Qoǵam • 22 Qańtar, 2019

Sýarmaly alqaptar qalpyna keltirilýde

366 retkórsetildi

Moıynqum aýdany óńirdiń eń shalǵaı aýdandarynyń biri. Sonymen qatar jer kólemi jóninen de oblystyń 40-tan astam paıyzyn alyp jatqan aýdan. Atalǵan aýdan saıyn dalany kómkerip jatqan sekseýilimen, myńdaǵan gektar sýarmaly egistik alqaptarymen de erek­she. Kezinde jergilikti halyq qara jer­diń ıgi­ligin kórip, 10 myń gektardan astam jer­ge júgeri ekken. Aýdandaǵy Aıdarly, Aman­­geldi, Hantaý, Jambyl, Fýrmanov jáne Taldy­ózek keńsharlary júgeri egýmen aına­lys­ty. Elimiz egemendik alǵan eleń-alań shaq­ta egistik jerlerdiń kóbi jekeniń qolyna ótti. Osy ýaqytqa deıin aýdannyń sýarmaly egis­tik alqaptaryn paıdalanýy tómen dáre­jede. 

Máselen, kezinde júgeri egýmen ataǵy shyq­qan Aıdarly aýyldyq okrýginde búginde 1857 gektar sýarmaly jer bolsa, onyń 1290 gek­­tary ǵana paıdaǵa asýda. Atalǵan jerdiń 770 gektaryna jońyshqa egilgenimen, bar bol­ǵany eki ret orylady. Tipti aýyl sharýalaryn­da jer jyrtyp, dán sebetin, ósken ónimdi jı­naıtyn tehnıka joq. Al jaldamaly jeke teh­nıka ıeleri biraz qarajat suraıtyny anyq. Bul oraıda sharýalar da sýarmaly jer bol­sa, paıdalanýǵa nıetti ekendikterin jet­kizdi. «Mende birshama jylqy, sıyr jáne usaq mal­darmen qatar, ártúrli tehnıkalar bar. Endi sýar­maly jer bolsa, paıdalanar edim», deıdi sha­rýa qojalyǵynyń jetekshisi Keńes­baı Musabaev. 

Aýdanda búginde sýarmaly egistik jerlerdi paıdalaný jumystary birtindep jolǵa qo­ıyla bastady. Aýdan ákimi Máden Musaev aýyldardyń áleýmettik jaǵdaıyn jaqsartý úshin sýarmaly egistik jerdi tolyǵymen paıdalaný qajettigin aıtty. Eger sharýalar múmkindigi bolmaı, óz jerlerin tıimdi paıdalana almasa, ony qaıta ótkizý qajettigin de eske saldy. Bos jatqan jerlerdi jıde, qa­mys, jyńǵyl basyp ketetini, sondyqtan da paı­dalanýǵa jaramsyz bolatyny belgili. «Egistik jerden joǵary ónim alý úshin ony baptaý jáne súdiger jyrtý kerek. Súdiger jyrtylǵan jerden mol ónim alýǵa bolatyndyǵyn tájirıbe kórsetip otyr», deıdi aýdan ákimi. Sonymen qatar ol dıqandar úshin eki ret oratyn jońyshqadan góri júgeri, arpa egý anaǵurlym paıdaly ekenin jetkizdi. Arpa, júgeri oratyn mezgilde aýdanda tehnıkalardy uıymdastyratynyn da aıtty. Búgingi bas­ty maqsat − myńdaǵan gektar jerge júgeri, ar­pa ónimderin egý bolyp otyr. Negizinen dıqandar júgeri egýge yntaly. Alaıda sýdyń ýaqtyly kelmeýi, keıbir kanaldardyń kópten beri tazalanbaýy, sý rettegish qurylǵylardyń eskirgeni, sapaly tuqymnyń joqtyǵy sııaqty máseleler sharýalardyń basty máselesine aı­nalǵan. Qazan aıynda Taraz qalasynan arnaıy mehanıkalandyrylǵan jasaq 1 ekskava­toryn áke­lip, «Sanýı» kanalyn tazalaýǵa kirisip ke­tipti. Sonymen qatar «Asa-Talas» ja­ýap­ker­shiligi shekteýli seriktestiginen taǵy da 1 eks­ka­vator, 1 úlken traktor kelip, jumy­syn basta­ǵan.

