Fotony túsirgen Erlan OMAR, «Egemen Qazaqstan»
Qadirli qaýym!
Barshańyzdy Jastar jylynyń bastalýymen shyn júrekten quttyqtaımyn!
Bul – memleket tarapynan óskeleń urpaqty qoldaýǵa baǵyttalǵan mańyzdy qadam.
Táýelsizdik rýhymen ósip kele jatqan búgingi jas býyn – bizdiń erteńgi úmitimiz, senimdi tiregimiz.
Sondyqtan meniń Jarlyǵymmen 2019 jyl «Jastar jyly» dep jarııalanǵanyn bilesizder.
Biz babalarymyz ańsaǵan Táýelsizdikke qol jetkizip, Uly dala tósinde álem moıyndaǵan memleket qurdyq. Esildiń jaǵasynda eńseli elordamyz – Astanany turǵyzyp, tarıhta buryn-sońdy bolmaǵan zor jetistikke qol jetkizdik. Júzege asyrylyp jatqan sharalardyń bári egemen elimizdiń bolashaǵy – sizder úshin jasalyp otyr.
Qymbatty dostar!
Búginde bizdiń ómirimizdiń barlyq salasy – bilim berý, jumys, otbasy, tipti bir-birimizben qalaı sóılesetinimizge deıin eleýli ózgeriske ushyrap otyr. Osynyń bári árbir adamnyń damý traektorııasyna jáne tutastaı alǵanda, búkil álemge túbegeıli yqpal etedi.
Kóz aldymyzda sıfrly qoǵamy men bilim ekonomıkasy bar jańa jahandyq órkenıet týyp keledi.
Bizdiń el ýaqyttyń osy talaptaryna saı bolýy tıis. Sondyqtan qabyldanyp jatqan barlyq kúsh-jiger eldi bolashaq serpiliske ázirleýdi ditteıdi jáne qýatty Qazaqstandy qurýǵa baǵyttalǵan.
Jastar – elimizdiń qazirgi álemdegi básekege qabilettiliginiń negizgi faktory. Qazaqstannyń bolashaǵy sizderge – sizderdiń bilimderińizge, energııalaryńyz ben patrıotızmderińizge baılanysty. Biz qazir jasap jatqannyń bári sizderdiń baqytty ómirlerińiz úshin, sizder óz áleýetterińiz ben múmkindikterińizdi tolyq mánde júzege asyra alýlaryńyz úshin jasalyp jatyr.
Sizdermen kezdesýdiń aldynda ǵana maǵan birqatar jastar jobasy tanystyryldy. Bular – kıim, sporttyq taǵamdar óndirisi, ınteraktıvti servıstik platformalar. Bizdiń jastarymyzdyń naryq ahýalyn shynaıy baǵalaıtyny, bos keńistikterdi izdeıtini jáne meılinshe básekege qabiletti ónim usynýǵa tyrysatyny maqtanarlyq jaıt. Mundaı qadamnyń eń basty artyqshylyǵy sol, sizder óz suranystaryńyzdy ózderińiz anyqtaısyzdar.
Árbir joba qyzyqty ári nazar aýdarýǵa turady. Úkimet osy ıdeıalardy júzege asyrýdy aıryqsha baqylaýǵa alýy jáne olardy ilgeriletýge járdemdesýi tıis dep paıymdaımyn.
Búginde Qazaqstanda jastardy áleýmettik-mádenı beıimdeý máselelerin sheshý, jas adamdardyń básekelik qabiletin damytý ózekti bolyp otyr.
Jastar jylynda biz jas qazaqstan-dyqtardyń mańyzdy qajettilikterin qamtamasyz etýge baǵyttalǵan qarapaıym jáne túsinikti qoldaý quraldaryn ázirleýge tıispiz. Bul – eń aldymen, qoljetimdi jáne sapaly bilim, jumystyń bolýy, baspana jáne otbasyn qurý múmkindigi. Osyǵan baılanysty Úkimetke kelesi sharalardy pysyqtaýdy tapsyramyn.
