Jalpy, 2018 jyldyń 26 qarashasynda Ýkraınanyń Joǵarǵy Radasy el prezıdentin saılaýdy 2019 jyldyń 31 naýryzynda ótkizý týraly sheshim qabyldaǵan bolatyn. Bul jóninde arnaıy habar taraǵan sátten bastap túrli boljamdar, beıresmı saýalnamalardyń nátıjeleri aqparat keńistigin jaýlap aldy. Sondaı-aq keıbir tulǵalar aldaǵy prezıdenttik saılaýda baq synaıtynyn rastaǵan málimdemelerin jarııalap, sol arqyly ózderin belgili bir deńgeıde jarnamalap ta úlgerdi. Osy jónindegi aqparattarǵa kóz júgirtsek, saılaýǵa túsetinin aldyn ala málimdegenderdiń qatary qalyń. Bul óz kezeginde Ýkraına prezıdentin anyqtaý sharasynyń óte tartysty ótetinin ańǵartsa kerek. Olardyń sanatynda belgili tulǵalar da (halyq depýtattary, eks-depýtattar, burynǵy mınıstrler, saıası partııalardyń jetekshileri, kásipkerler, t.b.), aty sonshalyqty tanymal emes adamdar da kezdesedi.
Sońǵy áleýmettik saýalnamalar kórsetip otyrǵandaı (BDM- Blue Dawn Monitoring), saılaýǵa túsetinin rastaǵandardyń ishinde ázirge Ýkraınanyń eks-premer-mınıstri, «Batkıvshına» partııasynyń lıderi Iýlııa Tımoshenkonyń (22,6), shoýmen, akter, «Kvartal-95» stýdııasynyń jetekshisi Vladımır Zelenskııdiń (13,6), Ýkraınanyń burynǵy Qorǵanys mınıstri, «Azamattyq pozısııa» partııasynyń jetekshisi Anatolıı Grısenkonyń (9,3) jáne eldiń burynǵy vıse-premer-mınıstri Iýrıı Boıkonyń (4,7) bási joǵaryraq bolyp tur. Osy arada bir eskere keter jaıt, bul aty atalǵandardyń ishinde Anatolıı Grısenkodan basqasy eldiń Ortalyq saılaý komıssııasynan resmı túrde tirkeýden áli ótpegen. Al prezıdent P.Poroshenkonyń ázirge saıası dodaǵa túser-túspesi naqtylanǵan joq. Ol óziniń naqty sheshimin saılaýaldy úgit-nasıhat jumystary bastalar qarsańda jarııalaýy múmkin. Desek te áleýmettik saýalnamalar boıynsha P.Poroshenkonyń kórsetkishi tym jaman emes – (10,3).
Taǵy bir aıta keter másele, ázilkesh, akter V.Zelenskııdiń prezıdenttik saılaýda baq synaıtynyn málimdegeni, onyń áleýmettik saýaldamalar boıynsha aldyńǵy úshtikten kórinýi atalǵan saıası úderisti birshama erekshelendirip turǵandaı. Qazirgi tańda bul máselege qatysty túrli pikirler, boljamdar aıtylýda. Degenmen, negizgi mamandyǵy zańger, 41 jastaǵy V.Zelenskııdiń saılaý úderisindegi qazirgi kórsetkishi, sondaı-aq onyń óner salasyndaǵy tanymaldylyǵy shyndyqqa jaqyn keletin boljam jasaýǵa múmkindik bere qoımaıdy.
Sonymen qatar bul saılaýda óner adamdary qatarynan tek V.Zelenskıı ǵana emes, Ýkraınanyń halyq ártisi, aqyn, rok-mýzykant Svıatosláv Vakarchý́k degen azamat ta baq synamaq oıy bar kórinedi. Sondyqtan da bolar, 43 jastaǵy bul azamattyń da áleýmettik saýalnamalar boıynsha kórsetkishi tizimde tur – (3,6).
