qolhat berý arqyly N.Aınabekovten 9 780 000 teń­ge­ni qolma-qol alǵan. Ol osy alǵan qarajatty JShS-nyń esep bólimine kórsetpeı óziniń jeke maqsatyna jumsaǵany anyq­tal­dy», delingen. Biraq bul is odan keıin qysqartylǵan. Sebebi Aınabekovtiń atynan bireýler J.Baıǵonovqa qoıar talabym joq, qylmystyq isti óndiristen qysqartýdy suraımyn dep hat jazypty. Ol hatty Aınabekov ózi jazbaǵanyn dáleldeý úshin qoltańba sot-saraptamasyn taǵaıyndaýdy suraǵan. Ol hat odan soń joǵalyp ketken. Sóıtip isti qysqartý qaýlysy qaıtadan buzylyp, qosymsha tekserýge joldanǵan. Biraq artynsha qylmystyq is qaıta toqtatylady. Odan keıin Shymkent qalasy ál-Farabı aýdandyq prokýratýrasy bul qylmystyq istiń qaýlysyn buzyp, qosymsha tergeý amaldaryn uıymdastyrý úshin burynǵy OQO IID TB-na joldaıdy. Aqyry 2015 jyly 16 qarashada kúdikti J.Baıǵonov ustalyp, qamalǵan. Al 2016 jyly ál-Farabı aýdan­dyq sotynyń sheshimimen kú­dik­­tige qatysty «kúzetpen ustaý» bultartpaý sharasy qol­da­nyl­ǵan. Sóıtip J.Baıǵonov 5 jylǵa sottalyp, barlyq mem­le­kettik marapattarynan aıyry­la­dy. Alaıda N.Aınabekov, sot­tal­ǵan J.Baıǵonov munyń ózine qarsy jáne qarjyny qymqyrý úshin uıymdastyrǵan zańsyz áreketterdi bir ózi jasamaǵanyn aıtady. Tipti sybaılastarynyń da atyn ataıdy. Biraq qylmystyq is olardy aınalyp ótip jatyr, deıdi. 

О́ıtkeni joǵaryda atalǵan H.Nyshambaevtyń jazýyna qara­ǵan­da, J.Baıǵonov bas­qarý­yn­daǵy OQO ákim apparaty «Sharýa­shy­lyq basqarmasy» JShS bas merdiger quqyǵyn qurylys-mon­taj júrgizýge ruqsatnama qujatyn­syz ıelene otyryp, «SVA» qurylysyn júrgizýdi qosalqy merdiger «Saıat-Jan» JShS-na tapsyrǵan. Mundaı isti ol sybaılastarynsyz jalǵyz ózi júzege asyra almaıtyny belgili. Qurylys jumystary 2010 jyly 17 mamyrda bastalyp, «Saıat-Jan» JShS «Sharýashylyq basqarmasy» JShS-men túzilgen tórt kelisimshart boıynsha, «SVA» ǵımaratynyń joba­­ smetalyq qujatyna engizilmegen jumystardy eki ese shyǵynmen oryndaǵan kórinedi. Biraq ol shyǵynnyń orny toltyrylmaǵan sekildi. 