BIRINShI. Jas otbasylarǵa arnalǵan baspana máselesi iri qalalarda ótkir ekenin eskere otyryp, Úkimetke aldymen Astanada, Almaty jáne Shymkentte jumys isteıtin jastar úshin jylyna 1 myń páterden kem emes qurylysty qamtamasyz etý qajet. Bul páterler jaldamaly baspana sanatyna jatqyzylýy tıis.
Osy máseleni sheshýge sondaı-aq búginde júzege asyrylyp jatqan «7-20-25» baǵdarlamasy da baǵyttalǵan. Mundaı baspanaǵa jumys isteıtin jáne tabysy barlar ǵana úmit arta alatynyn este ustaǵan jón.
Jumys, bul – adam ál-aýqatynyń negizgi kózi.
Sonymen qatar barlyq menshik formasyndaǵy kásiporyndar jas qyzmetkerler úshin baspana jaǵdaıyn jasaýǵa belsene qatysýy tıis.
EKINShI. Jastar saıasatynyń negizgi máselesi jumyspen qamtý bolyp qala beredi. Búgingi álemde 18 ben 30 jas aralyǵyndaǵy 300 mıllıonǵa jýyq jas adamnyń turaqty jumys orny joq nemese jumyssyzdar bolyp tabylady. Sonymen birge ǵalymdardyń boljaýynsha, 2050 jylǵa qaraı qazirgi kásipterdiń shamamen jartysyn jasandy ıntellekt aýystyratyn bolady.
Sonyń ishinde, ońaı reglamentteletin mamandyqtar bar. Bular – satýshylar, júrgizýshiler, operasıonıster, koll-ortalyq qyzmetkerleri, zańgerler men ekonomıster.
Jasandy ıntellekt ázirge adamdardy almastyra almaıtyn «kúrdeli» kásipter ǵana suranysta qalady. Olardyń qatarynda – ǵalymdar, top-menedjerler, mádenıet qaıratkerleri, aqparattyq tehnologııalar salasyndaǵy top-mamandar, joǵary sanatty dárigerler. Sonymen qatar medbıkeler, bala kútýshiler, áleýmettik jumysshylar jáne t.b sııaqty «qarapaıym» kásipter saqtalady.
Búginde XX ǵasyrǵa tán «otbasy álde jumys» degen uly dılemmanyń zamany ótip barady.
Biz «er» jumysshy men «áıeldiń» úı keńistigi arasyndaǵy shekaranyń túpkilikti joıylyp, aralasyp bara jatqanyn baqylap otyrmyz.
Alystan jumys isteý jáne jetkizý servısteriniń damýy adamdardyń úıden shyqpaı-aq jumys isteýine, ómir súrýine múmkindik beredi. Mysaly, ekonomısterdiń baǵalaýynsha, Saýd Arabııasynda bastalǵan áıelderdiń quqyqtaryn yryqtandyrý ulttyq IJО́ ósimin on jyl boıynda birneshe prosentke qamtamasyz etedi. Mundaı jumys kúshi, erler men áıelder bolsyn, ónimdi jumyspen qamtylýǵa asa zárý bolady. Bul faktor bolashaqta jas turǵyndary basym kóptegen memleketter úshin irgeli syn-qaterlerdiń birine aınalady.
Jastardyń búgingideı meılinshe sozylmaly áleýmettenýi jaǵdaıynda BUU klassıfıkasııasy boıynsha, jastyqtyń joǵarǵy shegi retinde 44 jas belgilenip otyr.
2018 jyly Qazaqstanda orta mektepti 125 myńnan astam jas bitirdi. Orta merzimdi keleshekte eńbek naryǵyna shyǵatyn jastardyń sany tek ósip otyrady.
Qazirgi ýaqytta elde shamamen 300 myńǵa tarta adam nemese jastardyń 9%-y bilim berý jáne eńbek qyzmetine tartylmaǵan. Jastardyń osy sanatynyń jyl saıyn qysqarýyna yqpal etetin tıimdi sharalardy qabyldaý qajet.