Kezinde keńsharlar taraǵan soń, Moıynqum aýdanyndaǵy 12 kanal satylyp ketti. Ieleri ony kútip ustaı almady. Sonyń kesirinen sýarmaly jerlerge sý ýaqtyly kelmedi. Biraq ákimdik 10 kanaldy memleket menshigine qaı­taryp alǵan eken. Taǵy bir jaǵymdy jańalyq, jýyrda ǵana «Bınazar» jáne «Birlik» kanaldary memleket menshigine qaıtaryldy. Endigi jerde dıqandar júgeri, arpa egý kezinde sý tapshylyǵyn kórmeıdi. 

Sonymen qatar aýdannyń Birlik, Bınazar, Kúshaman aýyldary egin egýge qolaıly. Bul úshin sýarmaly jerlermen qatar, Bınazar, Birlik, Bogdan, Sanýı, Ońǵarbaı jáne Ko­mın­tern kanaldarynyń sýyn tıimdi paıdalaný qajet. Aýdannyń búgingi tirshiligi jaqsy kór­setkish kórsetip otyr. «Búginde sýarmaly jerlerdi tıimdi paıdalaný oblys ákimi Asqar Myrzahmetovtiń tapsyrmasyna sáıkes, jolǵa qoıylǵan. Oblysta dıqandarǵa qolushyn berýdi maqsat tutqan mehanıkalandyrylǵan jasaq quryldy. Osy mekemeniń fılıaldary Jambyl, Shý aýdandaryna ornalastyrylyp, 1 K-700, 2 MTZ-80 traktory, tuqym sepkish, ý shashatyn tehnıka alynyp berildi», deıdi aýdan ákimi. Endi moıynqumdyq dıqandar egin egý, ony jınaý naýqany kezinde atalǵan mehanıkalyq jasaqtyń tehnıkalaryn belgili bir aqyǵa jaldaýǵa múmkindik alady. Aýdanda «Kazvodhoz» mekemesine qaraıtyn óndiristik ýchaskesi ashylǵan. О́ndiristik ýchaske kanaldarǵa gıdrojúıe salyp, sharýa qojalyqtaryna berilgen sýdyń aqysyn jınaýmen, sýdy bólýmen aınalysady. Ár sharýa qojalyǵy atalǵan ýchaskemen egin sýyn paıdalanýǵa kelisimge kele alady. 

Búginge deıin Moıynqum aýdanynda sú­diger jyrtylmapty. Jergilikti ákimdik me­ha­nı­kalandyrylǵan jasaqtyń basshylyǵymen gektaryna 8,5 myń teńgeden súdiger jyrtýǵa kelisti. Bul áldeqaıda arzan baǵa. Endi dı­qandar shyǵymy nashar, qarasora basyp ketken, ónimdi az beretin jerlerin jyrtýǵa daıyndaıtyn bolady. 

Oblys kóleminde sýarmaly jerlermen jumys qyzý júrgizilýde. Alaıda oǵan Moıynqum aýdanynan birde-bir jer, ne birde-bir gektar kanal qosylmaǵan. «Aýdandaǵy 6040 gektar sýarmaly jer ıgerilmeı otyr. Al ıgerilip otyr degen jerlerdiń ózi kúmán týǵyzady. Mundaı talpynysqa bizdiń mekeme barynsha kómek beretin bolady. Ekinshi, árbir sharýa óz jerin daıyndap, kúzgi súdiger jyrtýdy keshiktirmeý kerek. Al kanaldardy tazalap, sý rettegish qurylǵylardy jóndep, óz ýaqytynda jetkilikti mólsherde sý berip otyrýdy moınymyzǵa alamyz. Bul úshin mekememizdiń janynan ashylǵan óndiristik ýchaskesiniń qyzmetkerleri sýdyń durys berilýin qadaǵalap otyratyn bolady», deıdi «Kazsýshar» RMK Jambyl fılıalynyń dırektory Qalybek Qudaıbergen.