Sebebi «osydan keıin aldaýǵa túskenin bilgen N.Aınabekov, ákimshilikke óziniń qarajatymen júrgizgen qurylysqa jumsaǵan aqshasyn qaıtaryńdar dep aryz jazady», deıdi H.Nyshambaev. Alaıda qansha jerden áreket qylǵanymen, N.Aınabekovtiń óz aqshasyn qaıtaramyn degen talaby tasqa soǵylǵan. Buǵan qosa ol 2010 jyly OQO ákimi apparaty sharýashylyq basqarmasy JShS-da bas maman qyzmetin atqarǵan S.Quralbek «Saıat-Jan» óziniń senimine kirip, 18 000 000 teńgesin alyp, qaıtarmaı qoıǵanyn aıtady. N.Aınabekov bul jóninde sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres departamentine aryzdanǵan. Aryz boıynsha qylmystyq is ashy­lyp, tekserý kezinde dále­lin­ tapqan, deıdi polkovnık N.Daýylbaev joǵarydaǵy hatyn­da. Ol is boıynsha sol jyldary tergeýshi A.Jolymbekova tergeý amaldaryn júrgizgen. Biraq bul istiń de burmalanǵany jó­nin­de N.Aınabekov ashynyp aryz jazǵan. Sodan Jolymbekovanyń ústinen jazǵan aryzyna baılanysty oqıǵa tipten órship ketken. Talaı adamnyń atyn atap, túsin tústep kórsetken. Osydan keıin N.Aınabekov qamaýǵa alyn­ǵan. Aryzynda ol qamaýda jat­qan­da burynǵy IID tergeý bas­qar­ma­synyń bólim bastyǵy jáne sol kezdegi tergeýshilerdiń kúsh qoldanǵandyǵyn keltiredi. N.Aınabekovtiń aıtýynsha, osydan soń onyń qan qysymy kó­te­ri­lip, denesiniń sol jaq bóligi jan­syz­danyp qalǵan. Sodan jedel járdemnen Shymkent qala­­synyń kardıoortalyǵyna jet­­­ki­zilgen. Sóıtip aqyr aıa­ǵyn­da oqıǵa shıelenise kele, 2017 jylǵy 14 aqpan kúngi sot-psıhı­atrııalyq saraptamanyń qory­tyndysynda aıtylǵandaı, jo­ǵarydaı keleńsizdikterge shy­daı almaǵandyqtan, ıaǵnı «ádildik ornamaǵan soń, meni olar ólimge ıtermelegendikten, prokýratýranyń aldyna baryp, ústime benzın quıyp ózimdi órtedim», deıdi ol.

Árıne biz tom-tom bolyp jazylǵan qylmystyq isterdegi oqıǵanyń bárin tize almadyq. Biraq ol ister qaıtadan saraptalsa, kóp mán-jaı belgili bolmaq. Jábirlenýshi N.Aınabekov te osy aıtylǵan máselelerdiń bári qaıtadan qaralsa eken deıdi. Ob­lys­tyq, qalalyq quqyq qor­ǵaý organdaryna jazǵan aryz­da­­ry jiti tekserilmeı nemese burmalaýǵa túsip otyr dep esep­­teıdi. Onyń aryzy 15 qyl­mys­tyq isti qamtıdy eken. Biraq sol isterdegi kez kelgen jaıdy Aınabekovtiń ózi jiliktep aıtyp bere alady. Tek tyńdar qulaq bolsa deıdi. Son­dyq­tan quqyq qorǵaý organdaryna jazǵan aryzdaryndaǵy kór­se­til­gen ýájder negizge alynyp, atalǵan qylmystyq ister boıynsha qylmysqa qatysty laýazymdy tulǵalar men quqyq qorǵaý qyzmetkerlerine tıisti zańdy shara qoldanylsa dep suraıdy.

Rs: Osy maqala betke qaptalyp jatqanda, N. Aınabekovten hat keldi. Onda ol 22.12.2018 jyly Shymkent qalalyq prokýratýrasynyń basqarma basshysy Á.Úsenovtiń, munyń barlyq aryz-shaǵymynda kórsetilgen qylmystyq ister Bas prokýrordyń qadaǵalaýyna alynǵandyqtan, endi istiń qaraýy Bas prokýratýranyń bólim basshysy J.Myńbaevqa jiberý úshin daıarlanyp jatqanyn telefon arqyly aıtqanyn jetkizdi. N.Aınabekov bul áreketten úlken úmit kútip otyrǵanyn aıtady. 

Abdýlmahmýt POShATAI,

Aleksandr TASBOLAT,

«Egemen Qazaqstan»