Qazirgi ekonomıkadaǵy básekelestik jańa tehnologııa oılap taýyp, onyń tájirıbede keńinen qoldanylýyna baılanysty. Bızneste kóshbasshy bolý úshin ınnovasııalyq oılaý júıesi men zaman talabyna tez beıimdele bilý kerek. Búginde álemge áıgili iri kompanııalardyń negizin jas kásipkerler qalaǵanyn bilesizder.
«Feısbýkti» Mark Sýkerberg 19 jasynda, «Maıkrosofty» Bıll Geıts 20 jasynda, «Apple» kompanııasyn Stıv Djobs 21 jasynda qurǵan. Bul kompanııalar júzdegen myń adamdy jumyspen qamtyp qana qoımaı, bıýdjetke qyrýar qarjy túsirip otyr. Olar óz bıznesin bastaǵanda aýqymdy qarjy resýrstaryna nemese úkimet qoldaýyna súıengen joq.
qoǵamda jasampazdyq, bastamashylyq, shyǵarmashylyq, eńbekqorlyq rýhyn qalyptastyrýǵa basa mán berdi.
Halqymyzdyń «Aqyl – jastan, asyl – tastan» degen naqyl sózi beker aıtylmaǵan. Bizdiń jastarymyzdyń boıynda mundaı qasıetter bar.
Bıznespen aınalysamyn deýshilerge jol ashý asa mańyzdy. Shaǵyn nesıe berýdiń jáne oqytý isiniń oń tájirıbesi negizinde barlyq óńirde «Jas kásipker» baǵdarlamasyn ázirleý qajet. Bul joba aıasynda jyl saıyn bilim alatyn jumyssyz jastar men ózin ózi jumyspen qamtyǵandardyń sanyn 100 myńǵa deıin jetkizgen jón.
Sońǵy eki jylda «Atameken» ulttyq kásipkerler palatasy «Bastaý» jobasy boıynsha aýyldar men shaǵyn qalalardyń 43 myń turǵynyn oqytyp shyǵardy. Nátıjesinde 11 myńnan astam bıznesjobalar iske qosylyp, 16 myńǵa jýyq jumys orny ashyldy. Osyǵan baılanysty joba aıasynda jumys istep jatqan adamdardyń 95 prosenti bıýdjetke salyq tóleýde.
Úkimetke «Bıznes-2020» jol kartasy aıasynda jas kásipkerler úshin grant boıynsha bólinetin qarjy kólemin eki ese arttyrýdy tapsyramyn. Jalpy, úsh jyl ishinde 300 myńǵa jýyq jastarymyz bıznestiń qyr-syryn meńgerip shyǵady. Kem degende 80 myń adam nemese olardyń tórtten biri óz kásibin bastap, el ekonomıkasyna eleýli úles qosatyn bolady. Osyndaı arnaıy bilim alǵan mamandar naryqqa daıyn startaptar men ónimder usynýǵa tıis.
Bitirýshi kýrstardaǵy 60 myńǵa jýyq stýdentti bızneske baýlý qajet. Úkimetke bul baǵdarlamany júzege asyrý úshin 2019-2021 jyldary 32,1 mıllıard teńge bólýdi tapsyramyn.
startaptaryna qoldaý kórsetetin qorlardyń qyzmetin yntalandyrý mańyzdy mindet sanalady.
Damyǵan elderde jastardyń óz ıdeıalaryn júzege asyrýǵa kómektesetin qorlar jumys isteıdi. Olar ortalyq jáne jergilikti organdar, ýnıversıtetter, sondaı-aq jeke qurylymdar tarapynan qarjylandyrylady.
Úkimetke Jastar startaptaryn qoldaý qoryn qurýdy tapsyramyn.
Ýrbanızasııa prosesiniń qarqyndylyǵyna qaramastan, aýyl jastarynyń úlesi áli de joǵary – 43 prosent. 2018 jyldyń 11 aıy ishinde aýyldan qalaǵa kóshken jastardyń sany 222 myńnan asty. Sondyqtan Úkimet pen ákimdikter olardyń bilim alý, jumysqa ornalasý, demalys jáne basqa máselelerin júıeli sheshýge kúsh jumyldyrýǵa tıis.