  Jýyrda ǵana «Kazsýshar» RMK Jambyl fılıalymen birge jergilikti ákimdik tarapynan aýdandaǵy 230 shaqyrymnan astam 

12 kanal túgelimen tekserilgen. Sonymen qa­tar ol kanaldardy paıdalanyp otyrǵan egis­tik kólemin, sý ýaqtyly berilgen jaǵdaıda taǵy qansha gektar jerdi qosýǵa bolatyny anyq­talypty. Endi aýdanda egistik jumysynyń beti beri qaraǵaly tur. Áli de bolsa biraz ka­naldardy qalpyna keltirý jumystary qajet. Máselen, Jambyl aýylynda turatyn eńbek ardageri Qoıaıdar Berdiǵulov aýyl egistigine sý keletin «Alaıǵyr» kanalynyń saǵasy tozǵanyn, sondyqtan sý ýaqtyly kelmeıtinin, sol úshin el egistikpen aınalysa almaı otyrǵanyn aıta kelip, aýdandaǵy kanal tazalaý jumystaryna rızashylyǵyn bildirdi. «Búgingi jumystarǵa qarap, aldaǵy jyly sý keletinine senip otyrmyn. Jalpy, kanaldy eki jylda bir ret tazalap tursa durys bolar edi», deıdi Birlik aýylyndaǵy «Baıtas» sharýa qojalyǵynyń jetekshisi Dúısen Aqylbekov. 

Aýdanda súdiger jyrtýda jasalyp otyrǵan kómek az emes. Máselen, Taraz ınnova­sııa­lyq-gýmanıtarlyq ýnıversıtetiniń rektory Erbolat Saýryqov aýdannan ıgerilmeı jat­qan 120 gektar jerdi alyp, súdiger jyr­týdy bastapty. Bul jerge oqý orny janyn­da­ǵy agrobıologııalyq ǵylymı-zertteý ıns­tı­týtynyń mamandarymen kelise otyryp, jú­geriniń «Arman-689» sortyn egýdi jos­par­lap otyr. Kanaldar tazalanyp, sý máselesi she­shil­gen jaǵdaıda mol ónim alýǵa múmkindik bar. 

Sýarmaly jerlerdi tıimdi paıdalaný, kanaldardy tazalaý, tehnıka tartý máselesi asa ózekti. Bul rette aýdannyń aıy ońynan týyp, egistik alqabymen erekshelenetin kúni alys emes...

Hamıt Esaman,

«Egemen Qazaqstan»

Jambyl oblysy,

Moıynqum aýdany

Sońǵy jańalyqtar

Almaty: Búginge deıin indet 90 adamnan tabyldy

Koronavırýs • Búgin, 12:19

Almatyǵa Qytaıdan gýmanıtarlyq kómek keldi

Koronavırýs • Búgin, 12:02

El ekologııaǵa alańdaıdy

Ekologııa • Búgin, 10:55

Jalǵan aqparat taratqandar jazalanady

Aımaqtar • Búgin, 10:42

Mańǵystaý oblysy karantınge jabylady

Aımaqtar • Búgin, 10:29

Muqtaj jandarǵa kómektesedi

Rýhanııat • Búgin, 08:10

Sabyr-shydamnyń synalar shaǵy...

Qoǵam • Búgin, 08:04

Senimimizdi nyǵaıtqan naqty qadam

Rýhanııat • Búgin, 08:02

Jastarǵa da qoldaý jasalady

Parlament • Búgin, 07:59

Toılarymyz alda!

Parlament • Búgin, 07:52

Betperde kıgen kóktem - 3

Tanym • Búgin, 07:35

Syr dıqandary soıa ósirýge den qoıdy

Ekonomıka • Búgin, 07:34

Bankter qolushyn sozýǵa daıyn ba?

Ekonomıka • Búgin, 07:24

Tártip pen tazalyq

Qoǵam • Búgin, 07:22

Qazaq qaıda barady?

Rýhanııat • Búgin, 07:12

Uqsas jańalyqtar