Qalaı degenmen, aldyn ala jasalǵan áleýmettik saýaldamalardyń nátıjelerine senim az. Negizgi, dáliregi shynaıy nátıjege jaqyn keletin boljamdar úmitkerlerdiń úgit-nasıhat sharalary kezinde jasalady dep oılaımyz. О́ıtkeni osy kezeńde úmitkerler tarapynan jarııalanatyn saılaýaldy baǵdarlamalar, olardyń halyqqa beretin ýádeleri, áleýmettik máselelerge qatysty pikirleri, kórshiles memleketterge qatysty saıası ustanymy, bári-bári aıqyndalyp, kandıdattyń bitim-bolmysy, áleýeti, deńgeıi belgili bola túsedi. Osydan keıin baryp jasalǵan boljamdarǵa ıek artýǵa bolady.
Endi saılaý úderisi jónindegi naqty resmı derekterge toqtalaıyq. Ýkraınadaǵy prezıdenttik saılaý úderisi bastalǵan 2018 jyldyń 30 jeltoqsanynan beri Ortalyq saılaý komıssııasynan resmı tirkeýden 8 úmitker ótti. Olar: Igor Shevchenko (eks-mınıstr, «Tabysty Ýkraına» qaıyrymdylyq uıymynyń tóraǵasy, ózin-ózi usynǵan), Sergeı Kaplın (halyq depýtaty, Ýkraına sosıal-demokratııasy partııasynyń basshysy, osy uıymnyń atynan), Valentın Nalıvaıchenko (Ýkraına qaýipsizdik qyzmetiniń burynǵy tóraǵasy, eks-depýtat, «Ádilettilik» saıası partııasynyń tóraǵasy, osy partııanyń atynan), Andreı Sadovyı (qoǵam qaıratkeri, «Samopomosh» birlestiginiń jetekshisi – osy uıymnyń atynan), Vıtalıı Skosık (saıasatker, ekonomıst, ózin-ózi usynǵan), Vıtalıı Kýprıı (halyq depýtaty, ózin-ózi usynǵan), Evgenıı Mýraev (halyq depýtaty, «Bizdiń» saıası partııasynyń jetekshisi, osy uıymnyń atynan), Anatolıı Grısenko (burynǵy Qorǵanys mınıstri, halyq depýtaty, «Azamattyq pozısııa» partııasynyń tóraǵasy, osy uıymnyń atynan). Sondaı-aq ózin-ózi usynǵan úsh azamat zań talaptaryna sáıkes tirkeýden óte almaǵan.
Negizinen talapkerler tarapynan Ortalyq saılaý komıssııasyna qujat ótkizý 4 aqpanda toqtatylady. Al 8 aqpanda úmitkerlerdi tirkeý aıaqtalyp, 9 aqpanda saılaýda baq synaıtyn kandıdattardyń resmı tizimi jarııalanady. Bul saılaýaldy úgit-nasıhat jumystarynyń bastalǵanyn bildiredi. 29 naýryzda nasıhat jumystary toqtatylady. 31 naýryzda basty saıası doda – prezıdenttik saılaý bastalady. Al 10 sáýirde Ortalyq saılaý komıssııasy daýys berý nátıjelerin jarııalaıdy. Eger eshqandaı kandıdat jalpy daýys berýshilerdiń 50 paıyzdan artyq qoldaýyna ıe bola almasa, onda ekinshi týr ótedi. Ol 21 sáýirge belgilengen. Ekinshi týrdyń nátıjesi 1 mamyr kúni málim bolady. 3 maýsymda Joǵarǵy Radada jańadan saılanǵan Ýkraına prezıdentiniń ınaýgýrasııasy uıymdastyrylady.
Sonymen, Ýkraınanyń kelesi, ıaǵnı altynshy prezıdenti bıylǵy kóktemde belgili bolmaq. Qaı saıasatkerdiń baǵy janyp, aldaǵy bes jylda Ýkraına tizginin ustaıtynyn ýaqyt kórsetetini sózsiz.
Joldybaı BAZAR,
«Egemen Qazaqstan»