«Aýyl – el besigi» jobasy aıasynda ınfraqurylymdy damytyp, jergilikti jerlerdiń kadrlyq áleýetin kúsheıtý kerek. Osyǵan oraı «Dıplommen – aýylǵa!» baǵdarlamasyna engiziletin mamandyqtardyń tizimin keńeıtýdi usynamyn.
Kóship barǵany úshin tólenetin járdemaqy mólsherin 70-ten 100 aılyq eseptik kórsetkishke deıin arttyrǵan jón. Sondaı-aq jastardy aýyl sharýashylyǵymen aınalysýǵa qyzyqtyra bilý qajet. Damyǵan elderde bul baǵyt joǵary ónimdi ári ınnovasııalyq salalardyń biri sanalady. Onda sıfrly tehnologııalar men robottandyrylǵan keshender belsendi qoldanylady.
BUU boljamy boıynsha, 2050 jylǵa qaraı álemniń 70% derlik halqy qalalarda turatyn bolady. Jahandyq ekonomıka qalalyqtarǵa ıek artady: 600 megapolıs álemdik IJО́-niń 60%-in beredi.
Qarqyndy ýrbanızasııa jáne halyq sanynyń ósýi jaǵdaıynda adamzat azyq-túlik máselesiniń ońtaıly sheshimin izdeıdi.
Eger AQSh turǵynynyń qazirgi tamaqtaný deńgeıin negizge alatyn bolsaq, onda 2030 jylǵa qaraı azyq-túlik resýrsy tek 2,5 mıllıard adamǵa ǵana jetedi. Osyǵan baılanysty álemde agrarlyq sektordaǵy ǵylymı-tehnıkalyq progreske resýrs kóptep jumsalýda.
Aýyl sharýashylyǵy robottandyrý, aqparattandyrý jáne seleksııa baǵytynda damıtyn bolady.
Agroónerkásip keshenindegi «kók jaǵalylardyń» ýaqyty bitti. Búginde AО́K jumysshylarynyń jańa tolqyny qajet. Qazaqstanda bul sala strategııalyq bolyp sanalady, ósim áleýeti zor jáne keleshekte otandyq ekonomıkanyń basty draıverleriniń biri bola alady. Osy oraıda Qazaqstanda ádebıet, tanymal óner arqyly jastardyń qoǵamdyq sanasynda jańa pozıtıvti obrazdar qalyptastyrý mańyzdy.
Búginde stýdent jastarǵa aıryqsha nazar aýdarǵan jón.
Táýelsizdik jyldary ishinde 2,8 mıllıon joǵary bilimdi maman daıarlandy. Eger 1991 jyly joǵary bilimi bar jastardyń sany 42 myń adam bolsa, 2018 jyly 150 myńnan astam adamdy qurady.
Halyqtyń bilim deńgeıiniń joǵary bolýy eldiń jahandyq básekege qabilettiliginiń mańyzdy faktory bolyp sanalady. Osyǵan baılanysty bizdiń tarapymyzdan joǵary bilimniń qoljetimdiligin arttyrý jáne stýdent jastardyń ómir súrý jaǵdaıyn jaqsartý jóninde sharalar qabyldanyp jatyr.
Máselen, bes áleýmettik bastama aıasynda 2018-2019 oqý jylynda qosymsha 20 myń grant bólindi. Budan bólek, 2022 jyldyń aıaǵyna deıin 70 myń orynnan kem emes stýdenttik jataqhana qurylysyn qamtamasyz etý qarastyrylǵan.
Stýdentter qaýymy eriktilik pen qaıyrymdylyqtyń qýatty resýrsy bolyp sanalady. Bul jas adamdardyń eńbek naryǵynda jedel beıimdelýine jáne olardyń ári qaraı óz jolyn tabýyna septigin tıgizedi.
