@MailOnline - Leo Delauncey
Zertteýge sáıkes, jyl saıyn elimizde durys tamaqtanbaǵannan 40 myńǵa jýyq adam qaza tabady eken. Ulybrıtanııanyń DailyMail basylymynyń habarlaýynsha, О́zbekstan durys tamaqtanbaý saldarynan ólim-jitim kóp oryn alatyn elder qatarynyń kóshin bastap tur, al Ispanııa men Izraıl tizimniń sońynda jaıǵasqan.
Alǵashqy 10 eldiń ishinde Túrikmenstan, Qyrǵyzstan, Ýkraına, Moldova, Ázerbaıjan, Belorýssııa, Tájikstan jáne Qazaqstan bar. Al tizimdi Izraıl, Fransııa, Nıderlandy, Andorra, Danııa, Belgııa, Shveısarııa, Norvegııa jáne Italııa qorytyndylap tur.
51 elge júrgizilgen zertteýge sáıkes, Eýropalyqtardyń kóbi tym kóp tuz qosylǵan taǵam jegendikten jáne organızmde kókónisterdiń jetispeýshiliginen ómirden ótedi eken.
Zertteýshiler júrek aýrýlarynyń qanshaýy kókónisterge qaraǵanda organızmde tuzdy tamaqtardyń joǵary bolýynan týyndaıtynyn anyqtady.
Olardyń baǵalaýy boıynsha, 2016 jyly álemde tirkelgen osy aýrýdan bolǵan 4,3 mıllıon ólimniń jartysy durys tamaqtanbaýdan ekenin anyqtaǵan.
Ulybrıtanııada 100 000 adamǵa shaqqanda 62 adam durys tamaqtanbaý saldarynan týyndaıtyn júrek aýrýlarynan qaıtys bolady. Osylaısha Anglııa 42-shi orynǵa jaıǵasqan.
Zertteýshiler Shyǵys Eýropa, Reseı jáne Ortalyq Azııa elderin, sondaı-aq Germanııany – durys tamaqtanbaý saldarynan ólim kóp bolatyn elder qataryna jatqyzdy.
Global Burden of Disease Study zertteý nátıjesi osy óńirdegi 2,1 mıllıon adamnyń júrek aýrýy olardyń jegen taǵamymen tikeleı baılanysty ekenin anyqtady. Tamaqtan kóp zardap shekken elderde az zardap shekken elderge qaraǵanda toǵyz ese kóp adam óledi. Batys Eýropa elderinde jaǵdaı anaǵurlym jaqsy.
Áıtse de, Germanııa Batys Eýropadaǵy tamaqtaný rejımi nashar memleketter qatarynda sanalady. Onda 2016 jylǵy 100 000-nan astam adamnyń ólimi tamaqtaný rasıonyna baılanysty ekeni anyqtaldy.
«Biz durys tamaqtanýǵa tyrysýymyz kerek, áıtpese [júrek] aýrýlary ólim-jitimniń negizgi sebebine aınalady», deıdi zertteý avtory professor Stefan Lorkovskı.
Zertteý jumysy 1990-2016 jyldar aralyǵyndaǵy derekterdi saralap kórgen. Sonyń nátıjesi boıynsha, ár eldegi jaǵdaı túrli ekenin anyqtaldy. Mysaly, ǵalymdardyń pikirinshe Shvesııa men Norvegııada turǵyndardyń jańǵaqtar men tuqymdardyń jetkilikti mólsherin qoldanbaýy júrek aýrýlarynyń týdyrýǵa ákeledi. Al Ortalyq jáne Shyǵys Eýropanyń kóptegen elderinde, sondaı-aq Ortalyq Azııa elderinde astyq ónimderin shekten tys tutynatyn kórinedi.
«Qoryta aıtqanda, aq unnan jasalǵan ónimderdi tutynýdyń artýy sońǵy jyldary júrek aýrýlardyń kóbeıýine ákeldi», deıdi professor Lorkovskı.
Zertteýshiler, sonymen qatar, áıelderge qaraǵanda erler durys tamaqtanbaýy áldeqaıda zııandy ekenin anyqtady.
Durys tamaqtanbaý áıelderge 50 jastan asqan kezde densaýlyǵyna zııan keltire bastasa, erkekterge jastaıynan keri áser etedi.
Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń málimetine súıensek, kókónis ónimderin tutyný ólim qaýpin birshama azaıtady. Sondaı-aq júrektiń soǵý, ınsýlt, qant dıabetin nemese ishektiń qaterli isigine shaldyǵýdyń aldyn alady.
Aýdarǵan Mádına JÁLELQYZY,
«Egemen Qazaqstan»