Mysaly, halyqaralyq baǵalaý boıynsha álemniń eń iri úsh júz kompanııasy qyzmetkerleriniń úshten biri apta saıyn jumys ýaqytynyń 1 saǵatyna jýyǵyn volonterlik qyzmetke jumsaıdy.
Úkimetke volonterlik qyzmetpen belsendi aınalysatyn JOO stýdentteriniń stıpendııasyn 30%-ke deıin kóterýdi tapsyramyn. Bul bizdiń stýdentterimiz úshin eleýli qoldaý bolady.
ÚShINShI. Qazirgi tańda ónerli jastardy qoldaý úshin belsendi jumys júrgizilýde.
Qoǵamda túrli baǵyttar boıynsha kreatıvti azamattardyń tutas shoǵyry qalyptasty.
Búginde talanatty jastarymyzǵa selektıvti kómek kórsetý úshin derekter qoryn, jastardyń zııatkerlik bankin qurý qajet. Mundaı qadam bizge bolashaqtyń naǵyz krıstaldaryn ósirýge múmkindik beredi.
Jas ǵalymdarǵa belsendi qoldaý kórsetý de mańyzdy.
Ýaqyt bizdiń «Bolashaq» baǵdarlamasyn qurǵan kezde durys sheshim qabyldaǵanymyzdy kórsetti.
Sodan soń Nazarbaev Ýnıversıtet pen Nazarbaev zııatkerlik mektepterin qurdyq.
Búginde 12 myń «Bolashaq» túlegi el ıgiligi úshin eńbektenip jatyr. Jańa kezeńde bul baǵdarlama ǵylymı áleýetti nyǵaıtýǵa baǵyttalýy tıis.
Jas ǵalymdarymyzǵa óz ıdeıalaryn naqty jobalarǵa aınaldyrýyna kómektesýimiz kerek. Bul proseske Nazarbaev Ýnıversıtetti de tartý kerek.
Osy maqsatta Úkimetke jas ǵalymdardyń fýndamentaldy jáne qoldanbaly zertteýlerin granttyq qarjylandyrýdy úsh mıllıard teńgege ulǵaıtýdy tapsyramyn.
Qazirgi jaǵdaıda ǵylym men bilimdi barlyq tilek bildirýshilerge qoljetimdi etý mańyzdy.
Ǵalym-pedagogter oqýshylar «tórt K-ny»: syndarly oılaýdy, kommýnıkasııany, kollaborasııany jáne kreatıvtilikti damytýlary tıis dep sanaıdy.
Adamı kapıtalǵa ınvestısııa salý memlekettiń asa tabysty baǵyttarynyń biri bolyp tabylady.
Jas turǵyndarynyń Saýattylyq ındeksinde Qazaqstan 155 eldiń ishinde 15-shi oryn alady. Jastardyń bilim deńgeıi boıynsha elimiz Shveısarııa, AQSh, Norvegııa jáne Fınlıandııany basyp ozyp, 9-shy orynda tur. Qazaqstan «jańa ıntellektýaldy derjava» bola alady.
Elimizdiń asa ilgerindi tehnologııalyq jáne sıfrly bolashaqqa daıyndalýda ekenin eskere kelgende, bizge bilim salasyndaǵy jetekshi úrdisterden qalyp qoımaý erekshe mańyzdy.
Qazaqstan barshaǵa tabys pen ósip-órkendeýdi qamtamasyz etetin óziniń jastaryna qajetti bilim men mashyqtar berýi tıis. Buǵan qashyqtyqtan oqytý keń jol ashady.
Máselen, AQSh-ta 20 mıllıon JOO stýdentteriniń úshten biri onlaın formatynda oqytylady. Sondyqtan elimizde qashyqtyqtan oqytýdy qoldaný aýqymyn keńeıtý qajet.
Búgin tusaýy kesilgen Open University jobasy bizdiń jastarymyzǵa osyndaı múmkindikter beredi. Úkimetke atalǵan jobany elimizdiń barlyq JOO-lary men kolledjderinde, sondaı-aq jumys berýshiler deńgeıinde ilgeriletýge qoldaý kórsetýdi tapsyramyn.
Buǵan deıin aıtqanymdaı, alǵashqy jumysshy mamandyǵyn alý da mańyzdy sanalady. Sondyqtan sapaly tehnıkalyq jáne kásibı bilim berý júıesin damytý sheshýshi basymdyqtardyń biri bolyp qalýy tıis.
Búginde tehnıkalyq jáne kásiptik bilim berý uıymdarynyń jelisi 128 birlikke kóbeıip, 821 kolledjdi qurap otyr. 2017 jyldan beri tegin kásibı-tehnıkalyq bilim berý baǵdarlamasy boıynsha 155 myńnan astam jas bilim alýda. Atalǵan jumysty jalǵastyra berý qajet. Bul – jappaı jumyspen qamtýǵa aparatyn tóte jol.
Úkimetke «100/200» (eki júzge júz) qaǵıdaty boıynsha «Jas maman» baǵdarlamasyn jasaý qajet. Úsh jyl ishinde joba elimizdiń barlyq óńirinen shamamen 200 myń jas azamatty qamtıtyn bolady. Onyń aıasynda 200 jańǵyrtylǵan oqý oryndarynyń bazasynda asa suranysqa ıe 100 ındýstrııalyq jáne servıstik kásipter boıynsha mamandar daıyndaý júzege asyrylady.
Ár óńirde kem degende 1 jetekshi JOO men 10 kolledj jańartylǵan oqytý baǵdarlamasymen jáne ishinde sheteldik mamandar da bar oqytýshylar quramymen jańasha jumys isteıtin bolady. Olardyń qataryna konkýrstyq negizde elimizdiń 20 JOO-sy men 180 kolledji kirip, olar úshin shamamen zamanaýı 400 qural-jabdyq jıyntyǵy satyp alynady.
Osy mańyzdy jumysqa óńirdiń barlyq júıe quraýshy kásiporyndary men iri bıznesiniń qatysýlaryn usynamyn. Osy bilim berý mekemeleriniń janynda sondaı-aq ınnovasııalyq jobalarǵa qoldaý kórsetetin startap-ortalyqtar jumys isteıtin bolady. Nátıjesinde 3 jyl ishinde jańa standarttar boıynsha 200 myńnan astam maman daıyndalyp, 15 myńnan astam oqytýshy biliktiligin arttyratyn bolady.
Jastar keshki, jeksenbilik jáne onlaın-kýrstarǵa barý arqyly ózderiniń múmkindikteri men perspektıvalaryn keńeıte alady. Tutastaı alǵanda, úsh jylda atalǵan baǵdarlamalardy júzege asyrý úshin respýblıkalyq bıýdjetten 60 mıllıard teńge bólinetin bolady.
Bul bastamalardyń bári «Jastar – El tiregi» atty birtutas jalpymemlekettik joba retinde Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrliginiń jastardy jumysqa ornalastyrýǵa baǵyttalǵan qazirgi baǵdarlamalarymen biriktiriledi.
Aldaǵy úsh jyl ishinde osy jobaǵa bir mıllıonnan astam adamdy tartý josparlanyp otyr.
TО́RTINShI. Jastardyń kúsh-jigerin jasampazdyq pen óz múmkindigin júzege asyrý arnasyna baǵyttaǵan mańyzdy.
El Táýelsizdiginiń 30 jyldyǵyna qaraı «Jasyl El» qozǵalysynyń bazasynda «Jasyl qala – jasyl aýyl» jalpyulttyq jobasyn iske qosý qajet.
20 jylda Astananyń aınalasynda qolmen otyrǵyzylǵan orman paıda boldy. Bul – 80 myń gektar jasyl ekpeler, sonyń nátıjesinde qalanyń ishi ekologııalyq jaǵynan tazara tústi. Astananyń úlgisi boıynsha búkil óńirdegi eldi mekenderdiń jasyl ekojúıesin damytý qajet.
Búginde búkil elimiz boıynsha júrgizilip jatqan aýqymdy qurylys jumystaryna jastarymyz belsendi atsalysýy kerek. Osy saladaǵy kompanııalardyń bári stýdenttik qurylys otrıadtary úshin arnaıy kvota bólgeni jón.
Osyǵan baılanysty rýhanı ortalyǵymyz – Túrkistan qalasyn kórkeıtý úshin zor múmkindikter ashylyp otyr. Úkimet oblys ákimimen birlesip, bul máseleni óz baqylaýyna alýy tıis.
Sondaı-aq byltyr ózim bastap bergen «Jas sarbaz» qozǵalysy negizinde áskerı-patrıottyq tárbıe berý isin damytý qajet. Úkimetke 2025 jylǵa deıingi áskerı-patrıottyq tárbıe berý baǵdarlamasyn ázirleýdi tapsyramyn.
«Jas sarbaz» bastamasynyń úlgisimen elimizdegi volonterlerdi, ásirese áleýmettik jobalar salasyndaǵy eriktilerdi biriktirý qajet.
Qazir dúnıe júzinde jastar týrızmin damytýdyń ózektiligi artyp keledi. Bul sala olardyń óz eline degen patrıottyq sezimderin qalyptastyrý isinde mańyzdy ról atqarady.
Álemdik ishki jalpy ónimdegi týrızmniń úlesi – 10 prosent. Jastar týrızmi halqymyzdyń birligin saqtap, tól mádenıetimizdi damytý máselelerin qamtıdy. Sondaı-aq ishki óńirlik baılanystardy nyǵaıtýǵa, halyqaralyq seriktestikti keńeıtýge septigin tıgizedi.
ekologııalyq, sporttyq-saýyqtyrý jáne ekstremaldy týrızm ortalyqtary bolýǵa laıyqty jerler kóp. Osy aıtylǵan baǵyttardy damytý úshin tıisti ınfraqurylymdy jetildirip, jastardyń týrıstik klýbtaryn jańǵyrtý kerek.
Bilim jáne ǵylym mınıstrligine joǵary oqý oryndarynda volonterlerdiń arnaıy kýrstaryn ashý múmkindigin qarastyrýdy tapsyramyn.
Jastardyń boıynda áleýmettik jaýapkershilik pen qorshaǵan ortany aıalaý sezimin qalyptastyrý negizgi mindet sanalady. Ásirese úlkenge qurmet, kishige izet bildirýdiń, meıirimdilik pen adamgershilik qasıetterin darytýdyń mańyzy zor. Kez kelgen adam jasy ulǵaıǵan shaǵynda jastar tarapynan janashyrlyq pen qamqorlyq kútetinin umytpaǵan jón.
Elimizdegi jarty mıllıonǵa jýyq stýdent jastar úkimettik emes uıymdarmen birge muqtaj jandarǵa eleýli kómek kórsete alady.
Alǵa qoıylǵan mindetterdi aýqymdandyrýda «Nur Otan» partııasyna erekshe mindet júkteledi. Qoldanystaǵy jobalardy júzege asyrýǵa baqylaý ornata otyryp, partııa jastar saıasatynyń draıverine aınalýy tıis.
Qazaqstan halqy Assambleıasynan da jumysyn jastar saıasatyna ekpin túsire otyryp, qaıta qurý talap etiledi. Bizdiń basty formýlamyz – halyq birligi men etnosaralyq kelisim.
Assambleıa egemen Qazaqstannyń qundylyqtaryn, urpaqtar sabaqtastyǵyn, birlik pen patrıotızmdi nyǵaıtý isin ilgeriletý boıynsha naqty baǵdarlama túzýi tıis.
Bizdiń Otanymyz bireý, Táýelsizdigimiz – bizdiń basty baılyǵymyz, ony árbir azamat kóziniń qarashyǵyndaı saqtaýy tıis.
BESINShI. Bizdiń jas otbasylaryna, olardyń densaýlyǵy men áleýmettik ınklıýzıvtiligine qoldaý kórsetý salasyndaǵy kózqarasymyzdy aıtarlyqtaı ózgertý mańyzdy. Jastardy jańa áleýmettik rólderi men otbasylyq ómirdiń ystyq-sýyǵyna daıyndaý qajet. Muny orta mektepterdiń joǵary synyptarynan bastaǵan jón.
Ana ınstıtýtynyń qoldaýymen birge áke ınstıtýtyn damytý, jasóspirimderdiń boıynda óz otbasyna degen jaýapkershilik sezimin qalyptastyrý mańyzdy.
Otbasylardyń ajyrasý máselesi bizdi erekshe alańdatady. Ǵalymdar, qoǵam belsendileri, buqaralyq aqparat quraldary buǵan erekshe nazar aýdarýlary tıis.
ÚEU-nyń qatysýymen erekshe suranysy bar adamdarǵa baǵdarlanǵan qyzmetter kórsetý salasyn keńeıtý qajet.
Bizdiń árqaısymyz óz taǵdyrymyzdy ózimiz jasaımyz. О́mirlik tabysqa jetý úshin, birinshi kezekte, otbasylyq ıgilikter men kásibı jetistikterdiń kepili bolyp tabylatyn zor densaýlyqqa ıe bolý qajet.
Memleket azamattardyń densaýlyǵyna turaqty túrde qamqorlyq kórsetip keledi. Táýelsizdik jyldarynda zamanaýı qural-jabdyqtarmen jaraqtandyrylǵan 219 jańa aýrýhana, 1200 jańa emhana salyndy. Alaıda, halyqaralyq zertteýler kórsetkendeı, medısınaǵa densaýlyqtyń tek 10-15%-i ǵana táýeldi. Sondyqtan boıyńda erik-jigerdi erte qalyptastyryp, tán saýlyǵyn nyǵaıtý mańyzdy.
Táni saýdyń – jany saý ekeni barshaǵa aıan.
Respýblıkalyq jastar chempıonattary men stýdenttik ýnıversıadalar ótkizý dástúrin qaıta jańǵyrtý mańyzdy.
Barsha jastardy ózderiniń áleýetin belsendi júzege asyrýǵa, múmkindikterin barynsha paıdalanýǵa, zamanaýı bilim alyp, kúnnen-kúnge shyńdala túsýge shaqyramyn.
«Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy men «Uly dalanyń jeti qyry» atty maqala dál osy maqsatqa baǵyttalǵan.
Men senderdiń óz elderińmen maqtanǵandaryńdy, onyń tarıhyn jaqsy bilgenderińdi jáne alǵa senimmen qaraǵandaryńdy qalaımyn. Qazaqstannyń bolashaǵy berik qolda ekenine jáne sender ony álemniń asa damyǵan 30 memleketiniń qataryna qosatyndaryńa senimdimin.
Qurmetti forýmǵa qatysýshylar!
Búgin bizdiń aramyzda óte aýqymdy áńgime qozǵaldy. Usynylǵan barlyq ıdeıa jastar men otbasylardy damytý salasyndaǵy arnaıy Jol kartasynda kórinis tabýy tıis.
Bar-joǵy eki jyldan keıin biz Táýelsizdigimizdiń 30 jyldyǵyn atap ótetin bolamyz. Bul datanyń jastarǵa patrıottyq tárbıe berýde mańyzy asa zor. Osyǵan oraı Úkimetke elimiz úshin mańyzdy osy mereıtoıǵa daıyndyq pen ony merekeleý boıynsha baǵdarlama daıyndaýdy tapsyramyn.
Usynylǵan barlyq bastama men joba forýmnyń qorytyndy qujatynda kórinis tabýy tıis.
Qymbatty dostar!
Búgin biz jastarǵa keńinen jol ashatyn mańyzdy bastamalarmen tanystyq.
Qolǵa alǵan tyń jobalardyń bári tabysty júzege asady dep oılaımyn.
Jastyq shaqtyń kúsh-qaıratyn egemen elimizdi órkendetýge jumsaı berińizder!
Sizderge zor densaýlyq, tolaǵaı tabys pen baq-bereke tileımin!
